Categorieën
2023 Musea Stories

Een uniek kookboek van Keramiekmuseum Princessehof

Onlangs lanceerde Keramiekmuseum Princessehof een kookboek met bijzondere recepten die nationaal en internationaal bekende chef-koks, culinair schrijvers, bakkers en andere bevlogen foodies speciaal hebben bedacht bij serviesgoed uit de museumcollectie.

Voor het boek zijn 45 topstukken geselecteerd uit de collectie van het Princessehof, afkomstig uit Azië, het Midden-Oosten en Europa. Het oudste is een Chinese schaal uit de 9e eeuw, het jongste een serie borden van het Dutch Design duo Scholten & Baijings uit 2016. Met oogstrelende foto’s en boeiende achtergrondverhalen worden al deze objecten voor het voetlicht gebracht. Voor deze museumstukken hebben koks als Yotam Ottolenghi, Claudia Roden, Vanja van der Leeden, Dick Soek en Cees Holtkamp passende recepten bedacht. Met hun kostelijke gerechten verbinden zij niet alleen de smaken van Oost en West met elkaar, maar brengen zij ook de muse- ale objecten uit deze culturen weer tot leven. Uniek is dat alle gerechten worden gepresenteerd op en in de kostbare, vaak eeuwenoude borden, schotels en kommen zelf. In het ruim 400 pagina’s tellende boek Kunst en Koken. Kookboek Keramiekmuseum Princessehof komen keramische en culinaire kunst voor het eerst letterlijk samen.

UNIEK

Eten en keramiek horen bij elkaar en een fraai gedekte tafel is van alle tijden en culturen. Ook nu nog halen we bij speciale gelegenheden ons mooiste servies uit de kast. Eenmaal opgenomen in museumcollecties verliezen deze objecten hun oorspronkelijke functie. In Kunst en Koken worden museale stukken voor het eerst weer gebruikt waar ze ooit voor bedoeld waren: het opdienen van aantrekkelijke gerechten.

RECEPTEN UIT DE HELE WERELD

Behalve uit Nederland hebben koks uit China, Japan, Korea, Thailand, Iran, Syrië, Turkije, Spanje, Portugal, Italië, Frankrijk, België, Engeland, Duitsland en Zweden een bijdrage aan het boek geleverd. Hun status varieert van sterrenchef tot aanstormend talent. Chef-kok en tevens kookboekenauteur Jean Beddington heeft de bereiding en styling van hun gerechten voor het boek op zich genomen en leverde zelf ook enkele recepten. Kunst en Koken biedt een diversiteit aan gerechten, van soepen en salades tot vlees, vis en vegan, van voorafjes tot taart, koekjes en desserts.

Object: Kom in de vorm van een gold, wave bowl, ontwerp Christopher Dresser, uitvoering Linthorpe Art Pottery, Middlesbrough, Engeland, 1880-1890, aardewerk. Gerecht: tempura van groenten en schaaldieren. Recept: Jean Beddington.

Object: Bencharong keramiek, China, 1780-1900, porselein, Gerecht: drie Thaise hapjes (Tod man pla, Moo Sarong, Miang Som). Recept: Suvannee Vangsiripaisal.

Object: Schotel met Arabisch schrift, China, Zhangzhou, 1600-1700, porselein. Gerecht: mie aceh kuah (noedels met Noordzeekrab, pittige Sumatraanse saus en atjar van sjalot). Recept: Vanja van der Leeden.

Object: Set muk zuke met dicht- regels en floraal decor, ontwerp Ogata Kenzan, Japan, 1800- 1900, aardewerk, Gerecht: Wagashi voor een theeceremonie (mochi, yokan, nerikiri). Recept: Jean Beddington.

Porselein en aardewerk: Collectie Keramiekmuseum Princessehof, bruikleen Ottema-Kingma Stichting. Foto: Erik en Petra Hesmerg.

Je koopt het boek op de website van Keramiekmuseum Princessehof

Meer lezen? Bestel een losse editie van Tableau of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Beurzen

Verslag: BRAFA Art Fair in Brussel opent beursjaar  

Met de 68ste editie van de BRAFA Art Fair is het beursjaar traditioneel geopend in Brussel. Tot en met zondag 5 februari vinden kunstliefhebbers uit heel Europa de weg naar de alom geliefde BRAFA in de schitterend ingerichte Brussels Expo. Van de 130 exposanten zijn er dit jaar tien Nederlands. Een record en ongetwijfeld een indicatie van het groeiende vertrouwen in de kunstwereld en de internationale ontwikkeling die de BRAFA nog sterker op de kaart zet van de Europese kunstmarkt.  

HOOGSTAAND AANBOD, MEER NEDERLANDSE EXPOSANTEN EN FOCUS OP ART NOUVEAU

Vanzelfsprekend pakken grote namen als Guy Pieters (Knokke), Francis Maere (Gent) en Harold t’Kint de Roodenbeke (Brussel) wederom groots uit met fraai ontworpen stands. De BRAFA telt als hoog aangeschreven beurs inmiddels twintig verzamelgebieden met een aanbod van hoge kwaliteit. Onder de 130 exposanten zien we andere grote namen als Galerie de la Présidence (FR), Bernard De Leye (BE), Galerie Von Vertes (CH), Bernier/Eliades Gallery (GR/BE), De Brock Gallery (BE), Osbourne Samuel Gallery (UK) en Morentz (NL), een galerie gespecialiseerd in 20e-eeuws designmeubilair.  

NEDERLANDSE NIEUWKOMER  

Een van de nieuwkomers is Galerie Van den Bruinhorst uit Kampen. Ad van den Bruinhorst: ‘BRAFA vond ik altijd al een heel smaakvolle beurs van hoog niveau met dito publiek. De oriëntatie ontwikkelt zich steeds internationaler als Europese beurs en daarom doe ik nu mee. Ook omdat ik specifiek gevraagd ben om wat ik breng: modernisme op het gebied van toegepaste kunst. Dat was hier nog niet vertegenwoordigd: meubilair, keramiek, grafiek, lampen en textiel van Rietveld, Van der Leck, Van Ravesteyn, Gispen, Baljeu. Vooral uit de Franse hoek is er veel belangstelling voor deze duidelijke signatuur die prikkelend werkt omdat wij hier de enige zijn op dit vlak.’ 

BRAFA Art Fair 2023
BRAFA Art Fair 2023 – Bernier/Eliades Gallery © Olivier Pirard

MUSEALE BLIKVANGER

Lennart Booij staat voor de derde keer op de BRAFA: ‘Dit is echt een mooie beurs. Een eer om hier te mogen staan. Je ontmoet hier een heel ander publiek, internationaler en vaak Frans georiënteerd. Mijn aanbod heb ik daar op afgestemd, met grafiek van Picasso, glas van Lalique en Gallé, en als blikvanger een museale stoel van Rietveld. Je merkt goed dat het publiek weer zin heeft om dit soort topbeurzen te bezoeken.’ Ook Floris van Wanroij uit Dommelen is een bekend gezicht op de BRAFA: ‘Dit is onze tiende keer. BRAFA zit echt in de lift, het niveau wordt elk jaar beter. Voor onze collectie met oude kunst is hier altijd veel belangstelling. Wij brengen Noord- en Zuid-Nederlandse schilderijen en laatmiddeleeuws sculpturen die de beeldenstorm hebben overleefd. Soms zie je daar nog wel sporen van. Mijn favoriet? Een ijslandschap van Aart van der Neer met ijspret en kolfspelers. Op het gebied van Vlaamse kunst: een altaarstuk van de Antwerpse maniërist Adriaen van Overbeke. Heel mooi bewaard gebleven in de originele lijst. Dat is echt mijn passie en expertise.’  

GROOTS GEVIERD

Andere Nederlandse exposanten zijn Douwes Fine Art, Van der Meij Fine Arts, Rueb Modern & Contemporary Art, Studio 2000 Art Gallery en VKD Jewels. Een mooie aanvulling die aantoont dat BRAFA een steeds internationalere uitstraling krijgt. Ook Brussel doet er veel aan om meer publiek van over de grenzen te trekken. Bijvoorbeeld met de organisatie van het themajaar Art Nouveau, een thema dat een breed publiek trekt met een herwaardering voor het werk van de grote lokale ontwerper en architect Victor Horta. Op de BRAFA zoomt de stand van de Koning Boudewijnstichting dieper in op de Art Nouveau die dit jaar groots wordt gevierd. Brussel heeft dan ook enorm veel te bieden als paradijs voor liefhebbers van deze kunststroming. En met de Thalys ben je er zo.  

BRAFA Art Fair
29 januari t/m 5 februari
2023
Brussels Expo

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Columns

Column Kunst & Keuring: De wereld in het klein

Wanneer ik door Zwitserland reis word ik elke keer overvallen door een Märklin trein gevoel, de miniatuur spoorwegbaan. De heuvels, bergen, het groene gras en de verzorgde huisjes… zo fascinerend om te zien. Hetzelfde gevoel overkomt mij ook wanneer ik naar antieke diorama’s (kijkkastjes) kijk. De wereld is ook hier nagebootst in miniatuur, achter glas en bij voorkeur in perspectief.

De bekendste kijkkastjes zijn van de familie Bavelaar uit Leiden. Vader en zoon Bavelaar hadden een gerenommeerd atelier.
De vader, Cornelis Bavelaar (1747-1830) was van huis uit beeldhouwer maar door de tanende financiële markt in die tijd waren er weinig opdrachten. Hij boorde daarom een nieuwe markt aan: hoogkwalitatieve kijkkastjes. Zij produceerden met groot succes een serieproduct. Nog steeds zijn deze bavelaars, zoals ze genoemd worden, een collectors item.

WOELIGE ZEE

Als taxateur moet ik op de hoogte zijn van al deze de niche markten en zo kwam ik laatst bij de boeiende collectie van Toon van Leest in Utrecht. Van huis uit is Van Leest een praktiserend tandarts die zich daarnaast bezighoudt met medisch, technisch en nautisch antiek. Ik kijk altijd mijn ogen uit bij het zien van alle curiositeiten en schaalmodellen! Zo bijzonder om bij elkaar te zien.

Hij toonde mij drie prachtige exemplaren nautische diorama’s, gesigneerd S. Verhoeff. Het gaat hier om Simon Verhoeff uit Hillegersberg, actief in de tweede helft van de 18e eeuw, een vroege meester dus. De drie kijkkastjes laten schepen op woelige zee zien. Een specialist op dit gebied noemde dit ook wel ‘hoerige’ golven, naar de ruche rokken van dames van lichte zeden. De voorstellingen zijn zeer verfijnd uitgevoerd en vrijwel intact. Voor dit type vroege diorama’s is de conditie excellent te noemen. Een zeldzame vondst.

Kijkdozen en het spelen met perspectief zijn nog steeds in de mode. De moderne Reversed Perspective kijkdozen van de kunstenaar Patrick Hughes (1939) in Londen bewijzen dat nog maar eens. In deze optische illusie komt het driedimensionale vlak in de vorm van afgeknotte piramides juist naar voren, waarbij de delen van de afbeelding die het verst lijken fysiek het dichtstbij zijn. Deze sculptuurachtige schilderingen bedriegen als het ware de hersenen. Deze illusie blijkt niet bewust het doel te zijn van deze kunstvorm, maar gaat wel over onze waarneming en het onderbewustzijn. Zijn kunst is internationaal gevraagd en is te vinden in Galeries in Londen en Parijs. Ik kom dit type kijkdozen ook regelmatig tegen bij taxaties.

DIGITALE ILLUSIE

Vanuit kunsthistorisch perspectief is er de eeuwige strijd tussen diorama’s en panorama’s, nijverheid en kunst. Is een cirkelvormig panorama zoals het Panorama Mesdag in Den Haag, ook een illusie van de werkelijkheid, belangrijker dan een diorama? En wat is dan kunst? En wat is dan kunstnijverheid? Overigens, lijkt deze grens langzaam aan het opschuiven en minder van belang dan een aantal jaren geleden.

Sowieso verandert onze perceptie langzaam met de opkomst van Virtual Reality. Het bouwen van digitale landschappen borduurt ook voort op simulaties van onze omgeving. De kijker wordt in een kunstmatige omgeving gedompeld. Ik sprak laatst met een IT-specialist die zich bezighoudt met de 3D-scan voor het documenteren van kunstobjecten, een prachtig instrument voor musea en onderzoekers. Hij was ervan overtuigd dat we binnen afzienbare tijd een 3D bril gaan dragen. Ik kan het me zelf nog niet helemaal voorstellen maar blijkbaar kun je dan je eigen leefomgeving creëren. Zo hangt er dan opeens een schilderij van Van Gogh of een Monet in je huis. Je kunt je hele huis met digitale kunst volhangen.

Ik houd het voorlopig maar bij de diorama’s, die ik met veel plezier bekijk. Ik waardeer de liefdevol en zorgvuldig gemaakte voorstellingen, van werkelijk prachtige kwaliteit. Om met de woorden van dentiquaire (hij is zowel praktiserend tandarts als antiquair) Toon van Leest te spreken: “Ze hebben de ‘tand des tijds’ goed doorstaan”.

Edel van Utenhove is oprichter van Noble House Valuation, onafhankelijk taxatie- en adviesbureau voor kunst, antiek en inboedel. Sinds 2008 biedt ze taxaties aan voor verzekering, successie of onderlinge verdeling. Tevens geeft ze advies bij aan- en verkoop van kunst en antiek.

Categorieën
2023 Highlights

TextielMuseum Tilburg: koninklijk borduren

In de tentoonstelling ‘Koninklijk borduren’ in het TextielMuseum in Tilburg ontdek je de rijke iconografie van de historische gordijnen uit het 18e-eeuwse China, gepresenteerd naast de in het TextielLab geborduurde nieuwe gordijnen voor de Chinese Zaal van Paleis Huis ten Bosch. Verken duizelingwekkende borduursels, rijk vakmanschap en passie voor borduren.

‘Koninklijk borduren’ toont het maakproces van dit veelzijdige project waar koningin Máxima persoonlijk aan bijdroeg. Het biedt een exclusief kijkje in Paleis Huis ten Bosch, en deelt de rijkdom aan verhalen die ontstaat wanneer mensen samen borduren.

TextielMuseum Koninklijk Borduren Koningin Maxima
Koningin Máxima borduurt zelf mee aan de nieuwe gordijnen. Foto: Benjamin Arthur, i.o.v. TextielMuseum.

BORDUURSELS VERTELLEN RIJKE GESCHIEDENIS
De historische gordijnen uit de Chinese Zaal van Paleis Huis ten Bosch zijn in de 18de-eeuw gemaakt in Kanton, China en zijn deel van een geschenk van voormalig VOC-directeur Ulrich Gualtherus Hemmingson aan stadhouder Willem V en zijn echtgenote Wilhelmina van Pruisen. Naast de geborduurde zijden gordijnen omvatte het geschenk ook lakwerk en 1454 stuks porseleinen serviesgoed. Op zaal zijn delen van het servies, haardschermen en stoel met originele geborduurde stof te zien. De historische gordijnen staan boordevol rijkelijk geborduurde alledaagse taferelen. Deze leren ons over de sociale status, klederdracht en architectuur uit het China van toen. Gezien de staat van de historische gordijnen zullen de gordijnen na de tentoonstelling worden geconserveerd.

EEN NIEUW ONTWERP
Het borduren van de nieuwe gordijnen werd een prachtige klus voor het TextielLab – de professionele werkplaats van het TextielMuseum. Liesbeth Stinissen, werd gevraagd een eigentijdse herinterpretatie van de gordijnen te ontwerpen waarbij zij zich sterk liet inspireren door de historische stukken. Zo zien we op beide gordijnen een prominente rol voor water en andere natuurelementen. Waar op de oorspronkelijke gordijnen een Chinese rivier te zien is, tref je op de nieuwe gordijnen de Nederlandse rivierdelta. De meanderende delta verbindt verschillende architectonische iconen en dagelijkse taferelen uit de rijke Nederlandse geschiedenis waarvan een aantal ook een bijzondere connectie heeft met het Koninklijk Huis.

TextielMuseum Koninklijk Borduren Koningin Maxima
Detailfoto nieuwe gordijnen Paleis Huis ten Bosch met daarop het paleis. Foto: Maarten Schuth.

VEELZIJDIG VAKMANSCHAP
‘Koninklijk borduren’ toont het volledige ontwerp- en maakproces van de nieuwe gordijnen. De ontwerpschetsen en borduursamples bieden inzicht in de ontwerpkeuzes en creatieve processen die zijn doorlopen. Diverse voelstalen maken het mogelijk de borduurwerken van dichtbij te bestuderen. Ruim 150 handwerkliefhebbers uit heel Nederland én Hare Majesteit Koningin Máxima zelf, droegen bij. Onder leiding van couture borduurexpert Anna Bolk borduurden zij allen diverse natuurelementen. Deze natuurelementen zijn met de hand op de machinaal geborduurde gordijnen bevestigd.

Koninklijk borduren
TextielMuseum
t/m 29 mei 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Musea

Gezocht: werk van Hendrik Jan Wolter

Ter gelegenheid van de 150e geboortedag van Hendrik Jan Wolter organiseren Museum Flehite en de stichting Vrienden van de schilder H.J. Wolter een expositie van zijn ‘waterwerken’, met als titel ‘Wolter en Water’. De expositie zal van oktober 2023 tot februari 2024 te zien zijn in Museum Flehite te Amersfoort. De curatoren Onno Maurer (directeur, Museum Flehite), Jop Ubbens (kunstadviseur) en Wolter Wefers Bettink (voorzitter stichting H.J. Wolter) zijn in dit kader op zoek naar werken van Hendrik Jan Wolter. Bezit u een werk van H.J. Wolter dat u in bruikleen wilt afstaan voor een tentoonstelling, stuur dan een e-mail aan o.maurer@museumflehite.nl met een afbeelding van het werk en uw telefoonnummer.

Wolter en water in Flehite

In 2018 verscheen de monografie van het geschilderd oeuvre van Hendrik Jan Wolter (1873-1952) in de digitale serie RKD Studies. Wie daar doorheen scrollt ziet hoe hij een geheel eigen stijl ontwikkelde met kenmerken van impressionisme, neo-impressionisme en luminisme. Uit de ruim 400 werken blijkt een levenslange fascinatie met het veranderende licht en de beweging van water in havens, rivieren en aan de kust. Terecht is Wolter de schilder van licht en kleur genoemd, waarvan Rotskust bij Cornish Cove een sprekend voorbeeld is. Vanaf 1910 reisde Wolter naar Engeland, waar hij de bedrijvigheid in en rond de Theems en de havens en kusten van Cornwall schilderde. Vaak eiste de weergave van het golvende, kabbelende of opspattende water de hoofdrol op. Wolter was een echte plein-air schilder en van hem zijn honderden paneeltjes bekend waarop hij ter plekke schilderde wat hij zag. Tijdens de Eerste Wereldoorlog gebruikte hij de Engelse paneeltjes als basis van grote atelierstukken. Ook vond hij in die tijd inspiratie in het uitzicht vanuit zijn atelier aan de Amsteldijk in Amsterdam. Daaruit ontstonden enkele tientallen gezichten op de Amstel, in verschillende jaargetijden en weersomstandigheden en met allerlei soorten licht. In latere jaren was Wolter vooral ook actief in Frankrijk (onder andere in Trébouil, Sanary en Nice) en Italië, waar hij onder meer de kanalen van Venetië, de Tiber in Rome en de haven van het vissersdorpje Camogli schilderde.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Stories

Design dialoog: ontwerpen zonder grenzen

Meubels die zich op de grens van digitaal en analoog bevinden en mode die alleen online bestaat. In het werk van de jonge ontwerpers Amber Jae Slooten en Audrey Large is duidelijk dat de digitale wereld net zo echt is als de fysieke omgeving.

Zou het niet geweldig zijn als jij een huis ontwerpt én ook maakt?’, zegt de modeontwerper Amber Jae Slooten (1993). ‘Daar droom ik eerlijk gezegd wel eens van’, antwoordt productontwerper Audrey Large (1994). ‘Er worden al gebouwen geprint van beton dus in principe zou het ook van bioplastic moeten kunnen.’

Hoewel de Franse ontwerper pas vier jaar is afgestudeerd in productontwerp aan de Design Academy, klinkt de vraag volstrekt normaal. In de virtuele wereld waarin deze twee twintigers zich begeven bestaan er immers nauwelijks grenzen. Large maakt meubels die weliswaar met 3D-printers worden gerealiseerd, maar onmiskenbaar een digitale oorsprong hebben. Amber Jae Slooten is oprichter van The Fabricant, het eerste digitale modehuis van Nederland met veertig medewerkers. De collectie bestaat niet uit zijden jurken of hoody’s van dik katoen maar uit virtuele creaties van pixels en algoritmes. Deze virtuele kleding kan uitsluitend online worden gedragen.

Amber Jae Slooten The Fabricant NXT Museum Audrey Large Design Tableau Magazine
The Fabricant × TRS. MNZ, Medusa, 2021

Voor de expositie ‘UFO – Unidentified Fluid Other‘ in NXT Museum in Amsterdam (te zien t/m 30 april 2023) hebben Large en Slooten een gezamenlijke installatie gemaakt. In de middenzaal van dit museum voor nieuwe mediakunst staat een metershoge sculptuur van Large. Eromheen hangt in een ronde catwalk een tiental tv-schermen waarop bezoekers zichzelf zien in mode van The Fabricant. De virtuele kleding wordt met een filter over een cameraopname van jezelf gelegd, waardoor het lijkt alsof je fysiek in een videogame bent, deels als je zelf en deels als een ander persoon.

De tentoonstelling ‘UFO’ onderzoekt hoe we tegenwoordig steeds vaker een alternatieve identiteit aannemen op het internet. Exact daarover gaat het werk van Slooten.

‘Mode is een van de belangrijkste manieren om onze persoonlijkheid uit te drukken. Waarom zou dat niet online kunnen met digitale creaties? Een steeds groter deel van ons leven speelt zich online af, of dat nou gamen is of een zakelijk zoomgesprek.’

Sterker nog, het internet biedt oneindig veel mogelijkheden om uit te drukken wie je bent of wilt zijn. Zo was de laatste collectie van The Fabricant genderneutraal. ‘Zelfs een paarse huidskleur is online helemaal niet raar.’

Amber Jae Slooten The Fabricant NXT Museum Audrey Large Design Tableau Magazine
Amber Jae Slooten (links) en Audrey Large (rechts)

GENDERNEUTRAAL

Audrey Large ontwerpt haar vazen, schalen en tafels weliswaar ook op de computer maar stuurt deze bestanden door naar een van de twintig 3D-printers in haar Rotterdamse studio. Daarmee fabriceert ze meubels van hoogwaardig bioplastic die er door hun curieuze glans uitzien als gestolde computeranimaties met futuristische vormen. Door de gelikte maar ook grillige uitstraling is nauwelijks te zien wat voor functie ze nou eigenlijk hebben. Alsof deze meubels uit een parallelle werkelijkheid komen, ergens tussen on- en offline. ‘Mijn objecten lijken op gebruiksvoorwerpen uit het dagelijks leven maar zien er tegelijkertijd volstrekt anders uit met een rare kleur en afwijkend oppervlak. Kortom, ze voelen anders aan en gedragen zich anders. Dus wat zie je dan eigenlijk? En wanneer begint het ongemak?’, zegt Large over haar werk.

‘Die spanning tussen mens en object, daar speel ik mee.’

Amber Jae Slooten The Fabricant NXT Museum Audrey Large Design Tableau Magazine
Audrey Large, Scale To Infinity, 2021

Dit spel met analoge en digitale beelden is volgens Slooten de essentie van hun beider werk. ‘Alleen is jouw werk fysiek en vragen mensen zich af: waarom ziet het er zo digitaal uit? En ons werk is puur digitaal waarbij mensen zich afvragen of het ook echt bestaat.’ Large reageert lachend: ‘Grappig dat je ‘echt’ zegt. Want iets wat digitaal is, bestaat toch ook echt. Het bestaat alleen in een andere hoedanigheid. Nu onze digitale en fysieke wereld steeds meer met elkaar verweven raken, zal ook deze tegenstelling tussen analoog en digitaal steeds meer verdwijnen.’ Slooten haakt meteen aan: ‘Je ziet nu al dat gaming groter is dan de filmindustrie. Tijdens de coronapandemie zat iedereen de hele dag te zoomen en facetimen met collega’s en vrienden. Winkelen doen we al online. Straks geldt hetzelfde voor popconcerten en sportwedstrijden. Er wordt een nieuwe digitale wereld gebouwd en daar bouwen wij aan mee.’

