Verdwalen in getekende werelden vol dynamiek. Soms klein en in een kader, soms van onder tot boven de muur bedekkend. Vormen die doen denken aan rivieren, sterrenstelsels en boomstructuren: groots, mysterieus en ongrijpbaar. In november veranderen de ruimtes van Het Noordbrabants Museum in visuele verhalen met werk van Abdelkader Benchamma.
De tekeningen en getekende installaties van Abdelkader Benchamma (Frankrijk, 1975) zijn opgebouwd uit organische vormen in inkt en acryl, veelal in zwart-wit. Hoewel zijn werk abstract genoemd zou kunnen worden, roepen ze sterke associaties op met natuurlijke elementen zoals bomen, luchten en water. De tekeningen lijken zich een weg over de muren te banen: golvend en variërend in grootte, met veel contrast in licht en donker. Ze gaan hoeken om, komen soms bijna tot het plafond en op een andere plek raken ze bijna de vloer. Kleinere werken in lijsten maken onderdeel uit van de installaties. Daarbij bepaalt het kader niet altijd de grens van de tekening, maar lijkt de afbeelding daarbuiten verder te gaan. De composities geven een gevoel van voortgang, beweging en verandering. Daardoor lijken ze urgentie te hebben: Benchamma wil een verhaal vertellen en laat zich daarbij niet tegenhouden door kaders en grenzen. Hij transformeert de ruimte en zet deze naar zijn hand.
De vorm van het onzichtbare
Naast visuele impact maken de werken indruk met de thematiek vol verwijzingen naar filosofie, kosmologie en psychologie. Verwijzingen die even ongrijpbaar als universeel zijn; die uiteenlopend lijken maar alles met elkaar te maken hebben. Benchamma gebruikt de natuurlijke vormen in zijn beeldtaal niet om de waarneembare realiteit te verbeelden, maar om een ervaring te creëren. Zijn werk gaat dan ook meer over mentale landschappen dan over daadwerkelijke landschappen. De tekeningen geven de suggestie van de kracht, grootsheid en beweeglijkheid van de natuur weer en Benchamma plaatst de toeschouwer daar middenin. De lijnen, vormen en structuren staan symbool voor dat wat eigenlijk onzichtbaar is: de innerlijke belevingswereld, onbewuste processen, ongrijpbare fenomenen. De dynamiek van de menselijke psyche vol ervaringen, emoties en gedachten wordt visueel gemaakt in zijn tekeningen. Ook natuurkundige verschijnselen, spirituele mystiek en onzichtbare energiegolven zijn onderwerpen die Benchamma onderzoekt en in vormen vertaalt. Zijn tekeningen en installaties zouden op het eerste oog chaotisch kunnen lijken, met complexe lijnen en vormen die de ruimte overspoelen. Toch is er zorgvuldig aangebrachte orde en samenhang tussen alle elementen. Orde en chaos zijn met elkaar verweven zoals ze dat ook in de natuur en het universum zijn. Uit ogenschijnlijk chaotische composities ontstaat een nieuwe orde van vormen, structuren, gedachten en inzichten. Evenals de thema’s die Benchamma onderzoekt, zijn de tekeningen veranderlijk en organisch.
Het werk doet denken aan droomwerelden: vervreemdende, surrealistische omgevingen die vol zitten met referenties naar herinneringen, gebeurtenissen en beelden uit het verleden en heden die in elkaar overlopen. De toeschouwer beweegt zich binnen deze mysterieuze getekende wereld en kan proberen grip te krijgen op dat wat de tekeningen vertellen. Curator van de tentoonstelling en directeur van Het Noordbrabants museum Jacqueline Grandjean: ‘Abdelkader probeert de grens op te zoeken van het abstracte en het realistische. Hij zoekt naar het punt waarop dit omslaat. Wanneer zien we iets als realiteit en wanneer geloven we daar niet meer in en zien we iets als fantasie? Door in zwart-wit en met organische lijnen te werken, probeert hij mensen precies op dat grensvlak te krijgen.’
Visuele verbanden
Hoewel hij internationale bekendheid heeft, is Benchamma’s werk nog niet in Nederland te zien geweest. Daar komt verandering in met de tentoonstelling in Het Noordbrabants Museum. Zoals veel van zijn getekende installaties tot stand komen op de plek waar hij exposeert, zal hij ook hier een ruimte transformeren met een ter plekke gemaakt werk. Hierdoor maakt hij de ruimte onderdeel van de installatie. Er is interactie tussen de omgeving, het kunstwerk en de toeschouwer. De kijker beschouwt het werk niet alleen, maar loopt er middenin. De visuele beleving gaat zo hand in hand met een fysieke en mentale ervaring, waarbij alle aspecten elkaar beïnvloeden en versterken. Het maakt iedere installatie uniek, en benadrukt door de tijdelijkheid van de kunstervaring de constante verandering waaraan alles onderhevig is.
Tijdelijkheid, transformatie en voortgang zijn terugkerende thema’s in het werk, en dat is ook te zien in het verband dat Benchamma legt met het verleden. Hij maakt een verbinding met werken uit de collectie van Het Noordbrabants Museum van navolgers van Jheronimus Bosch en Pieter Bruegel. Het maakt deze tentoonstelling uniek, en sluit aan bij de wens van Grandjean om in het museum …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
