‘Onder mijn bed ligt nog een vuilniszak met een aantal prenten. Het ligt er al heel lang. Wilt u er even naar kijken? Het hoeft niet opgenomen te worden in het taxatierapport maar ik weet niet wat ik ermee moet’, zei de Dame des huizes. Ik deed de grijze vuilniszak open. Er lagen wat onbestemde zwart wit lithografieën in. Niet heel bijzonder dacht ik bij mezelf. Toen kwam er een grote omslag uit met acht Japanse houtdrukken met landschapsvoorstellingen. De maker was bekend en ik zocht het meteen uit, een bekende Japanse meester. Zouden ze goed zijn? Zo ja, dan zouden daar veel gegadigden voor zijn.
Mevrouw wilde graag haar appartement opruimen en vroeg of ik haar wilde begeleiden. Specialistisch advies is nodig bij dit soort zaken. Gelukkig bleek Veilinghuis Lempertz een goede gesprekspartner. Zij staan bekend om hun Aziatische afdeling en expertise. Tevens bedienen zij een internationale markt. Naar aanleiding van de foto’s die ik hen stuurde toonden ze meteen interesse. Mevrouw en ik besloten het avontuur aan te gaan en de houtdrukken op te sturen naar veilinghuis Lempertz in Keulen. Met hulp van een gespecialiseerd transportbedrijf en met een goede verzekering werden de objecten keurig bezorgd. De houtdrukken werden goedgekeurd door het veilinghuis en klaargezet om opgenomen te worden in de komende Aziatische kunstveiling. Nu was het afwachten wat ze zouden gaan opbrengen!
Hokusai
Het ging om acht Japanse kleuren houtsneden, oftewel Ukiyo-e genoemd, van de maker Katsushika Hokusai (1760-1849). De serie heet Ryukyu Hakkei en is vervaardigd in 1832. De voorstellingen zijn genoemd naar de landschappen van de Ryukyu-archipel (de huidige Okinawa eilanden) en benadrukt de schoonheid en diversiteit van de Japanse eilanden.
Sinds 1609 stond het koninkrijk Ryuku onder de soevereiniteit van de Prefectuur van Satsuma en was een semi-onafhankelijk koninkrijk van de 14e tot de 19e eeuw. Zo af en toe werd er een vertegenwoording naar Edo gestuurd die de nieuwsgierigheid van de Japanse bevolking opwekte. Zo werden de handels- en diplomatieke relaties onderhouden. De verre Ryukyu eilanden spraken tot de verbeelding en wakkerden de fantasie aan. De serie van Katsushika Hokusai is daar een mooi voorbeeld van. Hij was er nog nooit geweest maar hij greep terug op het Chinese boek van Zhou Huang (gestorven 1785) waarin een vergelijkbare serie staat. Hokusai heeft daar nog een paar eigen elementen aan toegevoegd zoals de jonken, de berg Fuji, enkele architectuur elementen en zijn eigen typische kleurgebruik.
Hij publiceerde onder dertig verschillende pseudoniemen,
tot grote wanhoop van zijn verzamelaars
Katsushuka Hokusai was een vooraanstaande kunstenaar in Japan. Op zijn veertiende ging hij in de leer in het atelier van een graveur alwaar hij leerde houtsnijden. Vervolgens kwam hij bij een Ukiyo-e snijder terecht. Zijn leven was bewogen en rusteloos. Hij verhuisde voortdurend en had op een gegeven moment 93 huizen, die hij niet kon onderhouden. Hij publiceerde onder dertig verschillende pseudoniemen, tot grote wanhoop van zijn verzamelaars.
Invloed uit en op het westen
Katsushuka Hokusai stond open voor Westerse invloed en dit is terug te vinden in zijn werk. Op zijn beurt heeft hij weer een grote invloed gehad op de Westerse cultuur.
In 1854 opende Japan voor het eerst in 200 jaar zijn grenzen voor handel met het buitenland. Al spoedig werd de Westerse markt overspoeld met Japanse (prent)kunst, gebruiksvoorwerpen en andersoortige snuisterijen. Van Gogh, Degas, Monet en Manet lieten zich sterk inspireren door de houtdrukvoorstellingen van Hokusai.
Overigens werden de eerste Ukiyo-e prenten die naar het Westen kwamen gebruikt als pakpapier voor het verschepen van porselein. Het ging dan om prenten met alledaagse voorstellingen maar het sloeg in als een bom. Iedereen was épri van de kleurige expressie. De grote wereldtentoonstelling te Parijs in 1867 stond in het teken van het Japonisme en de bekende kunsthandelaar Siegfried Bing droeg bij aan de verspreiding. Een ware Japanse rage was in gang gezet!
Na enkele weken geduldig wachten was het dan zover. De acht houtdrukken van Katsushuka Hokusai kwamen onder de hamer bij Lempertz in Keulen. De belangstelling was groot en de opbrengst boven elke verwachting. Het feit dat het om een complete serie ging en de kwaliteit van de kleuren zo goed was, waren een extra voordeel. Er was belangstelling vanuit Londen, Parijs en Tokyo. De serie werd verkocht voor € 47.700 euro. Een mooi bedrag voor een serie prenten dat als Doornroosje jarenlang in een vuilniszak onder een bed had gelegen.
Edel van Utenhove is oprichter van Noble House Valuation, een onafhankelijk taxatie- en adviesbureau voor kunst, antiek en inboedel. Sinds 2008 biedt ze taxaties aan voor verzekering, successie of onderlinge verdeling. Tevens geeft ze advies bij aan- en verkoop van kunst en antiek.
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