DIGITALE PIONIERS

Het interview met deze twee digitale pioniers vindt plaats bij The Fabricant aan de Amsterdamse bloemenmarkt. Het kantoor oogt meer als een startup dan als een modehuis. Er staan een paar lage sofa’s, een muur hangt vol memo’s en naast de vergadertafel staat een flip-over bord. Op de tafels geen scharen en naaimachines maar enorme beeldschermen, glanzende laptops en tablets. Tegelijkertijd is The Fabricant hetzelfde opgebouwd als de reguliere modehuizen als Chanel of Nike. ‘Wij brengen ook nieuwe collecties uit, die vaak rond een concept zijn ontwikkeld.’ Het aanbod van The Fabricant varieert van een paar digitale oorbellen van tien euro tot unieke items van wel tienduizend euro. Met een groot verschil: ‘Onze klanten kunnen het stuk dat ze kopen zelf aanpassen.’

Het Financieele Dagblad noemde Amber Jae Slooten ‘De Coco Chanel van nu’ eerder dit jaar. ‘Wij willen een alternatief bieden voor een toxic modesysteem van vervuiling, overproductie en gekmakende marketing. De enige grondstoffen die wij gebruiken zijn data, wat toch minder vervuilend is.’

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Columns

Column Design: Toekomstmuziek

Met de tentoonstelling ‘RetroFuture’ opende het Evoluon in Eindhoven afgelopen najaar na 32 jaar weer haar deuren. Het markante gebouw werd in jaren zestig ontworpen door Louis Kalff en Leo de Bever in opdracht van Frits Philips, als boegbeeld van technologie en wetenschap. In haar hoogtijdagen trok het Evoluon 500.000 bezoekers per jaar met interactieve tentoonstellingen. Veel mensen hebben er nog levendige herinneringen aan.

In het huidige ruimteschip vormt nieuwe technologie nog steeds de rode draad maar nu nadrukkelijk gericht op het voortbestaan van onze planeet. Bezoekers van het Evoluon worden gestimuleerd na te denken over een duurzame samenleving door middel van tentoonstellingen, lezingen en workshops. De eerste expositie ‘RetroFuture’ combineert het verleden en de toekomst met een tentoonstelling die laat zien hoe wij vroeger naar de toekomst keken, maar die ook nieuwe visies een podium geeft. Een flink aantal designers en kunstenaars, waaronder Driessens&Verstappen, Studio Drift en Floris Kaayk, toont er speelse installaties die tot denken aanzetten.

WAT WE NIET WETEN

Een meer mystieke invalshoek bood de tentoonstelling Unknown Unknowns’ in de imposante Triënnale in Milaan, gericht op alles wat we nog niet weten over de aarde. Met deze groots opgezette presentatie bevraagden de curatoren een flink aantal onderwerpen die op de internationale agenda staan, van de oorsprong en toekomst van steden en oceanen tot genetica en zwaartekracht. Creatieven blikten terug op nooit opgeloste mysteries maar er werden ook nieuwe visies voor de toekomst aangedragen. Een van de ontwerpers die speciaal voor ‘Unknown Unknowns’ een nieuw werk maakte is de in Amsterdam werkzame Irene Stracuzzi, als docent ook verbonden aan de Design Academy. Met enorme precisie en cartografie en data visualisatie als uitgangspunt onderzoekt ze eigentijdse fenomenen, zoals de legale status van de poolgebieden. De tentoonstelling was er niet op gericht om antwoorden te geven, maar had een onderzoekend en daardoor ook poëtisch karakter. Maar liefst 400 designers, architecten en kunstenaars uit meer dan 40 landen leverden een bijdrage. Met een opvallend aantal deelnemers uit het Afrikaanse continent bood de presentatie de bezoeker een divers perspectief.

Anne van der Zwaag Toekomst Design Tableau Magazine
Andrea Galvani, Unknown – V1 Study on Leptoquark, 2021

HELLO ROBOT

Heel concreet wordt het toekomstdenken in het Vitra Museum. Onder het mom van ‘Science fiction becomes reality’ is hier tot en met 5 maart ook een interessante presentatie te zien. Met ‘Hello, Robot’ onderzoekt het museum de relatie tussen mens en machine. Een dankbaar onderwerp want dit is inmiddels al versie 2.0 van de tentoonstelling die in 2017 aan een succesvolle wereldtournee begon. Het museum presenteert een even intrigerend als intimiderend beeld van de sturende rol die robotica in ons dagelijks leven speelt en de grote vlucht die de technologie op dit gebied heeft genomen. Een enorme variatie aan robots passeert de revue, waarbij de toepassing in ons huis en interieur uitgebreid aan bod komt. Maar ook de gezondheidszorg, nieuwe media, en natuurlijk de gaming industrie krijgen veel aandacht. Bijzonder om te zien hoe bepalend daarbij altijd het design is geweest, van auto’s en mobiele telefonie tot modeontwerpen, waaronder die van onze Nederlandse hightech fashion designer Anouk Wipprecht maar ook de 3D geprinte brug die Joris Laarman in 2015 creëerde.

DE ZON ALS KRACHT

Dat niet alleen nieuwsgierigheid en inventiviteit ten grondslag ligt aan vernieuwing werd duidelijk op ‘The Solar Biennale’, een initiatief van duurzame designers Marjan van Aubel en Pauline van Dongen. Met de energiecrisis ‘top of mind’ gingen zij vorig jaar op zoek naar allerlei vormen en gebruik van zonne-energie, nu en in de toekomst.

Anne van der Zwaag Toekomst Design Tableau Magazine
Marjan van Aubel, Sunne, 2021

Het perspectief is hierbij niet alleen gericht op vooruitgang en dat is een verademing. Ze toonden ook de keerzijde van de mogelijkheden en de menselijke kant van een post fossiele toekomst. Gedurende een periode van zes weken vonden afgelopen herfst allerlei presentaties, lezingen en discussies over de energietransitie plaats. Samen met Het Nieuwe Instituut maakte de organisatie over dit onderwerp een tentoonstelling die nog tot het voorjaar te bezoeken is. Hoeveel energie hebben we en hoeveel hebben we werkelijk nodig? Hoe zou de wereld eruitzien als we allemaal gebruik maakten van zonne-energie? ‘The Energy Show’ toont tot en met 5 maart inspirerende projecten waarin de wisselwerking tussen de zon, energie, mens en ontwerp centraal staat. Blikvanger vormt Van Aubel’s eigen project Sunne, een immersieve installatie die de stand van de zon verbeeldt en – hoe kan het ook anders – werkt op zonne-energie.

Anne van der Zwaag is curator, publicist en eigenaar/directeur van designbeurs OBJECT en kunstplatform BIG ART. Ze maakt tentoonstellingen, schrijft boeken en columns, adviseert bedrijven en zit in allerlei besturen en adviescommissies. Daarnaast verzamelt ze kunst en design.

Categorieën
2023 Stories

Royal Delft Museum: 17e-eeuwse landschappen op doek en plateel

Kijk en vergelijk. Dat is het idee achter de huidige expositie van Royal Delft Museum, dat landschapskunst van schilder Van Ruisdael naast werk van keramiekkunstenaar Van Frytom laat zien.

Delfts aardewerk is sinds de vier eeuwen dat het wordt vervaardigd niet alleen een gewild exportproduct, maar ook doorgesijpeld in de haarvaten van de Nederlandse cultuur. In menig huishouden is wel een Delfts blauw bord, klompje, molentje of grachtenhuisje te vinden. Ook het koningshuis serveert zijn gasten diners op servies gemaakt door Royal Delft en op staatbezoeken is de befaamde piramidetulpenvaas een gewaardeerd geschenk. Naast het traditionele Delfts aardewerk vinden ook moderne Delfts blauwe collecties als die van Schiffmacher en Nijntje gretig aftrek in binnen- en buitenland.

Al dit Delfts blauw wordt nog steeds met de hand vervaardigd, volgens een procedé dat niet heel anders verloopt dan vier eeuwen geleden. Bij Royal Delft Museum – in de volksmond nog altijd bekend als De Porceleyne Fles – kun je als bezoeker een kijkje nemen in de fabriek. Alle stappen van het ambacht zijn van dichtbij te volgen: maken van de mal, gieten van de klei, bakken en natuurlijk het met de hand beschilderen en glazuren. Verrassend is dat de decoraties in zwart aangebracht worden, pas in de oven ontstaat de kenmerkende blauwe kleur.

Royal Delft Museum Tableau Magazine
Frederik van Frytom, Plaque Boslandschap, P.V.H. Collectie, Delft

Royal Delft Museum heeft sinds kort een museale status en de aardewerken collectie die ooit begonnen is met een schenking van Koning Willem III, is nu ook te bezoeken met een Museumkaart. Directeur Jolanda van den Berg (1968) vertelde in de vorige editie van Tableau al over de uitbreidingsplannen. De grote verbouwing waarbij onder meer de oude opslagplaatsen zijn getransformeerd naar een tentoonstellingsruimte, is inmiddels gereed. Van den Berg: ‘De mogelijkheid om wisselende exposities te kunnen organiseren is heel belangrijk voor ons. Dat maakt ons museum aantrekkelijk voor een herhaalbezoek van met name Nederlandse bezoekers. We willen in de toekomst groeien naar 200.000 bezoekers per jaar. De bijdrage van de John en Marine Van Vlissingen Art Foundation in het realiseren van de tentoonstellingsruimte is een impuls die we daarvoor nodig hadden. Delfts aardewerk wordt gezien als belangrijk cultureel erfgoed dat behouden moet blijven, maar we moeten onze eigen broek ophouden zonder overheidssubsidies. Alle andere plateelbakkerijen zijn in de loop van de eeuwen gesneuveld, maar wij hebben een missie voor de lange termijn.’

TERUG NAAR DE OORSPRONG

Van 8 november tot 15 maart vindt de eerste tentoonstelling in de nieuwe expositieruimte plaats: ‘Van Ruisdael tot Frytom, 17e-eeuwse kunst of ambacht?’. Waarom juist deze tentoonstelling als aftrap? Van den Berg: ‘Het doel is de ontstaansgeschiedenis en identiteit van Royal Delft nogmaals te bevestigen. We bestaan als fabriek sinds 1653 en dat willen we laten zien in deze expositie met tijdgenoten.’

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Van Ruisdael tot Frytom
Royal Delft Museum
t/m 15 maart 2023

Categorieën
2023 Columns

Column Romantiek: De cirkel van invloed

In augustus gebeurt er eigenlijk nooit wat op het gebied van (beeldende) kunsten. Er zijn geen beurzen, nauwelijks veilingen en de verzamelaars staan op vakantiemodus. Daarom was ik blij dat september aanbrak, die prachtige maand met dat lage, schelle en diffuse zonlicht. De maand dat de herfst zich langs de zomer probeert te worstelen; eikels en beukennootjes vallen van de bomen en zelfs paddenstoelen komen langzaam op alsof ze de laatste warme stralen van de zomer proberen weg te blazen. En inderdaad. September brak nog niet aan of de telefoon stond roodgloeiend. Blijkbaar hadden kopers en verkopers van kunst, familieleden met (on)verdeelde boedels en smaakveranderaars tijdens de vakantieweken gereflecteerd en waren tot de conclusie gekomen dat een en ander geregeld of veranderd moest worden. Hetzelfde vindt overigens plaats na een kerst- of paasvakantie. Daar kan je gif op in nemen.

Kortom. Tijd voor kunst. Het seizoen was aangebroken. De veilingen stonden in de startblokken, beurzen werden opgetuigd en verzamelaars en musea roeren zich geleidelijk. Mooi om te merken dat het feitelijk al decennia zo gaat. L’histoire se répète. Een van de leukere evenementen heet de PAN, die op zaterdag 19 november opende. De grote vraag was waarmee de dames en heren kunsthandelaren aan komen zetten? Verse waar? Nieuwe spraakmakende objecten en schilderijen? Museale trouvailles? Dat is allemaal van belang voor een avontuurlijk, spannend en geslaagd evenement.

SUCCES

Een andere, wellicht veel belangrijkere, vraag is hoe de markt zich houdt na de gigantische inflatie, de voortdurende oorlog in Oekraïne, de astronomische gas- en olieprijzen en de afnemende economische groei? En komt hiermee de prijskwaliteit verhouding van de kunst onder druk te staan?

Ik geloof zelf erg in het salesmodel van het oog van succes. Dat is een gelijkzijdige driehoek met op elke hoek een even belangrijk element als object, prijs en presentatie. Aan deze drie criteria moet tegelijkertijd voldaan zijn bij de verkoop: het kunstvoorwerp moet goed zijn, de prijs juist en de presentatie voorbeeldig. Er wordt een cirkel getrokken binnen de driehoek, de zogenaamde cirkel van invloed. Hierin staan de eigenschappen waar je zelf invloed op kunt uitoefenen zoals marketing, storytelling, staat van het object en het oproepen van sociale netwerken. Vervolgens wordt een cirkel rondom de driehoek aan de buitenkant getrokken. In dit buitenbaantje zitten de door jou niet beïnvloedbare graadmeters als bijvoorbeeld de economische situatie en de logistieke organisatie van de beurs. Je levert je over aan derden. In dit model gaat het dus om het brengen van de goede beeldmotieven die realistisch geprijsd zijn en verzorgd zijn getoond. En als je dan aan alle voorwaarden van de binnenste kring voldoet, en dat is hard werken, zou je zeggen dat het bijna niet mis kan gaan met het succes van de verkopen aan verzamelaars op de beurs.

Eigenlijk zeg ik hiermee dat je grotendeels zelf je welslagen bepaald. En in tijden van een wankelend sentiment over de maatschappij en economie – het woord crisis vermijd ik graag – is het verstandig om er een schepje bovenop te doen. Ik geloof dan dat zelfs bij toepassing van dit model de 19e- eeuwse schilderkunst, die zogenaamd gedecimeerd zou zijn, – ik spreek liever van gecorrigeerd – nog steeds goede resultaten kan halen. Ik ga deze stroming in ieder geval nooit uit de weg.

Naast werken van ‘waar kleine meesters groot in zijn‘, toonde ik onder meer Romantiek en Haagse School. Een van de leukste werken was, mijns inziens, een zeer fijn geschilderd schilderijtje van Schelfhout leerling J.G. Hans (1826-1891). Het beeldmotief van de eendenjacht is treffend, de staat is subliem, het schilderij is dertig jaar niet op de markt geweest en de vraagprijs was billijk. Uiteraard heb ik het mooi gepresenteerd. Ondanks de zwakke economische voortekenen geloofde ik dat de PAN in november wederom een succes kon worden. Dan moeten we er wel met zijn allen misschien iets harder aan trekken. Dat dan weer wel.

Jop Ubbens Art Advisory adviseert particuliere verzamelaars, connaisseurs en culturele instellingen op het gebied van 19e- en 20e-eeuwse Europese en exotische schilder- en tekenkunst. Ook geeft hij raad bij het samenstellen, sublimeren of afstoten van een collectie.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Highlights

Alter ego — Samuel Fosso in Huis Marseille

Huis Marseille toont de eerste grote overzichtstentoonstelling van de Frans-Kameroense fotograaf Samuel Fosso (1962). Fosso overleefde de burgeroorlog in Nigeria en trok in bij zijn oom in Bangui, onderdeel van de Centraal-Afrikaanse Republiek. Daar begon hij op zijn dertiende een eigen fotostudio, waar hij zijn klanten zo flatteus mogelijk vastlegde.

Aan het einde van de werkdag experimenteerde hij met vrij werk in de vorm van zelfportretten. In eerste instantie om ze daarna naar zijn moeder te sturen, die nog in Nigeria woonde, en het restant van de filmrolletjes te vullen. Later werd het een doel op zich. De alter ego’s die hieruit ontstonden vormen nog steeds de kern van zijn werk, dat fotografie combineert met performance art. Hij laat zich hierin niet beperken door conventies en kiest zijn eigen pad. Huis Marseille laat dit zien in meer dan 200 werken: vintage prints van zwart-wit zelfportretten uit de jaren 70, levendige kleurenseries uit de jaren 90 en magistrale portretten uit de zeroes, waarin hij poseert als iconen van de pan-Afrikaanse bevrijdings- en burgerrechtenbewegingen. Ook recente projecten ontbreken niet, waaronder een samenwerking met Britse modeontwerper Graces Wales Bonner.

Samuel Fosso
Huis Marseille
t/m 12 maart 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Highlights

Veelzijdig Picasso in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België

In samenwerking met het Musée National Picasso-Paris wijden de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België een unieke tentoonstelling aan Pablo Picasso (1881-1973). Deze samenwerking ontcijfert Picasso’s relatie met de abstracte kunst, aan de hand van meer dan 120 werken. Van de eerste kubistische experimenten in 1970, uitgevoerd in de marge van Les Demoiselles d’Avignon, tot de grenzen van action painting.

Picasso slingerde tijdens zijn carrière voortdurend tussen, rondom en langs het figuratieve én het abstracte. Begonnen aan een kunstopleiding toen hij pas 11 jaar oud was, hield Picasso het onderwijs op zijn 17e alweer voor gezien. Drie jaar later had hij zijn eerste solotentoonstelling in Parijs en nog voor de start was een kwart van de werken al verkocht. Het mooie aan het bestuderen van Picasso’s oeuvre is dat de ontwikkelingen daarin nauw in verbinding staan met de ontwikkeling in de moderne kunst in het algemeen. Hij wordt niet voor niets de personificatie van de moderne kunst genoemd en nog altijd is hij een onmisbare schakel in het analyseren en waarderen daarvan.

Picasso Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
Pablo Picasso, Naakt met een boeket irissen en een spiegel, 1934

Om de expositie heen wordt een programma gebouwd van conferenties over hedendaagse maatschappelijke thema’s, gecombineerd met de vele facetten van Picasso. Curatoren, sociologen, journalisten, juristen, auteurs, kunstenaars, historici en filosofen werpen vanuit allerlei standpunten en inzichten een pluriforme blik op de man, de kunstenaar en zijn werk.

Picasso & Abstraction
Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België
t/m 12 februari 2023

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2023 Beurzen

Nieuwe kunst floreert op de Belgische BRAFA

Kunstliefhebbers uit heel Europa vinden deze winter weer de weg naar hun geliefde BRAFA Art Fair. De 68e editie vindt plaats van zondag 29 januari tot en met zondag 5 februari in de Brussels Expo. In samenhang met het Brusselse themajaar van 2023 staat de decoratie van de internationale kunstbeurs in het teken van de Art Nouveau en veel exposanten brengen kunstwerken in deze bijzondere stijl. Het aanbod omvat ook veel topstukken van voor en na deze periode, vanuit de klassieke oudheid tot aan onze tijd.

ART NOUVEAU

In de Europese hoofdstad kun je vele Art Nouveau-monumenten bezoeken. Stuk voor stuk pareltjes, zoals het Hortamuseum, de huizen en villa’s van Autrique, Cauchie, Solvay en Van Eetvelde en het Muziekinstrumentenmuseum. In 2023 wordt het jaar van de Art Nouveau groots gevierd in Brussel. Zo ook op BRAFA. Directrice Beatrix Bourdon riep daarvoor de hulp in van Benjamin Zurtrassen. De conservator van het Horta Museum selecteerde met beursarchitect Nicolas de Liedekerke enkele originele tekeningen van Art Nouveau-pionier Victor Horta die worden verwerkt in een monumentaal tapijt van maar liefst 20.000 vierkante meter dat over de hele beurs zal worden uitgerold.

BRAFA Art Fair Tableau Magazine
Art Nouveau vaas van de firma Johann Loetz Witwe, circa 1902 – Florian Kolhammer (Wenen) | Bronzen beeldje van een paard van Barthélemy Prieur – Galerie Desmet (Brussel)

Bij diverse BRAFA-handelaren neemt Art Nouveau eveneens een prominente plaats in. Dr. Lennart Booij Fine Art & Rare Items toont drie zeldzame stukken van Emile Gallé waaronder een glazen vaas met krokus in roze tinten. Het laat prachtig zien hoe Gallé volop met technieken experimenteerde en zo het uiterste uit het glas haalde. De kleurrijke glazen vaas uit de glorietijd van de Oostenrijkse firma Johann Loetz Witwe, circa 1902, wordt gepresenteerd door Florian Kolhammer. Als kers op de taart worden er in de stand van de Belgische Koning Boudewijnstichting enkele Art Nouveau-meesterwerken geëxposeerd en experts komen hier twee lezingen geven over deze stijl, als onderdeel van de serie dagelijkse BRAFA Art Talks.

MARKTFRIS

Als een van de best bezochte en meest toegankelijke kunstbeurzen van Europa biedt BRAFA haar bezoekers een inspirerende omgeving om kennis op te doen en marktfrisse werken te ontdekken in twintig specialismen. Lennart Booij omschrijft de beurs als volgt:

‘Voor mij is BRAFA een top-Europees platform voor kenners en liefhebbers van zeldzaam antiek, design en kunst uit meer dan 2000 jaar kunstgeschiedenis. De gesprekken en ontmoetingen op BRAFA zijn van hoog niveau. Zowel klant als verkoper leren iets van elkaar.’

Naast Booij nemen nog minstens negen andere Nederlandse exposanten deel aan de beurs, een record.

BRAFA Art Fair Tableau Magazine
Vaas met krokus van Emile Gallé – Dr. Lennart Booij Fine Art & Rare Items (Amsterdam)

Welke verrassingen wachten er nog meer in Brussel? Röbbig München onthult een Meissen topstuk uit 1740-1745 van Johann Joachim Kaendler. Het is een boom met daaronder twee geliefden die worden geplaagd door een harlekijn. Moderne en hedendaagse juwelen maken indruk bij de Collectors Gallery die een robuuste hanger in hout en koper toont van beeldhouwster Louise Nevelson uit circa 1980-1985.

Een echt paradepaardje op de BRAFA is het bronzen beeld met goudachtig patina dat Galerie Desmet zal meenemen. Het dateert van rond 1600 en werd toegeschreven aan de Franse beeldhouwer Barthélemy Prieur, geliefd bij grote musea. Joy, Hackney II, 2017, van Caroline Walker bij Willem Rueb geeft kunstkijkers een mooie boodschap mee. Haar schilderijen verkennen de sociale positie van de vrouw aan de hand van hun leefruimtes en voorwerpen. ‘Het zijn niet de grote momenten van drama, maar de kleine dingen net daartussen die een groot deel van het leven uitmaken’, zegt de kunstenaar.

BRAFA Art Fair
29 januari t/m 5 februari

Brussels Expo

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Gastcolumn Vereniging Rembrandt: De zoektocht naar een vroege Miró

Als verzamelaar ben je altijd op zoek naar dat ene stuk dat een hiaat in je collectie vult. Een ontbrekend voorwerp in een reeks, een werk van een kunstenaar die niet gemist kan worden of een missing link die andere stukken met elkaar in verbinding brengt. Bij musea werkt dat net zo. Zo was Museum Boijmans Van Beuningen al meer dan vijftig jaar op zoek naar een vroeg werk van Joan Miró.

ABSTRACT SURREALISME

De collectie surrealisme in Museum Boijmans Van Beuningen kan zich meten met de beste van Europa. Het museum richtte zich onder hoofdconservator moderne kunst Renilde Hammacher vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw actief op deze stroming. In 1979 wist Hammacher met steun van de Vereniging Rembrandt een aantal topstukken van Salvador Dalí en René Magritte uit de verzameling van de Britse Edward James voor het museum te verwerven. Deze kerncollectie werd in de decennia daarop stukje bij beetje uitgebreid.

