Le stanze della Meraviglie oftewel de Wunderkammer waren de begrippen die uitgebreid aan de orde kwamen tijdens mijn studiejaren in Florence. Het ontstaan van een Wunderkammer kwam voort uit het Humanisme waarbij de geleerden zich terugtrokken in kleine kamers om zich te kunnen wijden aan de intellectuele studie van de geschriften uit de klassieke oudheid en voor contemplatie. Een van de oudste voorbeelden is de studeerkamer van Francesco Petrarca in Padua (3e kwart van de 14e eeuw). De kamers waren voorzien van ramen, zodat er een constante uitwisseling was tussen de buiten- en de binnenwereld. Algauw kwamen daar ook tastbare wereldse zaken bij zoals boeken, kaarten, schrijfgerei en wetenschappelijke instrumenten.
In de Renaissance waren de Gabinetti en Studioli uitgegroeid tot ware pronkkamers. In deze rariteitenkabinetten werden diverse verzamelingen ondergebracht zoals schilderijen, boeken, koraal, olifantspoten, planten en munten. Je kunt het zo gek niet bedenken of het werd verzameld. Kennis was immers macht en dat mocht je laten zien, het verhoogde je maatschappelijke status. Deze verzamelingen, die zich vooral aan het hof ontwikkelden, legden de basis voor de grote musea zoals we die tegenwoordig kennen. Het oudste voorbeeld is de Galleria degli Uffizi met als hart de Wunderkammer van de Medici’s.
Wunderkammer
De echo van het Wunderkammer principe galmt na in Nederlands jongste kasteel, Kasteel-Museum Sypesteyn dat precies 100 jaar gelden zijn deuren opende in Loosdrecht. Ter ere hiervan is een nieuw boek uitgebracht door conservator Rik van Wegen, Henri van Sypesteyn verzamelaar van verzamelingen, waarin de interessante en eclectische collectie uitgebreid aan bod komt. Henri van Sypesteyn verzamelde de meest uiteenlopende objecten maar zorgde ook voor de nodige context. Na zijn dood in 1937 bleef de collectie niet statisch maar groeide door dankzij interessante schenkingen. Tegenwoordig ligt de nadruk in het beleid op de collectie Loosdrechts porselein en de historische tuin. Ook hier weer het streven naar evenwicht tussen binnen en buiten volgens het principe uit de Renaissance! Naast de bijzondere collectie Loosdrechts porselein, Meissen porselein – zoals de prachtige steengoed vaas van Böttger – is er ook een opmerkelijke collectie terracotta sculpturen uit de 17e eeuw.
In Nederland is de waardering voor sculpturen zoals deze langzaam weer begonnen aan een comeback
Zo zijn er twee beeldengroepen van Pieter Xaveri (1647-1674) te zien. Deze van oorsprong uit Antwerpen afkomstige kunstenaar werkte vooral in Leiden. Hij volgde daar zijn voorganger Rombout Verhulst op die naar Den Haag verhuisde. Het leven van Pieter Xaveri was kort en zijn oeuvre is klein. Hij stierf reeds op 26-jarige leeftijd. Zijn werken zijn van hoge museale kwaliteit. Een prachtige voorstelling van zijn hand is de sculptuur van Maria met Christuskind en Johannes de Doper uit 1671. De compositie, de correcte anatomische weergave en de overtuigende onderlinge betrokkenheid van de figuren stralen kwaliteit uit. De manier waarop de zuigeling Jezus het hoofdje van zijn iets oudere neef Johannes naar zich toetrekt en nog net niet kust, werd door veel Vlaamse schilders gebruikt en gaat terug op een Venus en Amor motief van Michelangelo in een nooit uitgevoerd ontwerp voor een fresco. In dit groepje zijn het de kinderen die de hoofdrol spelen en het geheel straalt een onderlinge intimiteit uit.
Vraagprijs vier miljoen dollar
Sculpturen zoals deze komen nog maar zelden voor in de kunsthandel en zijn eigenlijk alleen te vinden in musea. In Nederland is de waardering voor dergelijke sculpturen langzaam weer begonnen aan een comeback. Onlangs is er een boek verschenen over de beeldhouwer Rombout Verhulst (1624-1698), beroemd om zijn praalgraven waaronder die van Michiel de Ruyter. Hij kwam op zijn beurt weer voort uit het atelier van Artus Quellinus, die de decoratie op het Stadhuis op de Dam leverde. Op de afgelopen Tefaf was er opmerkelijk veel belangstelling voor Renaissance sculpturen. Zo wisselde een prachtige bronzen Mars figuur van Giambologna (Jean de Boulogne uit Vlaanderen) van eigenaar, vraagprijs vier miljoen dollar.
Het charmante van Kasteel Sypesteyn is dat het de sfeer van een privémuseum heeft weten te behouden en er is voor iedereen wel iets te zien wat de aandacht trekt. De presentatie is opgesteld naar ordening van het materiaal en de verzamelingen zijn overzichtelijk geclusterd. De kwaliteit is zeer hoog en Kasteel Sypesteyn is na 100 jaar nog steeds springlevend dankzij Henri van Sypesteyn, de verzamelaar van verzamelingen!
Edel van Utenhove is oprichter van Noble House Valuation, een onafhankelijk taxatie- en adviesbureau voor kunst, antiek en inboedel. Sinds 2008 biedt ze taxaties aan voor verzekering, successie of onderlinge verdeling. Tevens geeft ze advies bij aan- en verkoop van kunst en antiek.
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
