Het project ‘De Schildpad en de Monnik’ zette beeldend kunstenaar/fotograaf Anaïs López definitief op de kaart. Na een expositie bij Japanmuseum SieboldHuis in Leiden, is het werk nu ook onderdeel van een tentoonstelling bij Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
Vroege foto’s van Japanse krijgers, gecombineerd met het eigentijdse werk van Anaïs López, het lijkt in eerste instantie misschien niet iets dat je zou kunnen vinden bij Het Scheepvaartmuseum. In de praktijk blijken ze veel met elkaar gemeen te hebben, wat resulteerde in de tentoonstelling ‘Ekō – Japan in twee beeldverhalen’. In gesprek met López wordt de connectie al snel duidelijk.
Anaïs López (Amsterdam, 1981) groeide op in Frankrijk en kwam op haar zestiende weer naar Nederland. Haar project De Migrant werd genomineerd voor een Gouden Kalf en won onder andere de Zilveren Camera voor Storytelling.
“Fotografie is mijn eerste liefde. Als ik iets niet begrijp, dan ga ik het fotograferen. En pas later zie ik het verhaal. Het is mijn manier van naar de wereld kijken. Toen ik elf was, is ons huis afgebrand. Ik ben opgegroeid zonder beelden van mijn jeugd, we hebben alleen de verhalen nog. Op mijn zestiende probeerde ik om bij zoveel mogelijk mensen die ons vroeger kenden negatieven op te halen, om daar iets van terug te krijgen. Dus fotografie begon als een basisbehoefte om te snappen waar je vandaan komt. Daarna ben ik gaan fotograferen vanuit het idee om het onrecht in de wereld aan te tonen. Ik werkte in de krantenwereld, heel geëngageerd. Maar toen ging ik de kunstacademie doen en ontdekte dat de wereld ook op een andere manier verbeeld kan worden. Het werk dat ik nu maak, is min of meer een mix tussen die twee aspecten. Sommige mensen vinden dat ingewikkeld. Ben ik nu documentairefotograaf, of beeldend kunstenaar? Terwijl ik denk: waarom niet allebei? Uiteindelijk gaat het om hetzelfde: het vertellen van verhalen.”
Japanse krijgers
“In mijn kindertijd kende ik het Scheepvaartmuseum als een ‘avonturenmuseum’, later ontdekte ik dat er ook heel veel goede fotografie wordt tentoongesteld, met thema’s die ik zelf ook gebruik in mijn werk. Het museum heeft een fantastische collectie Japanse fotografie. Daarin zitten de eerste beelden uit dat land, die vanaf 1859 naar Europa kwamen, onder andere van fotograaf Felice Beato. Toen ik die foto’s zag, klikte het meteen. Het zijn beelden van het archetype Japanse krijgers zoals dit lange tijd aan Europeanen werd getoond. Ik had zelf foto’s gemaakt van dieren in Japan, die me deden denken aan krijgers; zonder dat ik het doorhad waren daar dezelfde houdingen in te herkennen. Het is een soort iconografie die zich onbewust in je hoofd heeft genesteld.”
Haar eigen eerste kennismaking met Japan, in 2016, kwam voort uit een verdrietige gebeurtenis: López’ zus kwam plotseling te overlijden. De fotografe was op dat moment zwanger van haar dochter. “Ik wist niet wat ik met mezelf aan moest, maar dacht vooral één ding: ik wil hier weg, het liefst zo ver mogelijk en naar een plek waar ik de taal niet spreek, maar waar het wel veilig is om als zwangere vrouw alleen te zijn. Daar kwam Japan uit naar voren. Ik had me totaal niet ingelezen, wist niks van het land. Eigenlijk wilde ik het liefst op een berg zitten, in mijn eentje. Maar omdat het vanwege de zwangerschap verstandig was om niet te ver van de bewoonde wereld te zitten werd het Kyoto.”
De glinstering van een schildpad
Eenmaal daar werd ze al snel geraakt door de omgeving. “In Japan is natuur overal aanwezig. Ook in Kyoto, een stad die wordt omringd door vijf enorme bergen. En er was een rivier, 32 kilometer lang dwars door de stad, die een enorme aantrekkingskracht op me uitoefende. Mensen gaan daar naartoe om een gevoel van vrijheid te ervaren, wat in de Japanse maatschappij soms ingewikkeld kan zijn.”
Zittend aan de oever, tijdens haar eerste bezoek aan de rivier, zag López al gauw iets geks. Een schildpad, die een twee meter lange stok met zich mee zeulde door de rivier. “Uit pure nieuwsgierigheid ben ik die schildpad gaan fotograferen. Wat me ook fascineerde is dat er iets bleef glinsteren in mijn lens, waarvan ik maar niet kon zien wat het was.” Veertien dagen lang speelde de kunstenaar een spelletje met de schildpad; iedere dag keerde ze terug naar de rivier, in een poging dichterbij te komen. Steeds verstopte het dier zich, tot de laatste avond. “Opeens kwam het naar me toe. Ik was er totaal niet meer op voorbereid, had zelfs mijn camera niet meer bij me. Maar toen ik met mijn telefoon een foto maakte zag ik opeens waarom het zo glinsterde: het schild was een unieke combinatie van goud en blauw.” Onder de indruk vertelde ze dit even later aan de eigenaresse van de herberg waar ze verbleef. Zij was stellig: López had geen schildpad gefotografeerd, maar de reïncarnatie van een kami, een god of godin. “Ik kreeg te horen dat mensen die op de een of andere manier tussen het leven en de dood in staan, haar soms zien. Dat raakte me enorm.”
Terug in Nederland begon ze over de schildpad te dromen. Eerst aangenaam, later werden het nachtmerries. “Ik dacht: het enige wat ik kan doen om dit op te lossen is de schildpad terugvinden. Het was een sterk gevoel dat ik op die manier pas zou begrijpen waarom die juist naar mij toe was gekomen.”
Dieren in inkt
Verschillende keren keerde López terug naar Japan, waar ze in het omliggende woud op onderzoek uitging. Daar kwam ze allerlei andere dieren tegen. Sommige levend, sommige dood, van sprinkhanen tot vleermuizen. “Zo diep in het woud bevind je je echt in een andere wereld, die niet meer aan mensen toebehoort.” Stuk voor stuk werden ze gefotografeerd. Maar dat bleek toch niet de juiste vorm te zijn, om hen eer aan te doen. “Ik miste de fragiliteit en het tactiele, dat wel sterk in etsen zit…
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
Ekō – Japan in twee beeldverhalen is tot en met 30 augustus te bezoeken bij Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