Met kunstenaars als Dalí, Magritte en Paul Delvaux was vooral het figuratieve surrealisme goed vertegenwoordigd in Rotterdam. Sterke, vroege voorbeelden van het abstract surrealisme konden daarentegen niet of nauwelijks worden getoond, en dat was jammer, want daar begon het allemaal mee. Het museum heeft in de laatste vijftien jaar een inhaalslag gemaakt met onder andere de aankoop van een werk van Yves Tanguy en een zogeheten woordschilderij van Magritte, opnieuw met hulp van de Vereniging Rembrandt. Maar – als we een late sculptuur uit 1969 buiten beschouwing laten – de belangrijkste vertegenwoordiger van dat abstracte surrealisme schitterde nog altijd door afwezigheid: Joan Miró (1893-1983).

JOAN MIRÓ

In de revolutionaire beginperiode van het surrealisme was Miró een van de meest toonaangevende kunstenaars. Vanaf 1924, het jaar waarin André Breton zijn eerste Surrealistisch Manifest publiceerde, maakte Miró zijn zogenaamde droomschilderijen. Om deze te maken probeerde hij het rationele denken uit te schakelen en in contact te komen met het onderbewuste. Zo zouden beelden, associaties en spontane impulsen de vrije loop krijgen. Andere surrealisten probeerden deze staat te bereiken met hulp van alcohol, drugs of hypnose, Miró hallucineerde naar eigen zeggen doordat hij niet altijd in de gelegenheid was goed te eten.

Meer dan vijftig jaar stond een vroeg werk van Miró hoog op het verlanglijstje van het museum. Gezien de torenhoge veilingprijzen was het zeer de vraag of deze wens ooit in vervulling zou gaan. De verrassing was daarom groot toen het Boijmans er afgelopen najaar in slaagde Miró’s Peinture poème (Musique, Seine, Michel, Bataille et moi) aan te kopen. Alles klopt aan dit schilderij. Het is bekend, vaak geëxposeerd, heeft een voortreffelijke herkomst en is een goed voorbeeld van de droomschilderijen waarmee Miró beroemd is geworden. Tegen een achtergrond in verschillende tinten bruin zweven een oranje bolvorm en kleurige gestippelde spiralen met daaronder dunne verticale lijnen. Ook heeft de kunstenaar enkele woorden toegevoegd. Hoewel de gekleurde vormen twee-dimensionaal ogen, word je als beschouwer de diepte ingezogen. Dat effect bereikte Miró door het verschil in intensiteit van de vormen, de grootte van de opschriften en vooral door de achtergrond, waarin vaag omlijnde vormen associaties oproepen met huizen in een landschap.

Joan Miró, Peinture poème (Musique, Seine, Michel, Bataille et moi), 1927. Foto: Museum Boijmans Van Beuningen

Peinture poème is een werk dat zich niet eenvoudig laat duiden, en de schijnbaar willekeurig gekozen woorden Musique, Seine, Michel, Bataille et moi maken het schilderij nog raadselachtiger. Door een uitspraak van Miró weten we dat hij zich voor dit werk baseerde op wandelingen met vrienden langs de rivier:

‘Ik hield ervan om kringen in het water te maken. Ik hield van de weerspiegelingen en de veranderende kleuren in veranderend licht. Korte tijd later maakte ik een schilderij dat deze wandelingen langs de rivier opriep. Tussen de gestippelde cirkels schreef ik “Muziek, Michel, Bataille en ik”.’

Miró verwees hiermee naar de Franse schrijver en dichter Michel Leiris (1901-1990) en de filosoof George Bataille (1897-1962). Peinture poème krijgt een plek in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. Een sailllant detail is dat dit niet voor het eerst is. In 2018 leende het museum de collectie surrealisme uit voor een tentoonstelling in het Italiaanse Alba. De Italiaanse conservator meende dat een vroege Miró niet mocht ontbreken en leende een schilderij dat als bruikleen in Kunstmuseum Winterthur in Zwitserland hing. Niemand kon toen vermoeden dat dit werk, Peinture poème (Musique, Seine, Michel, Bataille et moi), later zijn definitieve bestemming in Rotterdam zou vinden.

Hoe Boijmans deze spectaculaire aankoop voor elkaar kreeg? Aanwinsten van dit kaliber zijn zelden of nooit te realiseren vanuit het reguliere budget van het museum. Gelukkig zijn er vaak andere partijen bereid bij te dragen als een bijzondere kans zich voordoet. Dankzij de generositeit van private en publieke fondsen en de inmiddels 17.000 leden van de Vereniging Rembrandt ging de langgekoesterde wens in vervulling. Het museum kan nu een sterker en completer verhaal over het surrealisme vertellen. Of de collectie met deze aankoop nu ook ‘af’ is? Iedereen met een beetje verzamelaarsbloed kent het antwoord op die vraag.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

Vermeers van over de hele wereld in het Rijkmuseum

‘De grootste tentoonstelling over Vermeer ooit’, belooft het Rijksmuseum. Verwacht echter geen oneindige reeks zalen bomvol schilderijen, want het volledige (bekende) oeuvre van de Hollandse meester omvat maar 45 werken, waarvan er nog slechts 37 bestaan.

Johannes Vermeer (1632-1675) woonde en werkte in Delft, waar hij zijn verstilde, huiselijke scènes schilderde. Beroemd vanwege zijn unieke gebruik van helder licht en een overtuigend gevoel voor illusionisme, wordt ieder werk terecht gekoesterd door de eigenaar. Ze reizen dan ook zelden van museum naar museum, maar het Rijks heeft een bijzondere prestatie geleverd op dit vlak.

Zo tonen ze topstukken als het Meisje met de parel (Mauritshuis, Den Haag), De geograaf (Städel Museum, Frankfurt am Main), Schrijvende vrouw met dienstbode (The National Gallery of Ireland) en Vrouw met de weegschaal (The National Gallery of Art, Washington D.C). Zelfs een werk dat nog nooit eerder in Nederland te zien was is aanwezig: het onlangs gerestaureerde Brieflezende vrouw aan het open raam uit de Gemäldegalerie Alte Meister in Dresden.

Samen met het Mauritshuis heeft het Rijksmuseum het kunstenaarschap van Vermeer, zijn artistieke keuzes en het maakproces diepgravend onderzocht. Een team van conservatoren, restauratoren en natuurwetenschappers richtte zich op de zeven schilderijen van Vermeer in Nederlands bezit, waarbij dezelfde geavanceerde scantechnieken werden gebruikt als bij het onderzoeks- en restauratieproces van De Nachtwacht. Resultaten worden ook hier gedeeld met museumbezoekers. Zo kwam uit onderzoek naar Het Melkmeisje naar boven dat er in het oorspronkelijke werk een rek met kannen achter de beroemde vrouw op het doek stond en op de grond een vuurmand; dit type mand, gemaakt van wilgenteen, werd in de zeventiende eeuw gevuld met gloeiende kolen om baby’s warm te houden en luiers te drogen.

Tickets met een timeslot zijn vanaf nu te koop op de website van het Rijkmuseum.

Vermeer
Rijksmuseum
10 februari t/m 4 juni 2023

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Column Paris Inside: Parijs ontwaakt

In Parijs gaat alles weer zijn normale gangetje en vonden de grote kunstbeurzen op hun traditionele data in de herfst plaats: de oude Biennale des Antiquaires, nu jaarlijks en omgedoopt in Fine Arts & Biennale in het Carrousel du Louvre (9-13 november) en Paris-Photo, de grootste foto-beurs ter wereld, in het Grand Palais Ephémère (10-13 november). Beiden zullen na de Olympische Spelen van zomer 2024 naar het omgebouwde Grand Palais terugkeren. De FIAC niet. Want begin dit jaar – de nieuwe concurrentiewetten in het staatswezen maakten het mogelijk – werd haar contract uit 1974 met het Grand Palais opgeheven ten gunste van Art Basel, die in oktober een nieuwe beurs voor hedendaagse kunst lanceerde: Paris+.

SICKERT ALS JACK THE RIPPER

Met het enorme aanbod – Parijs was voor de pandemie wereldrecordhouder van het aantal institutionele tentoonstellingen – valt er naast de blockbusters altijd veel te zien en te ontdekken. Zo kan de kunstkenner de mainstream links laten liggen, zoals bijvoorbeeld ‘Edvard Munch’ in het Musée d’Orsay, en de quasi onbekende Walter Sickert in het Petit Palais ontdekken (tot 29 januari): een retrospectief dat verleden zomer in Tate Britain te zien was en voor veel pers zorgde. Want Sickert (1860-1942), oorspronkelijk een acteur, was een strange bird. Omdat hij veel realistische portretten van haven-prostituees in Londen geschilderd heeft en een hele serie rond de Camden Town moordzaak, ontstond de theorie dat hij misschien de befaamde seriemoordenaar Jack the Ripper zou zijn, maar de ‘bewijzen’ daarvoor vind ik dunnetjes.

De meest bijzondere tentoonstelling van deze winter is wat mij betreft ‘Rêve d’Egypte’ in het Musée Rodin (tot 5 maart). Auguste Rodin (1840-1917) behoort met Henri Matisse en Pablo Picasso tot de drie grote creatieve genieën van het Parijs van de 20e eeuw. Je zou kunnen denken dat in al die jaren alles over hen al eens is getoond en verteld. Maar over Rodin en Egypte is er nog nooit iets geweest. Om de simpele reden dat er een aanloop van twintig jaar voor nodig was om de 1.124 Egyptische kunstwerken in de monumentale sculpturen-collectie van Rodin (die 6.500 kunstwerken omvat!) te catalogiseren, bestuderen en restaureren. Ze staan nu allemaal online op egypte.musee-rodin.fr.

In de tentoonstelling wordt getoond hoe Rodin zich door de Egyptische vormentaal liet inspireren: monumentale beelden (hij noemde zijn beeld van Balzac een ‘Egyptische kolos, een Memnon, een sfinx’), farao’s die ‘lopen’ met beide voeten op de grond, vrouwentorso’s zonder armen en, uiteindelijk, hoe hij uitgaand van Egyptische voorwerpen eigen sculpturen assembleerde. Hij zette bijvoorbeeld een vrouwentorso op een oude grafurn of een klein vrouwtje uit gips in een antiek Egyptisch kopje, en maakte daarmee series, die weer andere sculpturen voortbrachten.

Waldemar Kamer Parijs Tableau Magazine
Eugène Druet, Auguste Rodin met Egyptisch antiek uit zijn collectie (rond 1914) © musée Rodin

KOSTELIJKE EXTRAVAGANZA

Dezelfde fascinatie voor het assembleren van de meest verschillende dingen vind je terug in de kostelijke tentoonstelling ‘Shocking! Les mondes surréalistes de Elsa Schiaparelli’ in het Musée des Arts Décoratifs (tot 22 januari). De extravagante modeontwerpster was bevriend met de hele kring van surrealisten in Parijs van 1924-1939, die je in de tentoonstelling met hun schilderijen, foto’s en objecten terugvindt. Zo ontwierpen Jean Cocteau en Salvador Dali de meest bizarre creaties voor haar, waaruit zij dan jurken, hoeden en juwelen wist te maken – onder meer met de beroemde kreeft van Dali. De heerlijk extravagante tentoonstelling, in een speelse opmaak van designer Nathalie Crinière met vele cross-overs naar bijvoorbeeld film, wordt als ‘immersieve’ ervaring aangekondigd.

De interesse voor tentoonstellingen die totaal virtueel met hulp van de nieuwe media worden opgemaakt lijkt (na de pandemie) echter wat te bedaren. Zo voorspel ik weinig bezoekers voor ‘Venise révélée’ in het nieuwe Grand Palais Immersif (tot 19 februari) – misschien is het te braaf. ‘Magique’ in het Musée des Confluences in Lyon daarentegen kan misschien wel de best bezochte Franse tentoonstelling van het jaar worden. Het gaat over magiërs, van sjamanen tot circusartiesten, geloof en bijgeloof van vroeger tot heden en de opzet met videosupport naast de tentoongestelde objecten is simpelweg… magisch (tot 5 maart). Er valt dus niet alleen kunst te ontdekken, maar ook de manier waarop je deze fantasievol kunt presenteren. Een nieuw thema?

Waldemar Kamer studeerde kunstgeschiedenis aan de Sorbonne en schrijft sindsdien over kunst en cultuur in Parijs voor verschillende media. Hij organiseert conferenties en concerten voor Franse musea, waarin hij bruggen slaat tussen culturen en kunstvormen, vooral tussen beeldende kunst en muziek. In 2019 verscheen zijn boek Achter de façades van Parijs – ontmoetingen met bijzondere mensen.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Stories

Tableau podium: Tanja Smeets

Het zijn vaak goedkope en alledaagse materialen waar Tanja Smeets mee werkt. Plastic bladvangers en zeefjes bijvoorbeeld. Maar in haar handen transformeren ze tot organische structuren. Ze combineert dit met textiel, keramiek en meer complexe technieken en bouwt er een geheimzinnige wereld mee die een eigen leven lijkt te leiden. Woekerend over wanden, vloeren en plafonds. Verstild, maar altijd met de suggestie dat het een proces is dat doorgaat en langzaam bezit neemt van de omgeving.

ONDER HET PLAVEISEL WERVELEN DE WORTELS
In mijn beelden laat ik grote structuren groeien langs muren, vloeren en plafonds, de ruimte in. Ik onderzoek in mijn werk deze groeiprocessen en het spanningsveld tussen het natuurlijke en het kunstmatige. Een oneindig landschap, groeiend en vertakkend, dat bestaat uit plantachtige structuren die volledig opgebouwd zijn uit alledaagse materialen, keramiek, textiel of metaal. Als parasieten banen ze zich een weg en leggen een poëtische laag van organische vormen over de harde ondergrond. Tijdens de opbouw van de installatie verweef ik de structuren steeds verder met de architectonische omgeving, totdat het werk een schijnbaar vanzelfsprekende plek gaat innemen en autonoom door lijkt te groeien.

Voor elk nieuw project ga ik op zoek naar eigenschappen van een locatie die als uitgangspunten kunnen fungeren voor het werk. Het is fantastisch als de identiteit van de plek, het concept van het werk en het materiaal, met elkaar versmelten. De grenzen worden dan diffuus. Terwijl ik het werk opbouw zoek ik naar het moment waarop het werk en de ruimte naadloos in elkaar overgaan en in een spannende symbiose verkeren. Je gaat binnen op een moment van kort evenwicht, een fase tussen vloeien en druipen, groeien en ontluiken, even stilgezet in de tijd.

Aan de opbouwfase gaat een lange periode van onderzoek vooraf. In het atelier ontwikkel ik de bouwstenen voor een nieuw werk. De uiteindelijke installatie ontstaat op de locatie en wordt pas dan een samenhangende wereld.

Tanja Smeets Tableau Magazine
My Home is the Sea Façade 2022, Middelburg. Foto: Ernst Moritz

SCHUREND PARADIJS

Voor de tentoonstelling ‘Schurend Paradijs’ in Kunsthal KAdE in Amersfoort heb ik de installatie Onder het plaveisel wervelen de wortels ontwikkeld die bestaat uit gevlochten koorden die in patronen over de muur cirkelen. Verderop hangen paddenstoelachtige vormen in de ruimte. Ze zijn twintig centimeter tot een meter doorsnee, en zweven aan een wervelend koord in de lucht. Het zijn grote en kleine frituurzeven, waarvan het gaas met draden van raffia is gevuld. Grijs vilt met bladvangers groeit op de wanden en vloeren en daartussen liggen bollen gevuld met bladvangers die zachtjes bewegen en ritselen.

Het is een vloeibaar landschap dat volledig uit gevlochten en geknoopte draden bestaat. De huid van die structuren is rijk gedetailleerd en verleidelijk, en fungeert als een membraan tussen de installatie en de ruimte. De huid als een vloeibare, schilderachtige grens. Daaronder blijkt het landschap een autonoom leven te leiden, vol frictie, geluid en onverwachte wendingen.

Voor deze installatie heb ik gewerkt in het Textiellab op de afdeling Passement, waar verschillende vlechttechnieken worden gebruikt om koorden te maken. Daarnaast werkte ik samen met borduurster Anna Bolk aan borduurtechnieken uit de haute couture. In de uiteindelijke installatie heb ik deze technieken – die zeer verfijnd zijn en gebruikt worden in afwerkingen in mode en interieur – op grotere schaal toegepast.

OMRINGD DOOR STRUCTUREN

In de tentoonstelling ‘Chapter3hree’ in het HEM in Zaandam, liep het publiek dwars door de installatie Liquid Garden, Beneath the Surface (2020), alles aanrakend waardoor beweging ontstond, terwijl sommige objecten zelf al in beweging waren. 

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Stories

Artistieke diepgang en zakelijk perspectief: jong talent Michiel Simons

In 2021 opende Michiel Simons (30) in Amsterdam zijn galerie genaamd m.simons in het voormalige Maison Descartes, waar hij de focus legt op schilderkunst en prenten. Na het behalen van zijn bachelor aan Nijenrode leidde Michiel Simons uitgeverij MISCHKIN, werkte hij vijf jaar bij Willem Baars Projects en werkte hij samen met musea en internationale galeries als Luhring Augustine in New York en Gallery Yamaguchi kunst-bau in Osaka.

Hoe ben je in dit vak terecht gekomen? Na Nijenrode koos ik voor een snuffelstage bij een galerie in Amsterdam. Ik had namelijk altijd al belangstelling voor kunst. Om mijn weg te vinden in de kunstwereld benaderde ik allerlei mentoren. Vanwege mijn zakelijke achtergrond heb ik dat destijds vooral ingestoken vanuit een commercieel perspectief.

Michiel Simons m.simons Tableau Magazine
Selvanara, Untitled, 2021

Je was geen kunsthistoricus, was dat een belemmering? Men ging ervan uit dat ik geen persberichten kon schrijven. Vandaar mijn benadering om het via de zakelijke kant te proberen. Mijn eerste echte baan bestond uit het verkopen van Banksy, Andy Warhol en Damien Hirst. Als je die te koop aanbiedt, dan trek je wel mensen naar binnen.

Wat ben je na die commerciële ervaring gaan doen? Ik had een sterke behoefte aan kunstzinnige verdieping en kwam zodoende terecht bij Willem Baars. Mijn periode bij hem sloot perfect aan op wat ik zocht. Hij bood mij een enorme vrijheid, en ik leerde bij hem echt veel over de kunstwereld. Na vijf jaar ging ik weer op zoek naar iets anders: de connectie met mensen van mijn eigen leeftijd.

Tijd om voor jezelf te beginnen? Ja, en wel met een eigen bedrijf dat prints verkocht van kunstenaars als Janine van Oene en Nazif Lopulissa. Ik wilde werk verkopen van jonge kunstenaars aan jonge kunstkopers. Daar doorheen mixte ik werk van oudere kunstenaars met grote namen als Carel Visser, Emo Verkerk, Anish Kapoor en Louise Bourgeois. Dat ging allemaal heel voorspoedig. Voorwaarde was dat de kunstenaar zelf een vertaling had gemaakt van zijn werk naar de juiste druktechniek. Het moest iets nieuws zijn binnen zijn stijl en door hem- of haarzelf gemaakt.

Michiel Simons m.simons Tableau Magazine
Julian Schnabel, La Blusa Rosa, 1995. Foto: Gert Jan van Rooij

Serieus werk dus? Jazeker, neem bijvoorbeeld die hele grote aquaprints van Anish Kapoor. Bij hem gaat het over pigmenten en daar wil je zo dicht mogelijk bij zitten. Die megabladen van hem passen perfect binnen zijn oeuvre. Dan klopt zo’n techniek dus echt bij de kunstenaar. Dat is prachtig.

En na verloop van tijd? Inderdaad, het begon weer te kriebelen. De kunstenaars met wie ik werkte gingen verder en ook voor mij brak een natuurlijk moment aan om een grote stap te zetten. Ik besloot om zelf een galerie te beginnen.

Hoe heb je dat aangepakt? De kunstenaars met wie ik had gewerkt heb ik gevraagd om gezamenlijk een tentoonstelling te organiseren. Dat doe ik nu ruim een jaar. Het is heel erg zoeken naar de juiste groep kunstenaars en een bepaalde groep kunstkopers. Die twee groepen moeten wel aansluiten. 

Hoe gaat het nu? Ik mag terugkijken op een heel goed eerste jaar.

De rest van het interview met Michiel Simons lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

Abstracte waterlelies — Claude Monet en Joan Mitchell in Fondation Louis Vuitton

Een dialoog in kunst, tussen twee buitengewone kunstenaars die elkaar in leven net misliepen: Claude Monet (1840-1926) en Joan Mitchell (1925-1992). Monet bestudeerde eindeloos de waterlelies in Giverny voor een van zijn laatste schilderijen, terwijl Mitchell veelal vanuit haar geheugen werkte in een abstract expressionistische stijl.

In de jaren 50 werden de waterlelies van Monet gezien als de voorlopers van het abstract expressionisme. De opleving van zijn invloed was medeverantwoordelijk voor de deelname van Mitchell aan tentoonstellingen die deze term verder onderzochten.

Toen Mitchell in 1968 verhuisde naar een woning dichtbij de omgeving waar Monet een tijd verbleef, verdiepte ze zich in zijn werk. Ze bleef echter een zelfstandige geest die Monet niet kopieerde, maar vasthield aan haar eigen manier van denken en werken. Haar verbeelding van de oevers van de Seine is, net als die van Monet, beïnvloed door het licht en de kleuren van die plek. Het resultaat is echter bij hem meer realistisch, bij haar meer expressionistisch. Door rond de zestig werken van beide kunstenaars bij elkaar te brengen, laat Parijs een palet zien van parallellen én verschillen hierin.

Joan Mitchell Fondation Louis Vuitton Tableau Magazine
Joan Mitchell, La Grande Vallee, 1983

Voor degenen die minder bekend zijn met Joan Mitchell, of juist groot liefhebber van haar werk, wordt de expositie ingeleid door een retrospectief met een helder overzicht. De kern wordt gevormd door haar voortdurende zoektocht naar de juiste kleuren en lichtinval en haar intieme band met landschappen, die ze naar eigen zeggen altijd bij zich had in haar hoofd. Naast herinneringen en werk van kunstenaars als bijvoorbeeld ook Van Gogh vond ze inspiratie in muziek en dichtkunst, wat in de expositie wordt getoond. Ondanks haar succes, bleef Joan Mitchell regelmatig onzeker over haar werk:

‘Sometimes I don’t know exactly what I want with a painting. I check it out, recheck it for days or weeks. Sometimes there is more to do on it. Sometimes I am afraid of ruining what I have. Sometimes I am lazy, I don’t finish it or I don’t push it far enough. Sometimes I think it’s a painting.’

Joan Mitchell

Claude Monet – Joan Mitchell
Fondation Louis Vuitton
t/m 27 februari 2023

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

Kunstbeurzen: Art Antwerp

Van donderdag 15 tot en met zondag 18 december 2022 vindt in de Antwerp Expo alweer de tweede editie van de kunstbeurs Art Antwerp plaats. Vorig jaar werd de beurs bezocht door ruim 10.000 bezoekers.

De beurs presenteert tijdens deze editie maar liefst 66 galeries, waarvan 15 galeries uit Antwerpen. Art Antwerp heeft een internationale insteek: de helft van de galeries komt uit het buitenland. Voor kunstliefhebbers een uitgelezen kans om kennis te maken met zowel gevestigd als ontluikend talent. 

Nederlandse deelnemende galeries: 

Dürst Britt & Mayhew, Den Haag | Galerie Ron Mandos, Amsterdam | Martin van Zomeren, Amsterdam | Mieke van Schaijk, ‘s-Hertogenbosch | Stigter Van Doesburg, Amsterdam | tegenboschvanvreden, Amsterdam | Vroom & Varossieau, Zaandam

Art Antwerp
15 t/m 18 december
Boek je ticket hier.

Art Antwerp Tableau Magazine
Art Antwerp 2021. Foto: David Plas
Categorieën
2022 Veilingen

Veilinghuizen: Bonhams

Met bijna 1000 medewerkers, ruim 60 specialistische afdelingen, 37 kantoren wereldwijd en 14 veilinglocaties floreert het groeiende Bonhams-netwerk.

Met de overnames eerder dit jaar van de prestigieuze veilinghuizen Skinner (Verenigde Staten), Bukowskis (Zweden), Bruun Rasmussen (Denemarken) en Cornette de Saint Cyr (Frankrijk en België) heeft Bonhams haar positie versterkt. Bovengenoemde veilinghuizen beschikken over voortreffelijke reputaties, brede vakkennis en een sterk lokaal netwerk. De overname door Bonhams, the world’s local auction house, zal hun internationale aanwezigheid verder ontwikkelen en hun reikwijdte vergroten, terwijl Bonhams’ klanten op hun beurt toegang krijgen tot een groter scala aan objecten in het midden- en hoge prijssegment op verschillende locaties. Kennis, passie en toegankelijkheid staan bij Bonhams voorop en hierin ziet Bonhams een meerwaarde ten opzichte van andere veilinghuizen. Bonhams Amsterdam opereert als schakel tussen kopers en verkopers en de internationale specialistische afdelingen en veilinglocaties. Bonhams faciliteert het veilingproces van begin tot eind, door de praktische zaken uit handen te nemen en klanten het best mogelijke mondiale platform te bieden. 

Bonhams Tableau Magazine
Asger Jorn, Landscape from Finkidong, 1945. Signed. Verkocht voor €646,000 inclusief opgeld (bij Bruun Rasmussen).

Het succes van de synergie van het Bonhams-netwerk werd bekrachtigd met de zeer succesvolle thematische CoBrA veiling, welke plaatsvond op 6 december 2022. Bruun Rasmussen organiseert al CoBrA veilingen sinds 1988 en sinds de overname eerder dit jaar werkte het Bonhams-netwerk nauw samen om de veiling CoBrA – Powerful Voices of Post-War Europe te organiseren. Het netwerk van de verschillende lokale kantoren leidde tot een selectie kwalitatief hoogstaande werken van Karel Appel (1921-2006), Asger Jorn (1914-1973), Pierre Alechinsky (1927), Carl-Henning Pedersen (1913-2007), Egill Jacobsen (1910-1998) en vele anderen, afkomstig uit diverse particuliere collecties wereldwijd. Highlights uit deze veiling werden middels een reizende expositie getoond in Parijs, Amsterdam, Brussel en Kopenhagen, waarna afsluitend de veiling in Kopenhagen plaatsvond. Het grotere netwerk, de marketingstrategie, de presentatie op internationaal niveau en kwaliteit van de werken resulteerden in een groot succes op de veilingdag zelf, welke ruim 6 miljoen euro opbracht. Er werden meerdere wereldrecords behaald, waaronder die voor het werk van Corneille (1922-2010), L’Orchestre de Jazz Be Bop (Hommage à Charlie Parker), dat verkocht werd voor € 532,401 en behaalde het werk Peinture (1952) met €354,934 het op een na hoogste bedrag voor een werk van Corneille. 

Bonhams Tableau Magazine
Bruun Rasmussen Auctioneers, Denmark
Categorieën
2022 Highlights

Ambitie met Allure — Ontmoet Amalia van Solms in Prinsenhof Delft

De Amalia die het onderwerp is van deze expositie is niet onze toekomstige koningin, maar haar voorouder Amalia van Solms (1602-1675). Als gravin van het Duitse Solms-Braunfels belandt deze Amalia in 1621 in Den Haag, waar ze een enerverend en meeslepend leven leidde.

Door te trouwen met stadhouder Frederik Hendrik van Oranje wordt ze de belangrijkste vrouw van de Republiek. Hoewel de positie van vrouwen toentertijd zich in principe op de achtergrond bevond, heeft Amalia wel degelijk de nodige politieke invloed. Amalia weet zakelijk verstandige huwelijken te regelen voor haar kinderen en ook na het overlijden van Frederik Hendrik houdt ze de positie en macht van het huis Oranje-Nassau overeind. Diverse unieke en persoonlijke objecten vertellen in deze tentoonstelling haar levensverhaal, tot aan haar begrafenis die in 1675 plaatsvond in de Delftse Nieuwe Kerk. Dit verhaal wordt verteld aan de hand van zeven A’s, die haar persoonlijkheid en strategie illustreren: Avontuurlijk, Aanwezig, Aanzien, Autoritair, Assertief, Atypisch en Aanhouder. We zien bijvoorbeeld haar met zilver gedecoreerde bijbel en portretten van haar en haar echtgenoot; hét powerduo van de zeventiende eeuw.

Amalia. Ambitie met Allure
Prinsenhof Delft
t/m 8 januari 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Amalia van Solms Prinsenhof Delft Tableau Magazine
Michiel van Mierevelt, Portret Amalia van Solms, ca 1620-1630, coll. Museum Prinsenhof Delft. Foto Tom Haartsen | Pronkterrine van Amalia van Solms, anoniem, 1650-1675, coll. Rijksmuseum van Oudheden, Leiden
Categorieën
2022 Stories

Turner: schilder van licht

Joseph Mallord William Turner leefde in een uitzonderlijke periode. Hij werd in 1775 geboren in de eeuw van zeil en koets, maar stierf in de tijd van metaal en stoom. Anders dan andere kunstenaars had hij niet alleen enorm ontzag voor de natuur, maar ook voor de wetenschap en alle ontwikkelingen die daarmee gepaard gingen. Maar het meeste nog raakte hij niet uitgekeken op de zon, die vooral in later werk steeds vaker de hoofdrol kreeg. Twee iconische werken uit The Frick Collection New York komen dit najaar na ruim honderd jaar weer terug naar Engeland.

Turner groeide op in Convent Garden, Londen, als zoon van een barbier. Toen hij elf was stuurde zijn vader hem weg, waarschijnlijk vanwege de mentale staat van zijn moeder na het overlijden van zijn zus Helen in 1786. Later werd Turners moeder opgenomen in een gesticht waar zij stierf in 1804. Turner kwam bij een oom in Brentford terecht, een klein dorp ten westen van Londen aan de Thames. Gefascineerd door hoe het licht het water van de Thames raakte, zwierf Turner uren langs de rivier en documenteerde hij alles in zijn schetsboek. Turners vader hing de tekeningen en aquarellen in zijn etalage, waar het werk door klanten werd opgemerkt.

Joseph Mallord William Turner JMW Turner Floor Wiegerinck Tableau Magazine
Joseph Mallord William Turner, Harbour of Dieppe: Changement de Domicile, 1825 © The Frick Collection, New York

Al op 14-jarige leeftijd mocht Turner lessen bijwonen aan The Royal Academy of Arts, als jongste student ooit. En op 27-jarige leeftijd werd hij officieel lid van de Academy, aangenomen door schilder en president van de Academy Sir Joshua Reynolds. Zijn vader, waarmee Turner een hechte band had, stopte als barbier en assisteerde hem voortaan in zijn atelier. Reynolds wees Turner op 17e-eeuwse schilders als Claude Lorrain (1600-1682) en Willem van de Velde de Jongere (1633- 1707). Turner was ambitieus en streefde ernaar om op gelijke voet te komen als zijn voorgangers. Hij leerde schilderen volgens de heersende norm en de daarbij horende regels: geïdealiseerde zonovergoten landschappen met kleine gedetailleerde figuren op de voorgrond.

OP REIS

Turner had een sterke drang om de wereld vast te leggen in schetsboeken, waarvan hij er vaak meerdere op zak had. Vanaf 1792 maakte hij bijna elk jaar een grote reis. Eerst alleen in Engeland en Schotland vanwege de langdurige oorlog tegen Napoleon. Maar toen er in 1802 een wapenstilstand werd uitgeroepen reisde hij meteen naar het vaste land. Anders dan de meeste kunstenaars zette hij niet meteen koers naar Parijs, maar vertrok hij eerst naar de Zwitserse Alpen om daar de majestueuze bergen te aanschouwen. Hij wist wat de natuur hem te bieden had, zag de grootsheid, het sublieme en de nietigheid van de mens daar tegenover. Na zijn bezoek aan de Alpen reisde Turner door naar Parijs, waar hij oog in oog kwam te staan met werk van zijn idool Claude Lorrain. Er wordt gezegd dat hij tot tranen geroerd was en ‘zo zal ik nooit kunnen schilderen’ mompelde.

Joseph Mallord William Turner JMW Turner Floor Wiegerinck Tableau Magazine
Joseph Mallord William Turner (1775- 1851), The Pass of Saint Gotthard, Switzerland, 1803/04 © Birmingham Museums Trust

IDEAAL VS REALITEIT

Turner was een allround schilder die zeer gedetailleerd een havengezicht kon schilderen. Maar eigenlijk was hij niet op zoek naar het idealiseren van de natuur. Hij wilde zelfs niet de natuur precies naschilderen. Turner wilde zijn toeschouwers laten ervaren hoe allesverslindend de natuur kan zijn, terwijl het alsnog prachtig is om te zien. Na zijn reis door de Alpen schilderde hij bijvoorbeeld The Pass of Saint Gotthard Switzerland, (1803). Een schilderij met een diep ravijn met een grote wolkenpartij. Maar als we beter kijken zien we dat de kunstenaar in het midden van het schilderij een vaag silhouet schilderde, een schim die smekend knielt voor het kruis van Christus. De enorme rotswanden torenen dreigend boven hem uit en ineens krijg het schilderij lading. We voelen een vlaag van onrust omdat de wolken donderend dichterbij komen en de afgrond is zo diep en dichtbij. Door de figuur juist zo klein en vaag te schilderen accentueerde Turner de grootsheid van de rotswand en het onheil van de naderende storm. Turner verbeeldde de natuur in al zijn sublieme en machtige grootsheid en dat voel je.

In Harbour of Dieppe: changement de Domicile (1825) schilderde Turner geen dreigende storm maar de laatste, haast magische uurtjes van de dag. De zon is begonnen met dalen en alles lijkt te baden in een gouden gloed. In het schilderij neemt het licht niet alleen een groot deel van de lucht in beslag, maar ook van het water. Deze nadruk op de zon versterkte hij door het water te ‘omarmen’ met haven en stad. Op het punt waar de stad en de haven elkaar raken wordt het oog van de toeschouwer weer omhoog getrokken naar de zon, die daar in het volle zicht, de show steelt. 

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Stories

Talentvolle kunstenaars: de winnaars van de Van Vlissingen Art Foundation

Kunstenaars Marie Reintjes en Floris Felix van Velsen zijn de winnaars van de Van Vlissingen Art Foundation. De prijs – waaronder een reis naar keuze – is bedoeld om hun kunstenaarschap verder te ontwikkelen.

De Van Vlissingen Art Foundation – in 2008 opgericht door kunstliefhebbers John en Marine Fentener van Vlissingen-Comtesse de Pourtalès – ondersteunt elk jaar een talentvolle Nederlandse kunstenaar om nieuwe stappen te zetten in zijn kunstenaarschap. Het geeft de kunstenaar de mogelijkheid naar een vrij te kiezen bestemming te reizen voor inspiratie. Het werk dat uit deze reis voortkomt – en de weg ernaartoe – wordt vastgelegd in een boek in de reeks ‘Inspiratie’. Ook komt er een expositie met het nieuwe werk. Om het verloren coronajaar in te halen werden dit jaar twee kunstenaars uitverkoren: Marie Reintjes (1990) en Floris Felix van Velsen (1989). Hun werk is van 29 november tot en met 8 januari te zien in Singer Laren.

MARIE REINTJES

Het is een soort heilige twee-eenheid: Marie Reintjes en haar telefoon. Met haar telefoon legt de in Arnhem wonende en werkende kunstenaar de wereld om zich heen vast. Het zijn vaak alledaagse dingen, niet per se mooie dingen die ze kiest. Juist daarin ziet Reintjes schoonheid. Die schoonheid vangt zij in vorm, kleur en compositie. Haar acrylschilderijen zijn geen een-op-een reproductie van de foto’s, ze geeft er een persoonlijke draai aan. Reintjes neemt graag kennis en informatie tot zich. Ze laat zich inspireren door de kunstgeschiedenis, verslindt kunstboeken en bezoekt graag musea. Toch wil ze zich niet al te veel laten leiden door deze onderdompeling in de kunst. Alle informatie die ze tot zich neemt, mag haar eigen visie op kunst niet vertroebelen.

Het landschap is een belangrijk onderwerp in de kunst van Reintjes. Dus toen de Van Vlissingen Art Foundation haar de kans gaf om een reis te maken, wist ze meteen wat de bestemming zou zijn: IJsland.‘IJslandiseengeniaallandenstondallange tijd op mijn lijstje. Ik wilde er heel graag heen. De vele vulkanen leveren een uniek landschap op. En de kleuren daar zijn ongelooflijk. Je kunt je bijna niet voorstellen dat het echt is, dat het de kleuren van de aarde zijn. Het is bijna buitenaards.’

Verder lezen over Marie Reintjes? Bestel een losse editie van Tableau. Lees onder de foto meer over het werk van Floris Felix van Velsen.

Van Vlissingen Art Foundation Floris Felix van Velsen Tableau Magazine
Floris Felix, De Vergrijping, 2020

FLORIS FELIX VAN VELSEN

Floris Felix, zoals Van Velsen zich als kunstenaar noemt, droomt graag groots en meeslepend. Omdat Nederland te klein voelt, stapt hij in 2015 op de trein naar Parijs. Daar, in modestad numero uno, wil hij zijn droom najagen: de allerbeste mode-illustrator en kunstenaar worden. De jaren dat hij in Parijs woont, worden gekenmerkt door hoge pie- ken, maar ook diepe dalen. Aan de ene kant dompelt hij zich onder in de high fashion en de exorbitante wereld die daarbij hoort. Hij maakt illustraties in samenwerking met Viktor & Rolf, Thierry Mugler en L‘Oreal. Maar er zijn ook periodes dat hij nauwelijks iets verdient en al blij is als hij een baguette kan kopen.

Met pijn in zijn hart besluit hij in 2019 terug te gaan naar Nederland. Het onbestemde gevoel – waarom is het niet gelukt in Parijs – verandert als sneeuw voor de zon als hij in Haarlem een groot leegstaand winkelpand tot zijn beschikking krijgt. Hij hervindt de lol in het tekenen en schilderen. Zijn illustraties van de catwalk, zijn modellen hebben veelal ultralange benen, zijn populair en gaan als zoete broodjes over de toonbank. Naast zijn mode-illustraties schildert Floris Felix. Deze schilderijen lijken vanuit zijn diepste wezen te komen en zijn veel persoonlijker.

Na een impulsieve ‘tussenstop’ in Barcelona heeft hij inmiddels Haarlem verruild voor Amsterdam. Hij voelt zich er thuis, maar de onrust zit nog steeds in zijn lijf. ‘Vooral omdat ik geen eigen atelier hebt. Dat geeft onrust.’ De prijs is voor hem een stimulans – zelfs een stok achter de deur, zegt hij zelf – om zijn carrière te professionaliseren. Floris Felix wil nu eindelijk eens een eigen atelier, zodat hij niet meer hoeft te hoppen en te slepen met zijn werk. ‘Ik ben nu echt heel dedicated om hiermee aan de slag te gaan. Ik wil weer aarden in Nederland.’

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Column kunstjacht: Jan Mankes in New York

Daar rijd je dan in een taxi door New York met een kostbaar, op maat gemaakt koffertje. Na een dik uur rijden arriveer ik bij een landgoed met allemaal dieren: kippen, geiten en runderen. De eigenaar komt zijn huis uit, vraagt hoe de reis verlopen is en wijst nieuwsgierig naar de koffer. In de koffer zit Moeder, een heel klein olieverfschilderij van ‘Hollands meest verstilde schilder’, Jan Mankes (1889-1920), die het in 1911 heeft vervaardigd. Hij opent de koffer, bekijkt het schilderij en haalt opgelucht adem. Ik vroeg hem of hij al een plek in gedachten had om het op te hangen. ‘Ofcourse I have!’ Daarop gaat een kleine kamer open, gevuld met schilderijen van Jan Mankes, welgeteld vijf hingen er aan de muur. Deze werken had ik allemaal eerder los van elkaar gezien, maar nooit in vol ornaat bij elkaar. Het resultaat was verbluffend. ‘Thank you Bob, I’m very happy with this new one. Now, go find me another one, will you?’

Het afgelopen jaar stond in het teken van Jan Mankes. Nadat ik een collectie prenten van Mankes had gekocht en op mijn website had gezet, kreeg ik een mail van een Amerikaanse verzamelaar. Daarin uitte hij zijn belangstelling ten aanzien van de gevoelige en tedere werken van Mankes en stelde hij de vraag of ik hem op de hoogte wilde houden van het aanbod op de Nederlandse markt. Hij had namelijk het gevoel telkens achter het net te vissen en had iemand nodig in Nederland die paraat stond en snel kon handelen.

Het gehele oeuvre van Jan Mankes bestaat uit ongeveer 180 schilderijen waarvan zeker de helft reeds in museale collecties is opgenomen. Verzamelaars die werken van Jan Mankes in bezit hebben verkopen zelden, waardoor er per jaar wellicht een of met geluk twee schilderijen op de markt verschijnen. Dat is ook precies wat ik de Amerikaan terugschreef. Maar, zo garandeerde ik hem, ik houd uiteraard mijn ogen en oren open.

PAN 2021

De zoektocht naar schilderijen van Jan Mankes begon vorig jaar op de PAN. Ik was voor Tableau aan het werk toen ik de stand van Ivo Bouwman binnenliep. Daar zag ik in mijn ooghoek het olieverfschilderij Lelieveld (ca. 1912) hangen dat tot kort daarvoor te zien was op de Jan Mankes tentoonstelling ‘De werkelijkheid niet’ in Museum More. Een prachtig dromerig werk van een veldje met lelies bij nacht. Onder het motto nooit geschoten is altijd mis, vroeg ik naar de prijs en conditie. In de metro naar huis mailde ik de Amerikaan over het schilderij. Binnen twee minuten ontving ik antwoord en na wat getouwtrek over de prijs mocht ik nog dezelfde avond de deal sluiten. Zo snel kunnen de dingen lopen. Het was duidelijk: de Amerikaan was niet alleen een groot liefhebber, maar ook een serieuze klant met een onverzadigbaar verlangen naar Jan Mankes. Om hem hierin te voorzien nam ik contact op met verschillende handelaren en verzamelaars met de vraag of zij nog schilderijen van Jan Mankes wisten te vinden. ‘Bob, wat is dit nou voor vraag? Deze schilderijen komen nooit op de markt. Ik zou willen dat ik een schilderij van Mankes in mijn stand had.’ – was grofweg de reactie die ik meestal ontving. Maar nog geen week later was het raak: Roos en lelie in een glas (1912). En twee weken later kwam er nog een schilderij boven drijven: Kruikje met Dopheide (1911). En nu Moeder (1911).

NAAR AMERIKA

Normaliter worden deze schilderijen door een gespecialiseerd transportbedrijf verscheept, maar ditmaal had de Amerikaan haast. Het schilderij moest voor 12 juni in New York zijn. Het was 6 juni en geen transportbedrijf kon de levering op tijd garanderen. Daarop besloot ik zelf een vliegticket te boeken om het schilderij persoonlijk te bezorgen. Ik liet een op maat gemaakt koffertje timmeren en de exportpapieren gereed maken, zodat ik zo kon doorlopen bij de douane. Althans, dat hoopte ik. Het kostte even wat tijd om op JFK Airport uit te leggen wat een student met zo’n waardevol kunstwerk deed, maar na een dik uur kon ik doorlopen.

En over tien jaar? Dan is de Amerikaan voornemens om zijn collectie terug te geven aan Nederland. Want ook hij is van mening dat Jan Mankes op geen andere plek thuishoort dan in Nederland. We zijn nu precies een jaar verder en er hangen nu zes schilderijen in de Mankes-kamer in New York. En je weet maar nooit wat voor moois er hangt op de volgende editie van de PAN.

Bob Scholte is historicus en kunsthistoricus en volgt momenteel de master Kunst, Markt & Connaisseurschap aan de Vrije Universiteit. Naast student is hij kunsthandelaar. In deze column doet hij verslag van zijn avonturen in de kunstwereld.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Veilingen

Veilingen: een drukke markt

Het zomerse veilingseizoen ligt achter ons en de internationale veilinghuizen beschrijven het als succesrijk en met steeds hogere opbrengsten. Kunnen we daaruit opmaken dat de veilingmarkt booming is?

Het antwoord is ja. De markt voor de high end items is zeer sterk – hoewel er tegen de verwachting in ook belangrijke kavels onverkocht bleven. Het is druk op de kunstmarkt, er is op veilingen een toestroom van nieuwe, gefortuneerde en veelal jonge bieders die zich hijgerig storten op het kopen van werk van opgekomen kunstenaars die nu hot zijn. Niet zelden gaat het daarbij om kunstenaars wier werk nog maar kort tevoren in galeries werd aangeboden en inmiddels voor veel hogere prijzen op veilingen wordt verkocht. De commerciële waarde neemt in zo’n geval in korte tijd een vlucht terwijl het financiële rendement op lange termijn onvoorspelbaar is. Samen met de invloed van de inflatie en de oorlog in Oekraïne levert dat niet perse een goed beeld van de sterkte van de huidige veilingmarkt op.

DE VEILINGMARKT IN AZIË

Waar Hong Kong als financieel centrum van Azië in betekenis lijkt af te nemen heeft het er ook de schijn van dat het de positie als hoofdstad van de regionale kunstmarkt aan het verliezen is. Mede als gevolg van de daar nog immer voortdurende, vergaande beperkende regelgeving van de Zero Covid politiek, verliet een belangrijk deel van de kunstverzamelaars in de afgelopen maanden de stad. Tegelijkertijd was door de reisverboden het in persoon bezoeken van kijkdagen en veilingen in Hong Kong niet langer vanzelfsprekend. Hierdoor konden andere steden zoals Seoel, Singapore en Tokio als nieuwe centra voor de kunsthandel opkomen.

Desondanks is er volop optimisme en ondernemingszin. Christie’s kondigde plannen aan voor een nieuw, uitgebreid hoofdkantoor in Hong Kong en Phillips zal dit najaar zijn hoofdkwartier verhuizen naar het West Kowloon Cultural District, strategisch gelegen naast het onlangs geopende M+ museum en het splinternieuwe Hong Kong Palace Museum (HKPM), waar Chinese artefacts worden getoond. Het art shipping and logistics bedrijf Crozier verwierf het in de stad gevestigde bedrijf Integrated Fine Arts Solution en bouwt daarmee voort aan de expansie in Azië. Eerder smeedde het in Hong Kong al een samenwerkingsverband met Christie’s.

Niettemin melden de veilinghuizen vanuit de stad record opbrengsten, mede door veilen op afstand met behulp van multi-camera livestreams, 360 graden video’s en virtual tours voor individuele kavels. Deze digitale voorzieningen ontwikkelen zich snel en creëren een omgeving waarin online bieders zich steeds gemakkelijker bewegen. Daarbij bestaat een belangrijk deel van de kopers op veilingen uit millennials – bij Phillips is dat bijvoorbeeld al een derde – die zijn opgegroeid met internet. Hierdoor is het niet verbazend dat online veilen zo voorspoedig groeit.

Veilingen
Ernie Barnes (1938- 2009), Solid Rock Congregation, 1993 © Bonhams

RESULTATEN

Bij Bonhams New York werd op 9 september in de single lot auction (een aan één kavel gewijde veiling) het schilderij Solid Rock Congregation (1993) van Ernie Barnes (1938-2009) geveild. Met een opbrengst van $1.620.375 liet het weinig heel van de schatting van $500.000. Het werk toont de dynamiek en de passie van een kerkdienst op zondagochtend in het zuiden van de Verenigde Staten. Het schilderij was besteld door de Amerikaanse gospelzangeres Margaret Bell, die ook op het werk is afgebeeld. Zij was bevriend met de kunstenaar, een voormalige professionele footballspeler. De markt voor zijn werk – dat in het verleden via de pop cultuur veel werd gebruikt (platenhoezen, televisie en film) – is flink aangewakkerd toen begin dit jaar zijn schilderij The Maestro, werd verkocht voor $882.375.

Het principe van a single lot auction is voor Bonhams overigens relatief nieuw maar gezien het succes ligt het in de verwachting dat er meer zullen volgen. Van een ander kaliber was het kavel dat deze zomer bij het Venduehuis Den Haag in ‘European Interiors & Asian Arts’ op 28 juni – 12 juli 2022 onder de hamer kwam. Twee revolvers met gesloten slagmechanisme, achthoekige loop en notenhouten handvat met uitgesneden patroon. De cilinders die in de kamers zichtbaar zijn, maken deel uit van een zeldzaam onderdeel voor de regulering van het kruit ten behoeve van het schieten in gesloten ruimten. De revolvers zijn gesigneerd op de loop en met een serienummer op de zijkant en gemonogrammeerd aan de binnenkant van het mechanisme “AT” voor Auguste Francotte en met EG keurmerk voor Luik. Verkocht voor € 7.000,- hamerprijs (€ 9.100 inclusief opgeld).

JOHAN CRUIJFF

Eerder dit jaar, werd in New York bij Sotheby’s de eerste FC Barcelona NFT ‘In a way, immortal’, geïnspireerd op Johan Cruijff verkocht op de veilingmarkt voor $693.000. Met de NFT herdenkt de voetbalclub Cruijffs in de sporthistorie iconisch geworden doelpunt in de wedstrijd tegen Atlético de Madrid op 22 december 1973, El Gol Imposible. Het digitale kunstwerk beeldt Cruyff’s flying kick af als een gewichtloos gouden sculptuur. Naar verluidt werkten aan dit driedimensionale beeld veertig digital and visual kunstenaars en koste het tienduizend uur om het te maken.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

Léon Bonvin: dichter van de werkelijkheid in Fondation Custodia in Parijs

Alleen de catalogus van deze tentoonstelling is al de moeite waard, met daarin een alomvattende weergave van het oeuvre van Léon Bonvin (1834-1866). Evenals de expositie, werpt deze nieuw licht op zijn leven en werk. Bonvin is een kunstenaar die met mysterie wordt omhuld. Tegenwoordig komen zijn schilderijen zelden op de markt. Des te intrigerender is het dat deze verzameling talrijke niet eerder gepubliceerde werken onthult, die zich in openbare of particuliere collecties bevinden.

Léon was minder bekend dan zijn halfbroer, François (1817-1887), een gewaardeerd realistisch schilder, en is daarom ook beperkter gedocumenteerd. Hij schilderde zijn aquarellen ver van het reguliere Parijse culturele milieu en haalde inspiratie uit zijn directe omgeving: van boeketten met veldbloemen tot gezichten van boeren en arbeiders rondom Vaugirard. Begonnen met werk in zwart krijt komt er vanaf 1858 geleidelijk meer kleur tevoorschijn. Ontroerend is het zelfportret, met een inscriptie opgedragen aan zijn vrouw en gedateerd op 19 januari 1866, enkele dagen voordat hij zichzelf om het leven bracht op slechts 31-jarige leeftijd. Veel van de in de Fondation Custodia tentoongestelde werken zijn afkomstig uit The Walters Art Museum in Baltimore, de voornaamste bruikleengever. Deze collectie omvat de grootste groep werken van Léon Bonvin ter wereld – 57 van de 116 die tot op heden bekend zijn.

Léon Bonvin: Dichter van de werkelijkheid
Fondation Custodia (Parijs)
t/m 8 januari 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Stories

Lieven Hendriks en de schilderkunst

Vijf schilderijen zet Lieven Hendriks naast elkaar tegen de wand. Allemaal nagenoeg hetzelfde. Maar allemaal hebben ze net niet wat hij zocht. De zesde wel, die hangt aan de wand. Dit is hoe hij werkt, in series aan meerdere doeken tegelijk. Alles volgens een vooropgezet plan. Hij weet wat hij wil. Op het doek zoekt hij uit hoe hij daar komt.

Het atelier is hoog, licht en overzichtelijk. Het past bij de helderheid van zijn schilderijen. Werken waarin alles klopt. Er zijn geen vragen of losse eindjes, het is kristalhelder. Wat niet wil zeggen dat meteen duidelijk is waar je naar kijkt. Juist niet. Zijn schilderijen zijn visuele illusies die de kijker op het verkeerde been zetten. Het duurt even voor je ziet wat je ziet. En dan nog weet je het niet zeker.

Zo zijn er soms bezoekers die een hand voor het doek houden om te kijken of die lichtvlek dan verdwijnt. Niet dus. De ruimtelijkheid die je denkt te zien, zit allemaal in je eigen hoofd en Hendriks is een meester in het manipuleren van de kijker. De titel Mirage die hij de laatste tijd aan zijn werk meegeeft vat dat goed samen. Het is een zinsbegoocheling waar je naar kijkt. Maar is niet alle schilderkunst dat? Die dubbelheid is het onderwerp van zijn werk. Hendriks: ‘De betekenis van de term mirage licht heel dicht bij het maken van een schilderij. Het heeft iets ongrijpbaars. Dat je een idee hebt van iets en dat je dat zo hard erin probeert te kijken dat je het ziet.’ Later ontdekte hij dat veel hotels ook mirage als naam hebben, en dat die vaak beter klinkt dan ze in werkelijkheid zijn. Een associatie die ook welkom is. De mirage als een wannabee.

Lieven Hendriks Tableau Magazine
Lieven Hendriks, Droplets, 2022

SCHILDERKUNST ALS SPEELVELD

Hendriks combineert in zijn werk de thema’s en gewoontes van de schilderkunst met kleine dingen uit de wereld om hem heen. Alledaagse dingen, die toch bijzonder zijn. Hoe het zonlicht op de muur van het atelier valt. Berichten die in het stof op een auto zijn geschreven of juist weggeveegd. De plooien in een niet goed gespannen doek. Kleine, fascinerende elementen binnen en buiten de schilderkunst zijn het onderwerp van zijn werk. ‘Veel schilderijen, zeker van de laatste tijd gaan over de manipulatie van licht, wat natuurlijk per definitie de grootste opgave is in de schilderkunst. Ik vind het spannend om dat als vertrekpunt te gebruiken en als onderwerp in te zetten van een schilderij.’

Ik wil de illusie gebruiken om de blik sturen, om echt een ervaring van het kijken te maken.

In de beleving van zijn werk vindt Hendriks het essentieel om te benadrukken dat je naar een schilderij kijkt. Hij verbindt het niet alleen in vorm, maar ook inhoudelijk met de context van de schilderkunst en hoe je gewend bent daarnaar te kijken. Deels is dat een onbewust proces waarbij je als kijker zelf diepte toevoegt en de ervaring van alle schilderijen (en andere kunst) die je hiervoor hebt gezien inzet bij het kijken. Met die ervaring maak je het werk af. Hendriks probeert de kijker bewust te maken van dit proces door net te schuiven met zijn weergave van de werkelijkheid. Het is hyper realistisch en tegelijk nadrukkelijk niet. Ook de formaten hangen daarmee samen. Een landschap moet bijvoorbeeld in verhouding staan tot het formaat van het genrestuk van een landschap. Het heeft dus geen zin om dat op een doek van 2,5 meter te doen. En een schilderij dat geïnspireerd is door de achterkant van een vrachtwagen, met vegen in het stof daarop, krijgt een formaat dat daarop lijkt en de vorm van een tweeluik. Zo speelt het grote thema van ‘de schilderkunst van vroeger tot nu’ een rol in het werk, maar staat het tegelijk met twee voeten stevig in het alledaagse heden.

Soms speelt het werk letterlijk met de vorm van een schilderij. De serie Ruffleds bijvoorbeeld zijn een weergave van een slap hangend monochroom doek. Op het formaat dat je van een monochroom verwacht En er zijn ook werken van schilderijen met weggesneden stukken. De illusie van die werken is zo sterk, dat vrijwel elke kijker twijfelt aan wat hij ziet. Maar de illusie zelf is niet waar het hem om gaat. ‘Ik wil de illusie gebruiken om de blik sturen, om echt een ervaring van het kijken te maken. Het gaat me om het bijstellen van wat je dacht gezien te hebben. Het is fantastisch om een schilderij slap te laten hangen door de plooien zo dwingend te schilderen dat je gaat twijfelen waar je naar kijkt. En dan vind ik het spannend om dat met zo weinig mogelijk middelen te doen, zodat je als kijker echt beseft dat je het er zelf in legt.’

Lieven Hendriks Tableau Magazine
Lieven Hendriks, Crack (Silver Linings) 2020

HET AVONTUUR VAN HET MAKEN

Om op dat punt te komen is een lange route. Het eindbeeld heeft hij vooraf ongeveer in zijn hoofd, maar er is geen rechte lijn van idee naar schilderij. Wat hij precies zoekt en hoe hij dat in technische zin bereikt weet hij dan nog niet. Tijdens het maken ontwikkelt hij de criteria van waar het aan moet voldoen. ‘In dat proces glij je altijd uit en komt er een andere oplossing voor problemen die zich tijdens het schilderen voordoen. Dat is echt het avontuur van het maken.’ Daarbij werkt hij altijd aan meerdere doeken tegelijk en probeert verschillende oplossingen uit. ’Ik wil wel dat dat landschap direct, in één keer geschilderd is. Er moet geen getrut en getwijfel inzitten. Geen onnodige overwegingen, dat wil ik allemaal niet. Het moet uit het maken ontstaan en dat kan alleen als ik aan meerdere schilderijen tegelijk werk. Ik zoek naar een conditie waardoor mijn verhouding tot het wel of niet slagen van het schilderij losser wordt. Alleen dan kunnen de dingen gebeuren waar ik uiteindelijk naar zoek. Het laten mislukken van schilderijen hoort daar echt bij. Van zo’n serie werken houd ik er enkele over waarvan ik zeker weet dat ik ze goed vind.’

Het idee voor een werk is meestal een combinatie van verschillende kijkervaringen, niet slechts één moment. De landschappen met een schittering bijvoorbeeld roepen het beeld op van de omgeving waar hij is opgegroeid, de Veluwe, de Posbank. Tegelijk is het typisch een landschap dat past bij het schilderkunstig genre: een beetje heuvelachtig met een bosrand. Dat alles stapelt op tot het uiteindelijke werk, een reflectie van licht vanuit het bos. Maar wat dat licht reflecteert zien we niet. Eigenlijk kun je zeggen dat het echte onderwerp onzichtbaar blijft.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

De tentoonstelling Lieven Hendriks – Mirages is nog tot en met 15 januari 2023 te zien in CODA in Apeldoorn.

Tip: Op donderdag 8 december om 19.00 organiseert het museum een artist talk met Lieven Hendriks waarin Rianne Groen, mede-auteur van het bijbehorende boek Mirages, met hem in gesprek gaat over de tentoonstelling, zijn werk en het boek.

Categorieën
2022 Stories

Collectie Meulensteen: ensemble van grote schoonheid

Wie vanaf Wenen stroomafwaarts de Donau volgt, stuit na een uurtje op een oogverblindend gebouw dat als een oude galei uit de rivier oprijst. Dit is het Danubiana Meulensteen Art Museum, gebouwd op een schiereiland in de schönen blauen Donau, niet ver van de Slowaakse hoofdstad Bratislava. Een oase van kunst en cultuur, onder kenners bekend als het meest romantische museum voor moderne kunst in Europa. In het jaar 2000 is het museum opgericht door verzamelaar en kunstmecenas Gerard Meulensteen en de Slowaakse galeriehouder Vincent Polakovič. Samen ontwikkelden zij deze parel in de Donau met zijn opmerkelijke ontstaansgeschiedenis.

Gerard Meulensteen Danubiana Meulensteen Art Museum Gerard Meulensteen
Danubiana Meulensteen Art Museum in vogelvlucht en bij avond

SENSATIONELE LIGGING

Danubiana, het is een naam met een magische klank. Maar wat hangt daar dan, wil de gretige kunstomnivoor weten. Sinds de oprichting herbergt Danubiana de Collectie Meulensteen met topwerken van een waslijst aan grote namen als Joan Miró, Sam Francis, Karel Appel, Christo, Magdalena Abakanowicz, Lucebert, Constant, Walasse Ting, Ad Snijders, Alechinsky, Claes Oldenburg, Eugene Brands, Antoni Clavé, Martín Chirino, Markus Prachensky, Ilona Kesserü, Jozef Jankovič, Rudolf Sikora, Vladimír Kompánek en vele anderen. Met de harmonieuze combinatie van museum­ architectuur en de sensationele ligging in het omliggende Donau­landschap biedt Danubiana een uniek zicht op de kunstwerken. Het aanpalende beeldenpark toont werken van kunstenaars als Arman, El Lissitzky, Hans van de Bovenkamp, Jozef Jankovič, J.C. Farhi, Vladimír Kompánek en Rudolf Uher. Alles is minutieus gepositioneerd tot een ensemble van grote schoonheid.

MET APPEL AAN DE APPELTAART

Hoe is deze Collectie Meulensteen ontstaan? Zoon Edwin Meulensteen: ‘Aanvankelijk kocht mijn vader klassieke kunst met koeien, landschappen en zeegezichten. Het eerste mo­ derne werk dat mijn ouders kochten was van Karel Appel: Getralied Naakt. Vanaf dat moment ging het alleen nog maar om werk van levende kunstenaars. Sam Francis kwam voorbij, Walasse Ting en Corneille. Voor mijn vader ging het altijd om de kunstenaar. Die wilde hij ontmoeten en in actie zien, dat vindt hij fantastisch. Zo heeft hij bij Appel thuis zowaar nog aan de appeltaart gezeten. Helaas werd Karel Appel erg ziek en kon hij niet meer bij de opening van zijn expositie in Danubiana zijn. Ook kwamen we thuis bij Sam Francis en bij Christo toen hij bezig was met het inpakken van The Gates in Central Park. De voornaamste leveranciers waren de galeries van Nico Delaive en Guy Pieters. De schilderijen en sculpturen uit Slowakije zijn overi- gens direct bij de kunstenaars aangekocht. Een gezonde galeriewereld is er in dat land nog niet. En een museum voor moderne kunst had Slowakije eind jaren 90 ook nog niet. Totdat Danubiana werd bedacht.’

Gerard Meulensteen Danubiana Meulensteen Art Museum Gerard Meulensteen
Karel Appel, Feast, 1950 | Corneille, The Flight of The Bird, 1967 | Jozef Jankovič, Private Manifestation, 1968

HET GELE HUIS

Hoe komt een Nederlandse ondernemer uit Eindhoven met zijn kunstcollectie terecht op een eiland in de Donau? Edwin: ‘Dat is een mooi verhaal. Op een goede dag kocht mijn vader bij een galerie in Heeze drie werken van ene Peter Pollág, een Slowaak, om op kantoor op te hangen. Een paar jaar later kwam een andere Slowaak naar Nederland voor een pelgrimstocht op zoek naar Vincent van Gogh. Deze Vincent Polakovič had in zijn woonplaats Poprad een huis gebouwd, het geel geschilderd en dit Het Gele Huis genoemd. Het hing vol met door bevriende schilders gemaakt replica’s van onze Vincent. Voor een kwartje kon je komen kijken. Terug naar het huis van Van Gogh in Nuenen waar die Slowaakse Vincent een man ontmoet die hem op het spoor zet van mijn vader. Dit om financiële ondersteuning te vragen voor zijn ‘museum’ in Poprad. Op kantoor bij mijn vader ziet hij die werken van Pollág die stomtoevallig zijn oudste vriend blijkt te zijn. Beiden zijn sprakeloos. Wat een toeval! Ook heel toevallig was mijn vader juist bezig met de overname van een bedrijf in Slowakije. Hij besluit Vincent met zijn rare project te steunen. Vanwege zijn zakelijke connectie gaat hij erheen en bezoekt Het Gele Huis in Poprad. Lang verhaal maar uiteindelijk adviseert mijn vader Vincent om het groter aan te pakken: begin een levensvatbaar museum van enige omvang en dynamiek dat zichzelf kan bedruipen. Na lang zoeken kwamen ze uit bij deze prachtplek midden in de Donau. Mijn vader sponsorde de bouw van het museum en Vincent werd directeur.’

GROOT KUNSTMUSEUM

De totstandkoming van het museum was een feit en voor Gerard Meulensteen kwam een lang gekoesterde droom uit.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

False Flat — Alle hoeken van de schilderkunst in Bonnefanten

De grenzen van de schilderkunst worden in het Bonnefanten uitvoerig onderzocht en opgerekt in de tentoonstelling ‘False Flat’. Aangevuld met werk van anderen ligt de focus van de expositie op vier hedendaagse schilders: Hadassah Emmerich, Fons Haagmans, Rik Meijers en Marleen Rothaus. Ieder bieden ze hun eigen perspectief, stijl en inzichten.

Zo is Rik Meijers (Rotterdam, 1963) iemand wiens werk heftige reacties oproept. Wegkijken is lastig, maar tegelijkertijd stoot het werk ook af. Dit roept een bijna elektrische spanning op tijdens het bezichtigen van de tentoonstelling. Meijers werkt als schilder, maar gebruikt in zijn werk veel onorthodoxe materialen. Zo brengt hij ook pek, veren, glasscherven, kralen, bonen en bierdoppen op zijn doeken aan. Deze weerspiegelen een divers palet aan onderwerpen, waarin met name figuren uit de rafelranden van de samenleving te zien zijn.

De schilderijen van Hadassah Emmerich (Heerlen, 1974) zijn eveneens stimulerend voor de zintuigen, maar hebben een meer sensuele, vloeiende stijl. Patronen en vormen die regelmatig terugkeren creëren een cyclisch, gedetailleerd oeuvre, waarin regelmatig het vrouwelijk lichaam terug­ keert. Sinds 2016 werkt ze met een nieuwe techniek, waarbij stencils uit vinyl voorzien worden van inkt, om vervolgens op canvas, papier of een muur gedrukt worden.

Marleen Rothaus (Bielefeld, 1991) wordt internationaal erkend vanwege haar olieverfschilderijen die een dubbele rol aannemen als banners, tijdens de protesten die ze als feminist regelmatig organiseert en bijwoont. Haar cartoo­neske figuren lijken ‘gewoon’ een mooi plaatje, maar de aandachtige kijker kan er filosofische, historische en activistische betekenis achter verborgen zien zitten.

Tenslotte is er werk te zien van Fons Haagmans (Schinnen, 1948), een invloedrijk persoon in de Nederlandse kunst­ wereld. Hij werd in de jaren 80 bekend met monochrome schilderijen, van ritmische series bestaande uit nummers en motieven, die hij met behulp van sjablonen aanbrengt op het doek. In het latere werk verschenen steeds meer figuratieve elementen, maar nog steeds gebruikt hij sjablonen, waardoor het werk opvallend vlak blijft.

False Flat / Vals Plat
Bonnefanten
t/m 8 januari 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Kunstmarkt Stories

Kunstmarkt: kunst kopen… en dan?

Met een wereldwijde omzet van 69.1 miljard dollar in 2021 (volgens de jaarlijkse kunstmarkt-analyse in opdracht van Art Basel) is de kunstmarkt uitgegroeid tot een serieuze economische branche. Het verdient dan ook aanbeveling om een weloverwogen keuze te maken bij het aankopen van een kunstwerk.

Hoewel booming, is de kunstmarkt tegelijkertijd weinig transparant en is het als koper lastig om er je weg in te vinden. Want, nog los van de uitdaging om iets te kiezen uit het enorme aanbod: hoe zit het met de waarde, en wat betekent het vage begrip ‘kwaliteit’?
In de 23 jaar dat ik werkzaam ben als kunstadviseur, heb ik goed in kaart kunnen brengen waar de onzekerheden en vragen van kopers liggen. Men gaat er vaak vanuit dat een kunstadviseur alleen maar in de arm wordt genomen voor aankopen met beleggingsdoeleinden. Dat beeld is te beperkt. Maar natuurlijk wil niemand te veel betalen en dus is dat een van de hoofdredenen om een adviseur te raadplegen.

KENNIS UIT ERVARING

Hoe komt een aankoopadvies tot stand? Een goede adviseur maakt gebruik van kennis, verkregen uit ervaring. Op enkele basisregels na is het vak van kunstconsultant niet te leren uit boekjes of opleidingen. In een complexe en weinig transparante markt brengt iedere transactie weer een andere uitdaging met zich mee. Dus geldt: hoe meer je hebt meegemaakt en hoe meer risicokennis je in je database hebt verzameld, des te beter je je klanten kunt bijstaan. Hierbij is het belangrijk dat die ervaring is opgedaan binnen het gehele spectrum van de markt, namelijk zowel als koper én verkoper van kunst, en bij zowel galeries als in de kunsthandel en op veilingen. Daarnaast is kennis over het kunstaanbod op diverse platforms van groot belang. Dat wil zeggen dat een adviseur zoveel mogelijk moet zien, en op de hoogte moet blijven door het nieuws te volgen, artikelen in tijdschriften en op internet te lezen en contact te onderhouden met professionals uit alle delen van de markt. Ook hier geldt weer dat relevante kennis over recente stromingen, hypes en prijsschommelingen alleen in de praktijk is op te bouwen, en het daarom veel tijd vraagt om die kennis actueel te houden.

Relevante kennis van de kunstmarkt is alleen in de praktijk op te bouwen.

Kunst verzamelen Tableau Magazine
Hans Op de Beeck, Tatiana (soap bubble) (small version), 2018, courtesy kunstenaar en Galerie Ron Mandos. Speciale versie in commissie voor privécollectie aangekocht in 2021

KENNIS EN ERVARING

Voor mij was de eerste en beste leerschool het veilingwezen, waarin ik elf jaar heb gewerkt. Als een relatief groentje werd ik na een jaar stage bij Sotheby’s verantwoordelijk voor de moderne/hedendaagse kunstafdeling bij veilinghuis Glerum (het huidige AAG) in 1990. In de jaren 90 werden de veilingen bepaald door kenners zoals kunsthandelaren en gespecialiseerde verzamelaars, en was er van een particuliere ‘eindmarkt’ nog geen sprake. Bovendien was er nog geen internet en kon research alleen fysiek worden gedaan in archieven en de database van het RKD in Den Haag. Kortom, er was weinig transparantie.

En van die ondoorzichtigheid werd zeker gebruik gemaakt. Het kwam dan ook regelmatig voor dat er valse werken werden aangeboden, al dan niet door onwetende, goedbedoelende particulieren of gelukzoekers die dachten een vondst te hebben gedaan. Het herkennen van valse handtekeningen, ‘oud gemaakt’ doek, gebleekte aquarellen of overschilderde reproducties is alleen te leren door er heel veel van te zien. En niet in de laatste plaats via de hard way: door fouten te maken en daarmee geconfronteerd te worden. Nadat echtheid is vastgesteld, wordt aan de hand van het trackrecord van de kunstenaar op eerdere veilingen de waarde van een werk bepaald. Eerdere opbrengsten vormen bewijs van wat kopers op de openbare markt over hebben voor een kunstenaar. Ook wanneer het stuk is gemaakt is bepalend. Zo is een doek van Karel Appel uit de periode 1949-1952, toen de schilder deel uitmaakte van de internationale Cobra-groep, meer waard dan een vergelijkbaar werk uit bijvoorbeeld de jaren 80. Factoren als formaat, conditie en techniek wegen ook mee in de waardebepaling. Daarnaast spelen de geschiedenis en herkomst van het werk een cruciale rol. Het onderzoek naar dergelijke factoren is gelukkig veel gemakkelijker geworden door het internet, en met behulp van blockchain-technologie zal de transparantie alleen maar toenemen.

MEEDENKEN

De kunstmarkt en haar spelers zijn net als kunststromingen constant aan verandering onderhevig. Rond de millenniumomslag ontstond er ook een omwenteling in de kunstmarkt: eigentijdse kunst kreeg meer en meer aandacht, en werd omarmd door nieuwe kopersgroepen uit alle delen van de wereld. Hierdoor verschoof niet alleen het aandachtsgebied, maar onderging de hele kunstmarkt een enorme schaalvergroting.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

Kunsten van het vuur: Frides Laméris Kunst en Antiek op PAN Amsterdam

Frides Laméris Kunst en Antiek is een familiebedrijf dat specialiseert in glas, aardewerk en porselein. De winkel werd bijna zestig jaar geleden opgericht door Frides Laméris en Trudy Laméris-Essers en wordt inmiddels gerund door hun kinderen Kitty, Willem en Anna.

Glas en keramiek werden vroeger voornamelijk gebruikt voor gebruiksvoorwerpen, zoals eet- en drinkgerei. Dat betekent dat deze voorwerpen werden gebruikt op de belangrijkste momenten uit het leven. Voor deze momenten was alleen het allerbeste goed genoeg, vandaar dat deze stukken worden geschaard onder de naam toegepaste ‘kunst’.

Bij Frides Laméris Kunst en Antiek kunt u een verscheidenheid aan voorwerpen uit deze geschiedenis aantreffen. De eerste voorbeelden stammen uit de Romeinse tijd uit het begin van de jaartelling, toen er glazen werden gemaakt in allerlei vormen en kleuren. Middeleeuws Duits glas, het zogenaamde ‘Waldglas’ dat in de bossen werd geproduceerd, is meestal groen. De 17e-eeuwse roemers voor witte wijn zijn terug te vinden op menig Nederlands stilleven, waarbij het breekbare glas perfect past bij de moralistische symboliek over de eindigheid van het leven. De kleurloze Venetiaanse glazen uit de Renaissance worden gekenmerkt door hun lichtvoetige elegantie. Gevuld met rode wijn zijn ze te bewonderen op menig schilderij met Bijbelse diners. In de 17e eeuw werden glazen in De Nederlanden à la façon de Venise gemaakt. Hier werden ze omgetoverd tot gelegenheidsglazen om met elkaar uit te drinken door ze te graveren. 18e-eeuwse gegraveerde glazen vertellen over waarop men graag een dronk uitbracht.

Glaskunst PAN Amsterdam Tableau Magazine
Porseleinen schaaltje met deksel, een kraamterrine, gemaakt in Loosdrecht door de fabriek van dominee Joannes de Mol, 1774-1784

TIP VAN DE SLUIER

Dit jaar komt Frides Laméris Kunst en Antiek met bijzondere voorwerpen uit alle bovengenoemde categorieën. De firma presenteert bijvoorbeeld een prachtig Venetiaans glas dat zo dun geblazen is dat het bijna kleurloos is. Op de foto kun je zien dat het toch nog altijd een door verzamelaars zo begeerde zweem van strokleur heeft behouden. Ook een glas van rond het jaar 1700 tot 1720 met een radgravure van Vrouwe Justitia wordt dit jaar geëxposeerd. Het glas is gemaakt met loodoxide als een van de ingrediënten waardoor het geheel kleurloos is en sterk glanst, ook al is het dik geblazen. Justitia is geblinddoekt en houdt een groot zwaard en een weegschaal in haar handen. Het is gegraveerd naar een prent van Nicolaes de Bruyn (1581-1656). Vermoedelijk werd het glas in een bestuur, zoals een stadsbestuur, gebruikt.

Daarnaast is er een prachtig porseleinen schaaltje met deksel, een kraamterrine, te zien. In zo’n terrine kreeg een kraamvrouw, nog uitgeput en herstellend in haar bed, soep geserveerd. De terrine werd gemaakt in Loosdrecht door de fabriek van dominee Joannes de Mol. Het dateert uit 1774-1784. Het is heel ongewoon dat het houten handvat oorspronkelijk is. Nog een ander speciaal voorwerp is het Chinese blauw-witte bordje wat gemaakt is van zogenaamd ‘soft paste’, een bijzondere kwaliteit porselein die heel zacht aanvoelt. De papegaai op het plat is geschilderd naar Europees voorbeeld, waarschijnlijk een prent gegraveerd door Cornelis Pronk (Amsterdam 1691-1759) of iemand uit zijn kringen.

Meer lezen? Bestel de speciale PAN editie of haal hem in de winkel.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
Frides Laméris Kunst en Antiek

Categorieën
2022 Beurzen

PAN uitgelicht: The Chelsea Hotel

Op PAN Amsterdam presenteert BorzoGallery in nauwe samenwerking met The Mayor Gallery uit Londen een zorgvuldig gecureerde tentoonstelling van drie markante kunstenaars uit de Popart periode die kunstzinnig veel gemeen hebben, maar ook met elkaar verbonden zijn door hun verblijf in het fameuze New Yorkse Chelsea Hotel.

In 1968 exposeert Jan Henderikse (Delft, 1937) een serie van zijn muntenreliëfs op het dak van het New Yorkse Chelsea Hotel. Hij woont dan al enige jaren als ‘resident’ in dat fameuze gebouw in 23nd Street, een artistieke broedplaats van progressieve kunstenaars, schrijvers, componisten, acteurs en musici. Als klusjesman, conciërge en huisschilder betaalt hij deels de huur. Met de beheerder van het gebouw heeft hij een deal gesloten om alle badkamers in het hotel te schilderen. Hij komt in die hoedanigheid over de vloer bij Bob Dylan, Janis Joplin, Leonard Cohen, John Cage, Jimi Hendrix, Jan Cremer en talloze andere artiesten. De Nieuw Zeelander Billy Apple (Auckland, 1935-2021) vestigt zich in 1965 in New York en ook hij neemt zijn intrek in het Chelsea Hotel.

In de jaren daarvoor beweegt Billy Apple zich in de Londense popart scene en is bevriend met David Hockney. In zijn New Yorkse atelier in 23nd Street, ‘just one block’ van het Chelsea Hotel werkt hij dat jaar aan een tentoonstelling in de vermaarde Popart gallery van Paul Bianchini. Onder invloed van het New Yorkse straatbeeld met opzichtige en kleurige neonreclames, werkt Billy Apple aan een serie neon sculpturen, destijds een volkomen nieuwe en revolutionaire sculpturale expressievorm.

Mark Brusse (Alkmaar, 1937) groeit op in Arnhem. Op jeugdige leeftijd vertrekt hij naar Parijs waar hij in aanraking komt met het Nouveau Réalisme van Yves Klein en Pierre Restany. Aangetrokken door de nieuwe wereld vertrekt hij in 1965 naar New York en vestigt zich eveneens in het Chelsea Hotel, waar zijn landgenoot en vriend Jan Cremer al woont. Brusse dompelt zich onder in de New Yorkse Popart scene, raakt bevriend met de avant-garde componist John Cage en is een frequent bezoeker van The Factory, de beroemde ‘hang-out-spot’ van Andy Warhol.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
BorzoGallery

Categorieën
2022 Columns

Column Collect: Bloemen door de eeuwen heen

Kunstbeurs PAN vindt ook dit jaar traditiegetrouw plaats in november. De afgelopen jaren verstevigde de beurs haar positie in de beursagenda met een heldere profilering en interessant aanbod. Waar Art Rotterdam en Unseen dé beurzen zijn voor respectievelijk hedendaagse kunst en fotografie biedt de PAN een breder scala aan (toegepaste) kunst uit uiteenlopende periodes. Zo bestaat de helft van het aanbod op de beursvloer uit hedendaagse en moderne kunst en is de andere 50% van de stands gereserveerd voor handelaren in oude kunst en antiek. Deze mix in aanbod zorgt voor een breed publiek: zowel de jonge kunstkoper die is uitgenodigd door een galerie in hedendaagse fotografie als de doorgewinterde antiekliefhebber die geen editie van de beurs mist. Het eclectische aanbod zorgt voor een eclectisch publiek.

Al deze verzamelaars hebben echter wel een ding gemeen: hun liefde voor kunst overstijgt verschillende disciplines, stromingen en periodes. Bij PAN vergaapt de verzamelaar van oude meesters zich ook aan de sectie modern design en laat de koper van Chinees porselein zich verleiden door de Zero werken van Jan Schoonhoven. En precies deze kruisbestuiving is de kracht van PAN. Het verrassingselement is een gouden greep van de beurs. Niet in de laatste plaats omdat er niet alleen beeldende kunst te koop is, maar ook een groot aanbod aan design en andere vormen van toegepaste kunst. In theorie zou de enthousiaste, eclectische verzamelaar zijn hele interieur bij elkaar kunnen shoppen op de PAN.

Maar ook voor de verzamelaar die graag wat meer lijn in de aankopen aanbrengt is de beurs een uitgelezen plek om rond te neuzen. Zo zijn er elk jaar terugkerende thema’s en onderwerpen te ontwaren die op verschillende plekken op de vloer terugkomen.

VERGANKELIJKHEID

Al online voorbereidend op het bezoek aan de beurs stuitte ik op verschillende werken waarin de bloem een hoofdrol speelt. Het stemmige bloemstilleven van Ernst Stuven is een typisch voorbeeld van een 17e eeuws meesterwerk. Met gevoel voor dramatiek, sterke claire-obscur contrasten en weelderige, volle bloemen benadrukt de schilder de rijkdom die de natuur (en daarmee het leven) ons biedt. In de kunstgeschiedenis hebben stillevens met bloemen vaak een symbolische lading. De bloem staat symbool voor vergankelijkheid en de eindigheid van het leven: ze staat slechts kort in volle bloei. Dit wordt door Stuven extra benadrukt door de randjes van de bladeren al geel en bruin te laten kleuren. Dit herinnert de eigenaar van het werk aan de eindigheid van het eigen bestaan, wat noopt tot nederigheid. De vlinder op het schilderij biedt hoop, dit insect wordt vaak gebruikt als metafoor voor wedergeboorte of heropstanding vanwege de transformatie die het in de cocon ondergaat. Een mooie, hoopvolle aanvulling op de bloem-symboliek van de eindigheid van het leven.

OPTIMISME

Een paar eeuwen verder in de tijd heeft het boeket een prominente plaats gekregen in het werk van Jan Sluijters. Deze schilder, die in de eerste helft van de 20e eeuw actief was, portretteert hier een naakte vrouw op de rug gezien, met naast haar een grote bos kleurrijke bloemen. De blauwgroene en paarse ondertonen in het werk zijn kenmerkend voor Sluijters. In zijn schilderijen staat het onderzoek naar licht en het vangen van het moment centraal. De bloem heeft hier niet zo zeer een symbolische functie, maar is een geliefd onderwerp van Sluijters dat regelmatig terugkeert in zijn oeuvre. Hij portretteerde regelmatig (naakte) vrouwen in combinatie met een weelderig boeket bloemen. De link tussen de schoonheid van het naakte lichaam en de delicate, in bloei staande bloemen is snel gelegd.

Ook hedendaagse schilders buigen zich over de bloem. Zo is op PAN een editie van de beroemde Amerikaanse schilder Alex Katz te zien. Sterk uitvergrote en geabstraheerde paarse tulpen ontvouwen zich in dit werk uit 2021. Hoewel de bloem al ruim zestig jaar onderdeel is van het oeuvre van Katz, vond de kunstenaar hernieuwde liefde voor dit onderwerp tijdens de pandemie. Vanuit een behoefte aan positiviteit en verlangen naar iets luchtigers stortte Katz zich de afgelopen jaren opnieuw op het schilderen van bloemen. De kunstenaar werkt graag op groot formaat, een schaal die zijn opgeblazen beelden versterkt. Zijn herkenbare stijl, met grote kleurvlakken en monochrome achtergrond is ook in Purple Tulips te zien. Met slechts drie kleuren, in verschillende tinten, weet hij een dynamisch en eigentijds beeld te schetsen van drie tulpen in bloei. Wie in november PAN bezoekt zal ongetwijfeld meer van deze dwarsverbanden ontdekken. Een open blik en brede interesse is alles wat de eclectische verzamelaar nodig heeft.

Nadine van den Bosch is kunsthistoricus en co-founder van Young Collectors Circle. Daarnaast werkt ze als curator en schrijver, adviseert ze kunstinstellingen over strategie en development en is ze kunstadviseur voor diverse (bedrijfs)collecties.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

PAN Design

Heldere lijnen, mooie verbindingen, bijzondere ontwerpen. Vier PAN deelnemers vertellen over een stuk dat ze op de komende beurs tonen. Met veel aandacht voor details en ambacht. En Piet Hein Eek gunt de ruimte van zijn stand aan andere kunstenaars.

Ambachtelijk zilver

Galerie Passì is gespecialiseerd in hedendaagse internationale zilversmeedkunst. Tot de verhuizing in 2019 naar de huidige locatie in de Jan Kortlandstraat te Schoonhoven heette de galerie Galerie de Watertoren. Passì wil een podium zijn voor internationale zilversmeden, zowel de gevestigde namen als jonge talenten. Sinds 1997 zijn ze present op PAN Amsterdam. ‘We kiezen zilversmeden/kunstenaars die met een eigen stijl, uitmuntend vakmanschap en innovatieve technieken de zilverkunst naar een ‘next level’ brengen.’ Zilver is het sieraad voor in huis. De glans, kleur en reflectie hebben een bijzondere kwaliteit. Het ambachtelijke zilversmeden waarin Nederland een rijke historie heeft en een reeks grote kunstenaars heeft voortgebracht is uiterst zeldzaam aan het worden. Dat is overigens een ontwikkeling die wereldwijd gaande is. Steeds minder mensen kiezen voor een carrière in dit ambacht, terwijl de belangstelling toeneemt.’

Dit jaar is op de PAN werk te zien van onder andere Carsten From Andersen, Yuki Ferdinandsen, Eelco Veenman, Simone ten Hompel, Mark Alexander, Paul Derrez, Jan Matthesius, Pauline Barendse, Gabri Schuhmacher en Paul de Vries. Van Paul de Vries zijn de kandelaars Podiceps Cristatus te zien, die hij maakte in de corona periode. De Vries: ‘Een ruwe modelschets in koper die al jaren in mijn atelier stond, kreeg in die tijd een onverwachte impuls. Het Futen-paar in de vijver in Schoonhoven ben ik toen dagelijks gaan volgen. Op een dag zaten ze baltsend tegenover elkaar. Een prachtig gezicht wat me direct inspireerde tot dit nieuwe ontwerp. Mijn inspi- ratie komt bijna altijd uit de natuur. Van macrokosmos tot micro-organismen, tot de plaatselijke stadsvijver. Overal in de natuur is schoonheid.’ Het resultaat is een handgedreven set zilveren kandelaars.

Pan Amsterdam Design Tableau Magazine
Paul de Vries, Podiceps Cristatus, 2021. Foto: Hans Hogervorst.

Knipoog naar Rietveld

‘We besloten dat volumes, toepassingen, kleur, beleving en vrijheid van composities voortaan aan de gebruiker waren. We noemden dat ‘ruimte voor verbeelding’.’
Dat waren de woorden waarmee de architecten Pierre Mazairac en Karel Boonzaaijer hun manier van werken voor het merk Pastoe definieerden. Hun minimale ontwerpen moesten naast gebruiksgemak de eigenaar en gebruiker ook het gevoel geven dat je er zelf iets aan toe kon voegen. Deze vier zeldzame Pastoe SE15 stoelen, ontworpen door Mazairac en Boonzaaijer in 1976, onderstrepen deze filosofie. Ze zijn te zien bij Lennart Booij Fine Art en Rare Items, die handelt in kunstwerken van vooraanstaande kunstenaars uit de eerste helft van de 20e eeuw.

De Amsterdamse galerie toont op de PAN een selectie van items en kunstwerken uit eigen voorraad, waaronder deze vier stoelen. Een ontwerp waar Lennart Booij in lyrische woorden over schrijft. ‘Het is eenvoudig ogend minimalistisch design met een zeer goed zitcomfort, dat zowel aan tafel als vrij in de ruimte gebruikt kan worden. De stoelen zijn gemaakt van origineel bruin gelakt essenhout en hebben hele mooie houtverbindingen. De zithoogte is 45 centimeter. Als je goed kijkt zie je een knipoog, of een citaat zoals dat in designgeschiedenis heet, naar Gerrit Rietveld en zijn beroemde Zigzag stoel uit 1932. De houtverbindingen zijn net als die bij Rietveld in verstek gezaagd en de zwaluwstaartverbindingen zijn bewust zichtbaar gelaten. De stoel SE15 is daarmee een ode aan de grootmeester, maar inmiddels zelf ook een gezochte designklassieker.’

Filmster

Galerie Zitzo neemt een bijzonder en zeldzaam bureau mee naar de PAN, dat een mooi tijdsbeeld geeft tussen design, vormgeving en architectuur. Een beroemd bureau zelfs dat te zien was in enkele van de eerste James Bond-films: From Russia with love en You only live twice. En het verscheen ook prominent in BBC-verkiezingsuitzendingen.

Verder lezen? Bestel de speciale PAN editie of haal hem in de winkel.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022

Categorieën
2022 Highlights

Mens op zee — Zeegezichten in het Scheepvaartmuseum

De maritieme wereld is veelzijdig én tegenstrijdig, zoals deze samenwerking tussen Het Scheepvaartmuseum en de Dutch National Portrait Gallery laat zien. ‘Mens op zee’ toont in fotografische portretten en verhalen een breed beeld van hoe het leven op zee je als mens kan veranderen. Sociale structuren en de hiërarchie aan boord, tegenover vrijheid en transitie op het land en in gedachten. Grote hedendaagse thema’s als gender, inclusie en migratie komen aan bod en krijgen een gezicht in het uiteenlopende werk van professionele fotografen, varende amateurs en instituten.

Van een daguerreotypie en zoutdruk van het oudst bekende portret van een Nederlandse zeeman tot een immersieve beeldinstallatie van de dia’s die solozeiler Herman Jansen maakte. En van de zeegezichten van Dolph Kessler en Mischa Keijser, tot glasnegatieven met bemanningsleden in alle rangen en standen van stuurman Willem Dirk Duijf.

Scheepvaartmuseum Tableau Magazine
HenkWildschut, Ivan uit de serie Man at Sea, 2004

Tip: Het Scheepvaartmuseum is één van de drie finalisten voor de VriendenLoterij Museumprijs 2022, naast het Centraal Museum en Stadsmuseum Harderwijk. Stemmen kan tot en met 27 november 2022.

Mens op Zee
Scheepvaartmuseum
t/m 28 mei 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

PAN Amsterdam: Trouwe deelnemers vanaf het eerste uur

Op 20 november opent de 35e editie van de PAN. Dit jaar nemen 125 galeriehouders, antiquairs en kunsthandelaren deel. Tien hiervan hebben sinds de eerste keer in 1987 geen editie overgeslagen. Vier van deze deelnemers van het eerste uur, Tóth Ikonen, Kunsthandel Bies, Etienne Gallery en Marjan Sterk Fine Art Jewellery, vertellen over hun deelname en de veranderingen in de kunstwereld en de beurs in de afgelopen 35 jaar. 

Tóth Ikonen biedt een diverse collectie iconen uit de 16e tot 19e eeuw. Kijkend naar oude foto’s van de stand merkt Ferenc Tóth op dat vooral het ontwerp van de stand en de presentatie van de iconen veranderd is: ‘Tegenwoordig is het gebruik van de kleuren geel en rood, destijds de huistijl van de firma Tóth, niet meer voor te stellen. Jarenlang hebben we aan deze karakteristieke kleuren vastgehouden.’ De anderen beamen dat de werkwijze in de in de loop der jaren veranderde. Matisse Etienne focust met Etienne Gallery op internationale hedendaagse glaskunst, schilderijen en sculpturen. Hij vertelt dat zij in 1987 de jongste deelnemers waren: ‘We zijn samen met de beurs ouder geworden.’ Zowel Etienne Gallery als Marjan Sterk Fine Art Jewellery, die zich richt op antieke, vintage en hedendaagse juwelen, bouwden in het begin hun stand zelf. Sterk: ‘We huurden vitrines en bouwden daar zelf schotten omheen die we in de tuin bij ons thuis geschilderd hadden.’ Tóth: ‘Vroeger gingen we met Corrie en Jóska, de oprichters van Tóth Ikonen, in de stand staan en discussieerden we waar we welke icoon zouden ophangen. Tegenwoordig maken we ruim van tevoren een ontwerp waar de iconen komen te hangen.’ Sterk: ‘Niet alleen wij zijn op deze manier gegroeid maar ook de PAN zelf. Het deelnemersveld, de aankleding en het aantal bezoekers is de afgelopen 35 jaar enorm gegroeid.’

Pan Amsterdam Tableau Magazine
Moeder Gods Tambovskaya, Russisch 19e eeuw, Tóth Ikonen PAN 2022

In 35 jaar krijg je ook te maken met smaakveranderingen. Sterk: ‘Als het al naar antiek rook kon je het vroeger verkopen. Ook diamanten juwelen waren altijd erg in trek. Nu zien we vooral dat de vrouw uit 2022 zich wil onderscheiden, maar graag iets heeft wat ze makkelijk kan dragen op verschillende momenten. Ook gesigneerde juwelen en grote juweliershuizen zijn erg in trek.’ Etienne: ‘Sculpturen van glas hebben een enorme ontwikkeling doorgemaakt met betrekking tot nieuwe technieken die ontwikkeld zijn en nog steeds ontwikkeld worden. Glasobjecten zijn beeldhouwwerken geworden en juist die ontwikkeling willen wij graag laten zien aan de bezoekers van de PAN.’

Pan Amsterdam Tableau Magazine
Beursstand van Kunsthandel Bies op de PAN

VERZAMELAARS

Het profiel van de bezoeker is in de loop der jaren maar weinig veranderd en veel verzamelaars van het begin van de PAN zijn nog steeds trouwe relaties. Toch is het publiek in de afgelopen 35 jaar flink verbreed. Voor alle disciplines geldt dat er een jonger publiek geïnteresseerd is en werken aankoopt. Tóth: ‘De afgelopen jaren constateren we dat naast onze oudere trouwe relaties, jonge liefhebbers iconen kopen.’ Ook Mari Bies van Kunsthandel Bies, gespecialiseerd in 19e- en begin 20e-eeuwse schilderijen, herkent dit: ‘Het is opvallend dat er vandaag de dag een groter aandeel jonge verzamelaars is dat ook oudere en klassieke kunst verzamelt.’

Al vanaf de eerste editie is het aanbod op de PAN veelzijdig. Dat de diverse disciplines inmiddels door elkaar heen staan sluit aan op de wens van de verzamelaar die niet langer geïnteresseerd is in slechts een discipline.

Verder lezen? Bestel de speciale PAN editie of haal hem in de winkel.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022

Categorieën
2022 Beurzen

Tableau Talks tijdens PAN Amsterdam

Van 20 t/m 27 november 2022 vindt PAN Amsterdam plaats. De meest recente, dubbeldikke editie van Tableau Magazine staat in het teken van de 35e editie van de kunstbeurs. PAN Podium, gesponsord door het Prins Bernhard Cultuurfonds, biedt ook dit jaar weer een fantastisch programma vol inspirerende talks en interactieve presentaties. Iedere dag staat in het teken van een ander thema. Op vrijdag 25 november verzorgt designexpert Jeroen Junte een reeks Tableau Talks rondom design. Alle beursbezoekers zijn van harte welkom.

14.00 – 15.00
Tableau Talk | Joana Schneider
Designexpert Jeroen Junte gaat in gesprek met Ingeborg de Roode, curator van het Stedelijk Museum en kunstenaar Joana Schneider over duurzaam design.

15.00 – 16.00
Tableau Talk | Richard Hutten 

Designexpert Jeroen Junte gaat in gesprek met gerenommeerd designer Richard Hutten over zijn iconische stukken.

16.00 – 17.00
Tableau Talk | Aric Chen & Marjan van Aubel (ENG)
Designexpert Jeroen Junte gaat in gesprek met artistiek directeur van Het Nieuwe Instituut, Aric Chen, en Nederlands installatiekunstenaar en ontwerper Marjan van Aubel over onder andere zoöp-architectuur en solar design.

Bekijk het volledige PAN Podium programma op de website van PAN Amsterdam of in de nieuwste Tableau.

Categorieën
2022 Advertorials Veilingen

The Eclectic Collector: Speuren, bieden én kopen

Van 18 november tot en met 4 december 2022 organiseert Catawiki in samenwerking met Tableau een online premium fine arts veiling: De Eclectic Collector veiling. Deze premium veiling is samengesteld door Catawiki Experts en mede gecureerd door Tableau. Het thema van de veiling is vakmanschap en de focus ligt op het contrast tussen design en oude meesters. We nodigen u hier van harte voor uit!

Onze lezers zijn liefhebbers, verzamelaars en kunstprofessionals. Een groot aantal leest graag onze rubriek veilingen. Het blijkt dat zij steeds vaker via veilingen mooie kunstwerken aankopen. Naast de befaamde veilinghuizen komt Catawiki ook steeds meer in de belangstelling. Het online speuren, bieden en aankopen is inmiddels een algemeen geaccepteerd fenomeen.

Catawiki Tableau Magazine
Originele Tubular (buisvormige) lounge stoel ontworpen door Franco Albini voor de Triënnale van Milaan in 1933

Catawiki is een digitaal platform opgericht in 2008. Oorspronkelijk was de website een plek voor de verzamelaars om te communiceren en informatie uit te wisselen. In 2011 hebben de oprichters ook een online veilingfunctie geïntroduceerd en deze opengesteld voor iedereen. Daarmee is Catawiki een toegankelijk platform voor iedere kunstliefhebber en kunstprofessional en heeft het inmiddels een brede database van verzamelaars en kunstliefhebbers. Experts beheren alle veilingen om daarmee de kwaliteit van aanbod en verkoop te waarborgen.

Catawiki Tableau Magazine
Anton von Maron (1733-1808), omgeving van, Portret van een jonge edelman
Categorieën
2022 Highlights

Festival der Liefde — Lotti van der Gaag in Stedelijk Museum Schiedam

Als beeldhouwer is Lotti van der Gaag (1923-1999) bekender dan als schilder, maar het Stedelijk Museum Schiedam laat zien waarom dat onterecht is. Na 1960 bouwde ze een flink oeuvre op van kleurrijke schilderijen en tekeningen die in deze expositie zijn te zien, aangevuld met sculpturen. Veel is afkomstig uit haar persoonlijke nalatenschap en niet eerder aan het publiek getoond.

Begonnen als leerling van de Parijse beeldhouwer Ossip Zadkine trok Van der Gaag in 1950 in het beroemde atelier Rue Santeuil, waar ook Cobra-kunstenaars Karel Appel en Corneille werkten. In de Franse hoofdstad raakte ze verder beïnvloed door de expressionisten van de Art Brut en Art Informel. Nadat ze het schilderen ontdekt, ontstaat er ook verwantschap met de stijl van Jean Dubuffet. Donker van kleur en grof geschilderd is er nog steeds een duidelijke link met haar robuuste beeldhouwkunst aanwezig. Later worden haar schilderijen fantasierijker en vol energie, met dieren, droomfiguren en (oer)mensen als onderwerp. In Schiedam is bijvoorbeeld Attente Supreme (1970) te bewonderen en Festival d’Amour (1967): drie menselijke figuren zoeken oogcontact, alles op het schilderij lijkt te bewegen.

De aandachtige kijker ziet dat Van der Gaag een aantal knoopjes op het doek aanbracht: ze hield ervan om materialen te mixen. Schilderend in vrije, golvende lijnen gebruikte ze soms de achterkant van een lepel om strepen in de dikke verf te schrapen. Om die reden gaf men haar in Frankrijk ook wel de bijnaam ‘peintre à la cuillère’ (lepelschilder).

Ook haar tekeningen zijn zeer de moeite waard. Daarvan is onder meer een serie houtskooltekeningen uit de jaren 50 te zien, van dezelfde fantasiewezens die haar als beeldhouwer veel bekendheid bezorgden.

Van der Gaag heeft een talent voor het verbeelden van mensen met al hun emoties, relaties en persoonlijkheden. Wat er precies gaande is tussen hen, is ter interpretatie aan de kijker. Het nodigt uit tot kijken, nog eens kijken, een stapje dichterbij zetten en de werken langere tijd door het hoofd te laten spoken.

Festival der Liefde
Stedelijk Museum Schiedam
t/m 15 januari 2023

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

Oude meesters op de PAN

Op de PAN, de kunst- en antiekbeurs, die dit jaar haar 35e editie viert, komen oude en nieuwe kunst samen. Maar wie denkt dat de beurs steeds meer afstevent op de vertoning van hedendaagse kunst, heeft het mis. Niet eerder namen er zoveel galeries met oude meesters deel aan de PAN.

De Weiss Gallery staat dit jaar voor het eerst op de PAN. De Britse galerie specialiseert zich in Noord-Europese portretkunst en zal op de beurs een selectie Nederlandse meesters tonen. Charles Mackay, directeur van de galerie, vertelt dat de galerie met enige regelmaat werken van Pieter Nason (1612-1688/90) aankoopt. De schilder was in de 17e eeuw werkzaam in de adellijke kringen van de markgraafschap van Brandenburg en het Huis van Oranje-Nassau. De periode van vrede tussen de families ging gepaard met economische welvaart en rijkdom, wat men maar al te graag spendeerde aan de verwezenlijking van het zelfbeeld: het portret. Het schilderij dat de Weiss Gallery op de PAN zal tonen, is hier een stille maar ferme getuige van.

Het werk toont een jonge vrouw van adellijke stand, afgebeeld in een Franse tuin met rozenstruiken en sinaasappelbomen. Nason wist de stofuitdrukking van haar jurk tot in het kleinste detail weer te geven; goudkleurig zijde die in plooien en kreukels om het lichaam valt, doorschijnend reticella kant en een overdaad aan glanzende parelsnoeren die over de status van de jonge vrouw geen twijfel laten. Mocht dit niet geheel overtuigen, dan bieden de sinaasappelbomen een subtiele verwijzing naar het hof van het Huis van Oranje. Zo is de geportretteerde te identificeren als Adriana Sophia van Raesfeld (ca. 1650-1694) aan de hand van een gelijkend portret dat de schilder in hetzelfde jaar vervaardigde. Het werk hing mogelijk in de residentie van de familie, met als doel huwelijkskandidaten voor de jonge vrouw te trekken. Dit maakt het portret zo intrigerend, stelt Mackay: het biedt een intiem kijkje op de wijze waarop vrijgezellen uit bevoorrechte kringen zichzelf presenteerden aan mogelijke levenspartners. Het schilderij is exemplarisch voor de welvaart die in de 17e eeuw door de Lage Landen raasde en is in uitstekende conditie, mede doordat dergelijke portretten vaak vele generaties lang in de familie bleven.

Oude Meesters Pan Amsterdam Tableau Magazine
Abraham Bloemaert, Een verlaten steenoven, zijwaarts gezien, 1635-40, credit: Fondation Custodia, Collectie Frits Lugt, Parijs. Nr. 2359B

NIEUWE GENERATIE VOOR OUDE MEESTERS

Dat de oude meesters nog steeds een belangrijke rol spelen binnen de huidige kunstmarkt, wordt bevestigd door de komst van een jonge generatie kunsthandelaren die dit jaar hun intrede doen bij de PAN. Galerie Jurjens Fine Art werd in 2017 opgericht en specialiseert zich in tekeningen en prenten met een sterke focus op oude meesters. Voor de beurs heeft eigenaar Jeroen Jurjens een tekening van Abraham Bloemaert (1566-1651) gekozen. De schilder woonde en werkte in Utrecht, waarbij hij aanvankelijk bekendheid verwierf vanwege zijn schilderijen met mythologische en religieuze onderwerpen in maniëristische stijl. Minder befaamd was zijn grote fascinatie voor de natuur, waarvoor Bloemaert regelmatig met zijn schetsboek het polderlandschap introk om ‘nae ’t leven’ te tekenen.

In zijn werkplaats gebruikte Bloemaert zijn schetsen als uitgangspunt voor complexere tekeningen, welke werden vervaardigd voor de kunstmarkt, zeg gerust de PAN anno 1640. De tekening van Jurjens behoort dan ook tot deze categorie. Het toont een vervallen leemoven met rieten overdekking, waaronder de contouren van twee figuren nog net te onderscheiden zijn. Bloemaerts baseerde zijn ontwerp van de leemoven op twee schetsen die momenteel in de collectie van Fondation Custodia in Parijs opgenomen zijn. Dit wijst erop dat de kunstenaar elementen van verschillende bouwwerken samenvoegde om op eigen wijze het landschap te scheppen. En dat is nou net wat de tekenkunst zo wonderlijk maakt, stelt Jurjens: je kunt de werkwijze van een meester als Bloemaert er stap voor stap in volgen.

Oude Meesters Pan Amsterdam Tableau Magazine
Anthonie Leemans, Brooteter, 1655, olieverf op doek, credit: Kunsthandel P. de Boer

RAADSELACHTIGE VERTONING

Bij uitstek is de Amsterdamse kunsthandel P. de Boer een plek waar de werken van oude meesters alom vertegenwoordigd zijn: portretten, zeegezichten, landschappen, mythologische voorstellingen en vanitas- en bloemstillevens uit zowel Nederland en Vlaanderen als Italië. Van oudsher is De Boer gespecialiseerd in de 17e eeuw. De kunsthandel, die 100 jaar geleden is opgericht en wordt geleid door Niels de Boer (3e generatie), komt al jaren naar de PAN en toont deze editie een raadselachtig stilleven van Anthonie Leemans (1631-1673).

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

Paul Ruitenbeek Chinese Art op PAN Amsterdam: Op zoek naar verbinding

De meest recente, dubbeldikke editie van Tableau Magazine staat in het teken van de 35e editie van PAN Amsterdam (20 t/m 27 november 2022). Ook online lichten we een aantal bijzondere deelnemers uit. Deze week: Paul Ruitenbeek Chinese Art, gevestigd aan de Herengracht 390 in Amsterdam. De galerie is geopend op afspraak en is gespecialiseerd in Chinese vroege keramiek, porselein, kunstvoorwerpen en snuifflesjes.

Ruitenbeek: ‘Al vanaf het begin van mijn Chinese kunst carrière had ik een specifieke belangstelling voor Chinees porselein, objecten voor de schrijftafel en snuifflesjes. Over het algemeen worden deze drie gebieden als totaal verschillend gezien, terwijl ze op veel manieren juist aan elkaar verbonden zijn. Zo omvat Chinees porselein niet alleen Keizerlijk materiaal en exportgoed, maar ook objecten voor de schrijftafel van de literaat. Deze schrijftafelobjecten werden traditioneel vervaardigd uit vele, vaak exclusieve en hoogwaardige materialen met zowel functionele als esthetische eigenschappen. Later, toen de populariteit van Chinese snuifflesjes vanaf de laat 17e eeuw groeide, werd er op dezelfde manier naar exclusieve materialen gezocht.

De bovengenoemde drie categorieën vormen de basis voor de nieuwe verkoopcatalogus van Paul Ruitenbeek Chinese Art, welke voor de beurs zal verschijnen. Het is mij een enorm genoegen om deze catalogus en de hierin geïllustreerde objecten tijdens PAN 2022 te presenteren. Vanaf januari 2023 zal er een speciale expositie in de galerie aan de Herengracht worden gewijd aan de objecten uit de catalogus, zodat deze ook na de beurs bezichtigd kunnen worden.

Paul Ruitenbeek Chinese Art Pan Amsterdam Tableau Magazine
Bamboe penseelbeker, uitgesneden in reliëf, China, 17e eeuw, hoogte 16,6 cm.

Hierboven afgebeeld zien we een penseelbeker vervaardigd uit een natuurlijk segment van een bamboestengel. De dikke wand is in reliëf uitgesneden met een dame en een heer in een klassiek Chinees interieur. Het object dateert uit de 17e eeuw en diende om penselen rechtop in te bewaren. Afgezien van de duurzaamheid en functionele, natuurlijke vorm van het materiaal, werd bamboe traditioneel geassocieerd met het lange leven. Vergelijkbare penseelbekers bevinden zich in het Shanghai Museum en het National Palace Museum, Taipei. Helemaal bovenaan deze pagina zien we een tweede penseelbeker, maar dan gemaakt van porselein beschilderd in famille-verte met twee dames en een spelende jongen. Dit exemplaar dateert uit de Kangxi periode (1662-1720). De vorm is direct afgeleid van de bamboe en houten voorgangers. Deze cilindervormige penseelbekers hadden geen functie in het Westen en werden daarom nauwelijks geëxporteerd. Het zijn schrijftafelobjecten van de Chinese literaat bij uitstek.

De hier afgebeelde twee exemplaren zijn zowel qua vorm als decoratie aan elkaar verbonden. Tijdens PAN 2022 kunnen ze naast elkaar worden bewonderd. Behalve materiaal daterend uit de Ming- en Qing dynastie, zullen er op de beurs ook vroege keramische objecten en sculpturen worden gepresenteerd in de stand van Paul Ruitenbeek Chinese Art.’

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
Paul Ruitenbeek Chinese Art

Categorieën
2022 Stories

Tableau Portret: Winy Maas

Winy Maas, medeoprichter van architectenbureau MVRDV is wereldwijd actief. Hij realiseerde spraakmakende projecten en heeft een breed scala aan opdrachten in zijn portefeuille. Zijn ontwerpen zijn doorgaans iconische gebouwen. Architectuur zou meer als kunst moeten worden gezien, vindt hij. Dit jaar maakte Maas het campagnebeeld voor de PAN.

‘Elk gebouw zou kunst moeten zijn.’

Gelauwerd architect Winy Maas houdt een pleidooi voor een kunstzinniger benadering van zijn metier. Dat adagium brengt hij sinds 1993 zelf in de praktijk als medeoprichter van MVRDV, het Rotterdamse bureau dat met een grote verscheidenheid van bouwwerken een mondiale reputatie heeft opgebouwd. Maas ontwierp ook Depot Boijmans Van Beuningen, een uniek project dat door velen als een kunstwerk wordt gezien en dat het eerste publiek toegankelijke kunstdepot ter wereld is. Winy Maas tekende voor vele bekroonde projecten, waaronder het Nederlandse paviljoen op Expo 2000 in Hannover, de Rotterdamse Markthal, de Boekenberg in Spijkenisse, de Crystal Houses in Amsterdam, de Glass Farm in Schijndel, de Taipei Twin Towers en de net geopende Valley in Amsterdam.

MVRDV, Tianjin Binhai Library, 2017, Tjanjin, China © MVRDV

SHOPPING CENTRE

Mede ingegeven door deze filosofie werd Maas gevraagd voor het campagnebeeld van de PAN 2022. Wat we zien is een still uit een korte film, een bewegend universum dat kunstvoorwerpen toont die in een serene cadans om een denkbeeldige as draaien en verstillen naar – ja – een soort steden. Hoe kwam Maas op dit concept? ‘Wat mij fascineert aan een kunstbeurs is de breedte binnen de kunsten. Binnen die wereld kom je ontelbare voorwerpen tegen van uiteenlopende schoonheid en meningsvorming. Vaak vind ik dat echter nogal vermoeiend. Neem Art Basel: ik houd van de eerste zaal waarin iemand zelf de rol van curator neemt. Daarna kom je terecht in een soort shopping center dat mij mismoedig maakt. We moeten iets met die veelheid doen. Een soort toegankelijke zoekmachine bouwen. Een tweede observatie is dat ik in de bebouwde omgeving heel vaak de rol van kunst juist mis. Alle gebouwen zouden kunst moeten zijn, roep ik altijd. Ik vrees dat 99% van de gebouwen geen kunstzinnige interpretatie hebben en alleen maar functioneel-economisch zijn. Dat vind ik jammer. Een gemiste kans.’

ALLES IS KUNST

Maas is stellig in zijn visie: ‘Voor het PAN-campagnebeeld hebben we daarom samengewerkt met onze denktank The Why Factory, het instituut aan de TU in Delft dat mogelijkheden onderzoekt voor de ontwikkeling van steden van de toekomst. Het resultaat: ArtCity, een ontmoeting tussen kunst en architectuur, waarin de mens verwonderd, opgewonden en wellicht verlekkerd rondloopt. Als Alice in Wonderland. Stel je voor dat je je als bezoeker in de ArtCity bevindt en de objecten naar je toekomen. Het Rembrandtplein dat je streng aankijkt en weer verdwijnt omdat een art nouveau ‘straat’ het overneemt of een stel reusachtige Louise Bourgeois spinnen die over je heen trippelen. Een mix van kunst en architectuur.’

MVRDV, Valley, 2022, Amsterdam © MVRDV

ARTCITY

Het concept van de ArtCity is toegepast in het campagnebeeld voor de PAN. Van alle kunstobjecten is een fictieve stad gebouwd, waar je als kijker doorheen kunt dwalen. Maas: ‘Van alle kunstobjecten op de PAN hebben we een soort datacard gemaakt. Die hebben we losgetrokken uit de verzameling, opnieuw geordend in de tijd en daar een stad van gemaakt, of meerdere steden – een platte stad, een hoge stad. Maar ook een wolk, en een stad in de vorm van Jeff Koons’ Puppy. De film laat zien waar de hoogtepunten zitten, er ontstaat een in de tijd gevormde gelaagde verzameling. Een goede vergelijking vind ik de oude stad Troje, gevonden door de archeoloog Schliemann, die ontdekte dat daar elke honderd jaar een nieuwe stad ontstond. Een stad verandert voortdurend. Zo kun je ook een collectie kunstvoorwerpen tonen in een bewegende gelaagdheid waar mensen tussendoor lopen. Zo bieden kunstbeurzen eindeloze mogelijkheden voor verrassende invalshoeken.’

‘Ook al fascineert de kunstwereld mij enorm, als architect zit je daar eigenlijk niet in, terwijl ik bouwkunst juist zie als een vorm van kunst. Zeker onze gebouwen lonken daarnaar. Neem het Depot Boijmans Van Beuningen dat zich juist heel sterk verhoudt tot de beeldende kunst. Het is een soort Anish Kapoor in de stad. De uitnodiging van de PAN gaf mij de kans om te reflecteren op de verbinding tussen kunst en stad.’

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

Double Act — Centraal Museum Utrecht

Het is niet meteen duidelijk wat de monumentale video-installaties van de Amerikaanse familie Kramlich en de 17e-eeuwse schilderijen uit het Centraal Museum met elkaar te maken hebben. Toch blijkt het helemaal niet zo vreemd om hedendaagse grootheden als Bill Viola, Marina Abramović, Bruce Nauman en Steve McQueen te combineren met Utrechtse topstukken van Roeland Savery, Abraham Bloemaert, Jan van Scorel en Gerard van Honthorst. Immers: de emoties in al deze meesterwerken zijn als een spiegel van de ziel, zo betoogt het museum.

De Kramlich collectie is een van de belangrijkste en grootste collecties mediakunst ter wereld. Bestaand uit ruim 150 installatiewerken op het gebied van film, video en media, van midden jaren 60 tot nu, schetst deze collectie een uniek beeld van het belang van bewegende beeld en audiovisuele media in de kunst. De focus ligt op werk dat vragen oproept en reflecteert op de belangrijke ethische en sociale onderwerpen van onze tijd.

Het belooft veel spannende combinaties op te leveren met onder andere Roeland Savery, de eerste kunstenaar in de Nederlandse kunstgeschiedenis die bloemenstillevens schilderde, en Gerard van Honthorst, die in de 17e eeuw een artistieke pelgrimage naar Rome ondernam. Een reis van 3000 kilometer die hij met name ondernam om zich te laten inspireren door het werk van Caravaggio.

Double Act
Centraal Museum
t/m 15 januari 2023 

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

Kunsthandel Inez Stodel op PAN Amsterdam: Zo moeder zo dochter

De meest recente, dubbeldikke editie van Tableau Magazine staat in het teken van de 35e editie van PAN Amsterdam (20 t/m 27 november 2022). Ook online lichten we een aantal bijzondere deelnemers uit. Deze week: Kunsthandel Inez Stodel.

Unieke en draagbare antieke juwelen die verhalen vertellen

Kunsthandel Inez Stodel heeft zich met veel goede smaak en meer dan vijftig jaar expertise gespecialiseerd in de kunst van het kleine. In de winkel vindt u een brede collectie aan originele juwelen uit alle periodes; vanaf het begin van de jaartelling tot 1980. De kunsthandel wordt gerund door het moeder en dochter duo Inez en Leonore. Zij selecteren en verkopen unieke en draagbare antieke juwelen die verhalen vertellen, herinneringen maken of de perfecte aanvulling vormen op uw juwelen collectie.

Een 18 karaat gouden armband met chaine d’ancre tressée schakels, gesigneerd en genummerd: Hermès met het meesterteken van Georges Lenfant, ca. 1970. gewicht: 134,7 gram. Lengte armband: 19,2cm. Foto’s: Mercé Wouthuysen en Rene den Engelsman.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
Kunsthandel Inez Stodel

Categorieën
2022 Stories

Een schitterend gebrek: een interview met Arthur Japin, Michiel van Erp en Erwin Olaf

Een vrijdagmiddag eind september. In gesprek met schrijver Arthur Japin, regisseur Michiel van Erp en fotograaf Erwin Olaf, die ontvangt in zijn studio in Amsterdam. Drie grootheden met een vergelijkbare staat van dienst, elk in hun eigen vak. Sinds enige tijd zijn ze verbonden door Japins boek Een schitterend gebrek, dat dit jaar wordt verfilmd.

Met z’n drieën zijn ze eigenlijk niet eerder bij elkaar geweest, maar daar merk je niets van. Er is duidelijk een goede chemie in dit trio. Als vanzelf ontstaat een geanimeerd gesprek over het boek, de film, het vak en het leven zelf. Met veel humor en wederzijdse bewondering voor elkaars werk ontvouwt zich een mooie middag met een verrassend einde.

Wie zich even in het werk van de drie verdiept, ziet al snel een verwantschap in thematiek. Alledrie hebben ze een liefde voor buitenstaanders, figuren die anders zijn of iets te overwinnen hebben, die zich ondanks tegenslag staande houden en hun weg vinden in het leven. Dat is ook het onderwerp van Een schitterend gebrek, de meest bekende roman van Japin, waarin Galatea misvormd raakt en daardoor haar grote liefde verliest. Zij kiest haar eigen pad en weet haar gebrek in te zetten als een kracht. Door een sluier te dragen wordt zij niet langer aangestaard uit verbijstering, maar nagekeken uit nieuwsgierigheid en door velen begeerd.

Een schitterend gebrek Arthur Japin Tableau Magazine
Erwin Olaf, A Beautiful Imperfection, Portrait of Casanova, 2022

DE DAGBOEKEN VAN CASANOVA

Het verhaal speelt in de 19e eeuw en vindt zijn oorsprong in de dagboeken van Casanova. Gevraagd naar de aanleiding voor het boek toont Arthur Japin zich meteen een meeslepend verteller. ‘Toen ik heel lang geleden met mijn partner Lex naar Venetië ging, ik was 25 of 26, nam ik een paar dagboekdelen mee van Casanova, de memoires. En meteen in het eerste deel – dacht ik – vertelt hij dat hij Lucia ontmoet en verliefd wordt en dat hij van zijn priesterstudie afziet want hij wil haar hebben. En zij is nog veel te jong. Ze wil eigenlijk niet. Enfin een grote liefde voor allebei en hij belooft terug te komen met Pasen. Maar als hij terug komt is ze weg en hij is zo diep teleurgesteld – dat maakt het zo interessant want daardoor is hij volgens mij de man geworden zoals we hem kennen – zo diep geschokt en zo vol pijn dat hij nooit meer zijn hart wil geven aan iemand. Daarna komen alle andere liefdes en in deel drie of vier van de dagboeken reist hij in dienst van Frankrijk naar Nederland. Hij is hier in Amsterdam met zijn vriend Rijgerbos, gaat naar een bordeel en daar werkt ze, zijn Lucia. En het intrigerende is – en dat is denk ik waarom het zo in mijn hoofd bleef – dat hij er helemaal niets over vertelt, niet hoe haar leven is of wat ze heeft gedaan. Hij zegt alleen maar dat ze verminkt is geraakt en dat ze afschuwelijk is om te zien. Dat is alles. Het liet me met zoveel vragen achter dat ik meer van haar wilde weten: hoe is ze mismaakt geraakt en waarom is ze weggegaan. Hoe was haar leven? Over hem is heel veel te vinden. Over haar heel weinig. Maar er is wel veel over prostitutie in die tijd, over de bordelen, over hoe vrouwen werden genoemd. Over de steegjes waar ze het handwerk verrichtten, dat is allemaal bekend.’

Met die informatie bouwde Japin het verhaal op. Zijn personages denkt hij nooit helemaal uit, maar vult hij tijdens het schrijven in, om ook zelf nieuwsgierig te blijven naar hoe het hen vergaat. ‘Ik heb als grote lijn het leven van de persoon, daar hou ik me aan vast. Maar ik ben altijd op zoek naar de emotie, naar de zoektocht daaronder. Hoe vind je weer hoop en waar ben je gestruikeld. Hoe ben je weer opgekrabbeld. Daar heb ik echt geen enkel idee van vooraf. […] Ik verzamel zoveel mogelijk feiten van hoe mensen leefden in die tijd. En dan is het eigenlijk zoals een acteur die zijn rol kent en kan improviseren.’

Een schitterend gebrek Arthur Japin Tableau Magazine
Erwin Olaf, A Beautiful Imperfection, Portrait of Jamieson, 2022

EEN SCHITTEREND GEBREK, DE FILM

Zoals het dagboek van Casanova Arthur Japin inspireerde zo spoorde het boek van Japin Erwin Olaf aan. ’Ik had het gelezen en zag meteen een film voor me. En ik wilde toen nog graag een speelfilm maken. Ik wilde de lat wat hoger leggen. De fotografie, dat beheers ik, maar film dat is iets nieuws. Het is technisch gezien zeer uitdagend, je werkt in een groep. Het is echt een ander vak. Dit boek triggerde de wens om een film te maken enorm. Ook door de thematiek van Galatea – use your defects – dat speelt in mijn hele carrière een rol. Dat gesluierde zit ook in Chessmen bijvoorbeeld, en in Blacks. Er zijn veel series waarin ik mensen zonder hoofd laat zien, zonder identiteit.’

Japin had al meerdere verzoeken gekregen voor het verfilmen van het boek Een schitterend gebrek. ‘Stephen Fry had de rechten maar kreeg de financiering niet rond. Ook in Nederland waren er mensen die het wilden verfilmen, maar ik deed het nooit. En toen zei Erwin het en ik dacht ja, dat klopt.’ Er kwam een scenario en ze vonden een producent, maar uiteindelijk moest Erwin Olaf het los laten. Na een intensieve werkperiode voor de fotoserie Palm Springs (2018), merkte hij dat het door zijn longemfyseem fysiek te zwaar zou worden om een speelfilm te draaien.

Hoe nu verder? Michiel van Erp was op dat moment bezig met een documentaire over Erwin Olaf. Olaf zag in hem een goede opvolger. En Van Erp nam het graag aan. ‘Toen ik hoorde dat jij Een schitterend gebrek ging maken, dacht ik: waarom heb ik dat zelf niet bedacht?’ De film viel bij hem dus op zijn plek. Inmiddels zijn de laatste opnamen voltooid. De première zal ergens in 2023 zijn.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

PAN Internationaal: Koetser Gallery

Elk jaar zijn er galeries uit het buitenland te vinden op PAN Amsterdam. Wie zijn ze, wat gaan ze laten zien en hoe werd kunst hun grote liefde? Vier galeriehouders blikken alvast vooruit naar de PAN en geven prijs welk kunstwerk ze zelf graag in huis zouden hebben. Vandaag Annemarie van der Hoeven van Koetser Gallery.

Koetser Gallery, een galerie in het centrum van Zurich, wordt gerund door David H. Koetser, derde generatie kunsthandelaar in oude meesters en Annemarie van der Hoeven.

WAT IS KENMERKEND VOOR KOETSER GALLERY EN DE KUNSTENAARS WAAR JE MEE WERKT? Koetser Gallery is een galerie uit Zurich met een Nederlandse oorsprong. Wij zijn gespecialiseerd in 17e-eeuwse schilderkunst.

WAAROM STAAN JULLIE OP DE PAN? Wij hebben in het verleden meerdere keren met plezier meegedaan aan de PAN. We vinden het een aantrekkelijke beurs en een uitstekende locatie om in contact te komen met onze bestaande en nieuwe klanten uit de Benelux.

STA JE OOK OP ANDERE BEURZEN, WAAROM PAST PAN IN HET RIJTJE? Wij staan ook op TEFAF Maastricht. PAN sluit goed bij ons aan. Hoe leuk om kunst uit de Gouden Eeuw te tonen in het land waar het bijna 400 jaar geleden is ontstaan!

HOE ZIE JE DE POSITIE VAN DE KUNST BEURZEN VERSUS ONLINE? Online kijken naar kunst is een geweldige manier om je kennis te verbreden. Echter raden wij kunstliefhebbers aan om kunst wanneer mogelijk ‘live’ te bekijken en ervaren. Contact met een kunstwerk en met de daarbij behorende galerie is essentieel. Het gaat om de beleving van het kunstwerk én om het menselijke contact.

Annemarie van der Hoeven

WAT GA JE PRESENTEREN OP DE PAN? Wij presenteren een Gezicht op Haarlem van de 17e-eeuwse schilder Anthonie van der Croos. Als u de PAN verlaat en via de A9 Haarlem binnen zou rijden dan herkent u hetzelfde standpunt van waaruit de schilder de compositie destijds opmaakte.

WAT IS HET LAATSTE KUNSTWERK DAT JE VOOR JEZELF HEBT AANGEKOCHT? Een schilderij van Tycho van Zomeren.

WELK ONBEREIKBAAR KUNSTWERK ZOU JE IN JE WOONKAMER WILLEN HEBBEN? Een stilleven van onze favoriete kunstenaar: Adriaen Coorte.

WELK KUNSTWERK OF WELKE (KUNST)ERVARING ZORGDE ERVOOR DAT JE EEN LOOPBAAN IN DE KUNST KOOS? David Koetser is derde generatie kunsthandelaar dus zijn liefde en oog voor kunst is met de paplepel ingegoten. Voor mij waren het de zomerse middagen met ‘opa Drachten’: schilderen in de tuin, waardoor ik als kind een oog voor kunst begon te ontwikkelen.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
Koetser Gallery

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Column Romantiek: De School van Posillipo en de Grand Tour

Voor het eerst van mijn leven voer ik mee op een semi zeilend cruiseschip. Als de zeilen werden gehesen galmde luid Chariots of Fire van Vangelis (1943-2022) over het honingkleurige water van de Middellandse Zee. Wij voeren langs het Pylos van Koning Nestor en het Ionische eiland Lefkas naar de kuststrook aan de Golf van Napels. Ik was aan boord als een van de sprekers. Hoe dan ook een aparte ervaring, vooral vanwege de groepsdynamiek tussen de ongeveer 65 gasten op het schip, maar zeker ook omdat de lezingen van de verschillende autoriteiten inspirerend en vermakelijk waren. Leerzaam ook. Smullen. De gloedvolle presentaties waren divers van inhoud en varieerden van onderwerpen als opgravingen in Griekenland, de geschiedenis van Sicilië (ook over de Maffia), 17e-eeuwse Italiaanse dichters of het aanwezige post-fascisme in Italië na Mussolini.

DE GRIEKSE ONAFHANKELIJKHEID EN BYRON

Toen het mijn beurt was toonde ik schilderijen van Duitse en Engelse kunstenaars die de Griekse Onafhankelijkheidsstrijd (1821-1834) tegen de Ottomaanse Turken visualiseerden. In 1824 penseelt de absolute superster van de Romantische beweging Eugene Delacroix zijn tweede ‘grand format’, Het bloedbad van Chios. Het schilderij is vier meter hoog en hangt momenteel in het Louvre. Het werk zou dienen als doorslaggevend argument voor Europese landen om de Griekse vrijheidsstrijd vol in te duiken en te gaan steunen.

Als hoogtepunt van de vrijheidsstrijd gold de meeslepende aanwezigheid van de wispelturige dichter Lord Byron in 1823 in Mesolonghi op de Peloponnesos. Na amper drie maanden overleed Byron aan de gevolgen van moeraskoorts. Ofschoon hij nauwelijks aan de strijd had kunnen deelnemen is hij symbool gebleven voor de held die de onderdrukten tegen het onrecht steunt. Zijn naam leeft in het huidige Griekenland voort (Vironi = Byron op zijn Grieks), want vele pleinen en straten zijn naar hem genoemd. Vervolgens liet ik illustraties zien van de aankomst van de Duitse koning van Griekenland, Koning Otto de Eerste en zijn gemalin Amalia von Oldenburg die regeerden van 1832-1862. Mijn presentatie eindigde met wat scènes van de droevige Keizerin Sissi bij het Achilleion, het door haar gebouwde neoclassicistische suikerpaleis op Corfu. Kortom het was een visualisering van de meeslepende geschiedenis van Griekenland in de 19e eeuw; een plaatje bij een praatje. En een andere vorm van het Oriëntalisme.

De volgende ochtend waren wij getuigen van een magisch moment: aan bakboord tuimelde een school speelse dolfijnen naast de scherpte van de boeg. Even later dobberden wij door de smalle Straat van Messina langs Calabrië in de richting van Napels. Een goede omgeving voor een verhaal over de School van Posillipo. Posillipo is een oude en inmiddels welvarende woonwijk in Napels. In 1830 stichtte de Nederlander Antonie Sminck Pitloo (1790-1837) er de schilderschool van Posillipo. Sminck Pitloo kwam uit Arnhem en ging op voorspraak van Koning Lodewijk Napoleon via Parijs naar Rome. De Russische diplomaat en kunstverzamelaar Grigory Vladimirr Orloff pikte hem op en verkaste hem naar Napels. In Posillipo verzamelt Sminck Pitloo een groot aantal (meestal Italiaanse) landschapsschilders om zich heen, waarvan Raffaele Carelli (1795-1864) en de enige Belg van het gezelschap Frans Vervloet (1795-1872) – die zelfs bij hem in huis woonde – de bekendste zijn. Zij waren een van de eersten die in de buitenlucht schilderden en veelal het landschap en de mensen in Napels en omgeving tot onderwerp kozen. Hun composities zijn vaak schetsmatig van opzet en ijl en losjes geschilderd. De sfeer is romantisch en ze maken gebruik van het typische en diffuse licht van zuidelijk Italië. Ook is hun werk direct verbonden aan de Grand Tour. Tijdens deze educatiereis, die al in de 18e eeuw door jonge Britse aristocraten werd ondernomen, trokken toeristen via Florence, Venetië en Rome naar Napels. Bij Napels was een bezoek aan Pompeï en Herculaneum verplicht. Vervloet speelde daar handig op in en vervaardigde vele ‘veduten’ van de excavaties van deze door de Vesuvius (79 AD) met lava bedekte stadjes. Zijn olieverfschetsen en schilderijen op klein formaat vonden gretig aftrek en werden door deftige Europese reizigers als souvenirs meegenomen naar huis. In de Fondation Custodia in Parijs (collectie Frits Lugt) hangt sinds een paar jaar een tableau van zes schilderijen in een lijst van verscheidene hoekjes van Pompeï van de hand van Vervloet. Dit beeldmotief is sowieso een verzamelgebied geworden van musea en kunstzinnige liefhebbers in de Verenigde Staten (National Gallery of Art, Washington), Engeland (Fitzwilliam museum, Cambridge), Frankrijk, Duitsland en soms zelfs Nederland. Sminck Pitloo sterft op 22 juni 1837 in Napels tijdens een cholera-epidemie. Hij laat zijn vrouw en zes kinderen berooid achter. Vriend en collega Vervloet organiseert een jaar later een verkoop van schetsen en schilderijen uit het atelier waarmee voldoende duiten werden opgehaald om de familie Sminck Pitloo voorlopig een zorgeloos bestaan te geven.

Het schip meerde aan bij Sorrento, een chique badplaats aan de Golf van Napels, vaak afgebeeld door de leden van de School van Posillipo. Helaas zat mijn reis er weer op. Zoals gezegd een nautisch en omarmend avontuur rijker.

Jop Ubbens Art Advisory adviseert particuliere verzamelaars, connaisseurs en culturele instellingen op het gebied van 19e- en 20e-eeuwse Europese en exotische schilder- en tekenkunst. Ook geeft hij raad bij het samenstellen, sublimeren of afstoten van een collectie.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Beurzen

PAN Internationaal: Joost van den Bergh

Elk jaar zijn er galeries uit het buitenland te vinden op PAN Amsterdam. Wie zijn ze, wat gaan ze laten zien en hoe werd kunst hun grote liefde? Vier galeriehouders blikken alvast vooruit naar de PAN en geven prijs welk kunstwerk ze zelf graag in huis zouden hebben. Vandaag is dat Joost van den Bergh, van de gelijknamige kunsthandel in Londen.

Joost van den Bergh is al 25 jaar gespecialiseerd in kunst uit India en Japan. Incidenteel toont hij ook werk uit andere delen van Azië.

WAAROM STA JE OP DE PAN? Ik ben uitgenodigd door PAN om aan ‘walls & cabinets’ mee te doen. Ik ken de PAN beurs al jaren natuurlijk, erg leuk nu mee te doen.

STA JE OOK OP ANDERE BEURZEN, WAAROM PAST PAN IN HET RIJTJE? TEFAF Maastricht heb ik net voor het eerst gedaan, en ik doe al jaren mee aan Battersea Decorative Art and Antiques fair, een hele leuke beurs in Londen die meer ‘decorative art’ laat zien. Er komen veel interior designers, maar ook verzamelaars en klanten die een huis aan het inrichten zijn en graag kunst kopen. Ook doe ik ieder jaar mee aan ‘Asian Art in Londen’, een meer gespecialiseerd event waarbij we in eigen galerie een tentoonstelling organiseren en open weekenden hebben. Ik zit ook in de organisatie.

HOE ZIE JE DE POSITIE VAN DE KUNST BEURZEN VERSUS ONLINE? Voor mij werkt online niet, ik doe veel liever beurzen en maak catalogi. Inkt op papier per post naar klanten. Ouderwets maar voor mij werkt dat beter. Op beurzen hebben we direct contact met de potentiële klant en is het allemaal persoonlijker.

WAT GA JE PRESENTEREN OP DE PAN? Ik zal een selectie laten zien van Indiase en Japanse kunst…en wellicht nog een verrassend werk uit een andere cultuur ertussen.

Joost van den Bergh Pan Amsterdam Tableau Magazine
Joost van den Bergh

WAT IS HET LAATSTE KUNSTWERK DAT JE VOOR JEZELF HEBT AANGEKOCHT? Al jaren ben ik gefascineerd door het werk van René Daniels. Mijn meest recente aankoop is een pastel van hem, een studie voor het schilderij Salle Pacifique in Museum Boijmans van Beuningen.

WELK ONBEREIKBAAR KUNSTWERK ZOU JE IN JE WOONKAMER WILLEN HEBBEN? Dat is een moeilijke vraag, er zijn er vele: Mondriaan, Agnes Martin, maar ook graag een Lorenzo Lotto, Saenredam, Titian, Fra Angelico…

WELK KUNSTWERK OF WELKE (KUNST)ERVARING ZORGDE ERVOOR DAT JE EEN LOOPBAAN IN DE KUNST KOOS? In eerste instantie was ik meer geïnteresseerd in architectuur en design, vooral De Stijl en Bauhaus, maar ging ook zeer regelmatig naar het Stedelijk Museum. Na de middelbare school (waar ik niet geslaagd was) ben ik naar Londen gegaan om een cursus kunstgeschiedenis te volgen. Daar kwam ik in aanraking met een wereld van kunst, musea en galeries. Ik heb een aantal jaren bij Sotheby’s in het Old Master Paintings department gewerkt en daarna restauratie gestudeerd in Camberwell, daar maakte ik kennis met Indiase miniaturen en dit was de weg naar wat ik nu doe. Zo’n zestien jaar geleden was ik voor het eerst in Japan waar ik in een klein winkeltje in Kyoto voor het eerst Japanse art deco ontdekte, ik koop nog steeds van deze handelaar.

PAN Amsterdam
RAI Amsterdam
20-27 november 2022
Joost van den Bergh

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Highlights

Vernieuwer — Suze Robertson in Museum Panorama Mesdag


Ter ere van het honderdste sterfjaar van de Haagse kunstenaar Suze Robertson (1855- 1922) presenteert Museum Panorama Mesdag een overzicht van ruim tachtig van haar schilderijen en tekeningen. Dankzij nieuw en baanbrekend onderzoek naar het leven en werk van Robertson, wordt voor het eerst een zo compleet mogelijk beeld geschetst van deze bijzondere kunstenaar.

Op vele vlakken was Suze Robertson een vernieuwer: in haar artistieke stijl, in haar gedurfde materiaalkeuze en in het uitbundige kleurgebruik. Het is geen toeval dat juist Museum Panorama Mesdag uitvoerig onderzoek heeft verricht naar de kunstenaar. De oprichters van het museum, Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten, waren bevriend met Robertson en verzamelden haar werk. Het museum toont portretten, landschappen en stillevens, waaronder niet eerder getoond werk dankzij particuliere bruiklenen.

Suze Robertson Panorama Mesdag Tableau Magazine
Suze Robertson, Het bleekveld, circa 1895-1898, particuliere collectie (foto Venduehuis Den Haag)

Een opvallend schilderij is Pietje/Lezend meisje uit circa 1898. Robertson schildert hier een vrouw op een houten stoel in bruine en grauwe tinten. De stukken bladgoud achter het model vormen zich tot een aureool, waardoor het portret iets weg heeft van een madonna. Mogelijk waren de werken van Jan Toorop een van de inspiratiebronnen voor deze decoratieve, tweedimensionale manier van afbeelden. Daarnaast zijn er overeenkomsten met Vincent van Gogh, wiens werken in 1892-1893 in het Panoramagebouw Amsterdam te zien waren. Net als Van Gogh maakte Robertson gebruik van zichtbare, expressieve penseelstreken en had kleur een autonome rol in het werk. Los van deze inspiratie creëerde ze in veertig jaar een oeuvre met een eigen handschrift. De kunstenaar liet het impressionisme achter zich en stond aan de wieg van het expressionisme. Waar streefde Robertson naar op artistiek gebied? En waarom tekende en schilderde ze vooral vrouwen? Wie nieuwsgierig is, kan deze vragen beantwoord zien in de tentoonstelling.

Suze Robertson: Toegewijd. Eigenzinnig. Modern.
Museum Panorama Mesdag
Te zien t/m 5 maart 2023

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Column Kunst & Keuring — Wat zit er in een tas?

De laatste jaren krijg ik als taxateur steeds vaker de vraag om tassen te waarderen. Dat klinkt misschien gek, maar de handtas is in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een echt collectors item. En zeker bij exclusieve exemplaren van de grote modemerken kan de waarde aardig oplopen.

Het begint eigenlijk allemaal met de uitvinding van het spoor in de 19e eeuw. Een uitvinding die immense veranderingen bracht in de samenleving. Steden werden met elkaar verbonden en mensen konden gaan reizen. De industrialisatie kwam in een sneltreinvaart op gang. Schilders gingen reizen en, mede dankzij de uitvinding van verftubes, de natuur in om te gaan schilderen. Het licht dat zij hiermee creëerden in hun werken leidde tot het impressionisme.

Dankzij het spoorwegnet konden ook vrouwen reizen en hun horizon verbreden. De kleine zijden tasjes of kralen reticuultjes, een voortvloeisel uit de 18e eeuw, waren niet erg praktisch voor dergelijke ondernemingen en zo ontstonden de eerste leren tassen met metalen frames. Louis Vuitton, opgericht in 1854, is hier een prachtig voorbeeld van. Zadel- en tuigmaker Hermès volgde al spoedig eind 19e eeuw en ook hij ging over tot het maken van leren tassen en aanverwante luxegoederen. Tijdens de Roaring Twenties kwamen de gerenommeerde juweliers zoals Cartier in beeld, die zich richten op de kleine luxe avondtasjes, versierd met goud en edelstenen. De avondtasjes werden gedragen als een Franse baguette, onder de arm.

IT BAG

In de 20e eeuw groeide de tassencultus gestaag door. Iconen zoals de Kelly Bag en de Birkin Bag van Hermès werden geboren. Het is maar de vraag of deze tassen zo tot de verbeelding zouden blijven spreken zonder de associatie met de wereldsterren waar ze naar genoemd zijn. De Kelly Bag werd geboren in de jaren 30 als Petit Sac pour Dames en is wereldberoemd geworden door Grace Kelly in 1956 tijdens haar huwelijk met Rainier III. En wat te denken van de Jacky Bag van Gucci, gedragen door Jacky O. En de Lady Dior tas van Princess Diana. Of de 2.55 tas van Chanel (uit februari 1955, what’s in a name), met het klassieke uiterlijk van doorgestikt ruitvormig leer geïnspireerd op de zadeldekens van jockeys. Deze tas was tevens het eerste model met een lang verstelbaar hengsel, omdat Coco Chanel haar handen vrij wilde houden.

Vanaf de jaren 90 krijgen handtassen een cultstatus en spreken we van It Bags wanneer er een wachtlijst ontstaat en de tas alleen gekocht kan worden door de happy few. Exclusiviteit versus kwantiteit. De prijzen voor tassen zijn intussen ontzettend gestegen en, wat veel mensen zich niet realiseren: er staat soms voor tonnen in kledingkasten. Behalve voor de verzekering wordt mijn taxatie ook wel eens gebruikt bij het reizen.

De dames met hun prachtige handtas worden vaak staande gehouden op vliegvelden en dan moeten ze kunnen aantonen dat de tas hun eigendom is, de juiste papieren heeft en niet aangegeven hoeft te worden. Een heel gedoe dus!

Hetzelfde fenomeen als bij horloges doet zich voor: door schaarste liggen de bedragen van sommige modellen op de secundary market al meteen veel hoger. Zeker wanneer er krokodillenleer of python in is verwerkt. Een Cites-vergunning (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) is dan vereist.

Ook veilinghuizen zijn op de trend ingesprongen. Sotheby’s, Christie’s, Bonhams en ook Catawiki wijden hele veilingen aan tassen en de bedragen lopen enorm op. Fascinerend om te zien hoe de prijzen van de ontwerpen van de onlangs overleden Virgil Abloh van Louis Vuitton omhoogschieten. Speculaties zijn aan de orde van de dag en er wordt flink geïnvesteerd. De prijzen stijgen elk jaar sterk en tassen zijn een lucratieve business geworden.

Vanwege de gecreëerde schaarste – zo kun je maar tweemaal per jaar een handtas bij Hermès bestellen – kan het interessant zijn om op een veiling te kopen waar een uitgebreid aanbod is. Ook Personal Bag Shoppers (!) spelen hier handig op in.

MARMELADE

Voor mij als taxateur is deze discipline een nieuwe tak van sport in deze groeiende markt. Het checken van de authenticiteit is van groot belang. Gelukkig is er zeker enige kennis in Nederland, ook bij de overheid waar goed en vals getoetst wordt. Dat helpt mij om inzicht te krijgen op de details waar je op moet letten. Stiksel, vergulding, tasnummers, alles speelt een rol. Zelfs het gebruik van een UV-lamp kan onontbeerlijk zijn. Sommige vervalsingen zijn echter zeer geraffineerd en het blijft dus altijd opletten.
Voorlopig zie ik deze trend nog wel even doorgaan want de tassen worden steeds weer in een nieuw jasje gestoken en opnieuw gelanceerd. Zelfs de onlangs overleden Queen Elizabeth had een guilty pleasure met haar handtas. Steevast droeg ze een handtas van het Engelse merk Launer. Er werd eindeloos over gespeculeerd wat ze daar toch in zou dragen. Tijdens haar jubileumviering gaf ze daar antwoord op in een filmpje met Beertje Paddington. Ze haalde er een marmelade sandwich uit. Hilarious!

Edel van Utenhove is oprichter van Noble House Valuation, onafhankelijk taxatie- en adviesbureau voor kunst, antiek en inboedel. Sinds 2008 biedt ze taxaties aan voor verzekering, successie of onderlinge verdeling. Tevens geeft ze advies bij aan- en verkoop van kunst en antiek.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.