Column Kunstjacht: van boterhandelaar tot kunstschilder

Door

Bob Scholte Art Tableau Magazine
Berend Groeneveld, Rue d’Odessa, na 1929, olieverf op doek, 45x37,5cm

Afgelopen zomer was ik weer te gast bij een Amsterdamse verzamelaar. Deze heer heeft een imposante collectie schilderijen en tekeningen; van Amsterdamse impressionisten en Vlaamse oude meesters tot internationale avant-garde. Er is een wonderlijke dynamiek tussen ons waarbij hij mij elke maand uitnodigt om een deel van zijn collectie te laten zien. Ik heb dan de keuze werken direct te kopen of in consignatie te nemen. Telkens komt hij met een andere map, doos of schilderij aan de muur waarvan hij vermoedt dat ik daar interesse in heb. Een ritueel dat intussen al zo’n twee jaar bestaat.

Ditmaal toonde hij een schilderij waar ik niet gelijk op aansloeg. Totdat ik het werk van dichtbij bekeek. Op het olieverfschilderij van een naïef geschilderd straatje in Parijs doemde op een van de uithangborden een naam op van een oude bekende: André Lhote.

Le peintre Hollandais

Dit speelse straatje is vervaardigd door Berend Groeneveld (1866-1941). Zijn loopbaan begon in het Groningse Bedum als handelaar in boter en kaas, maar eenmaal de veertig gepasseerd, gooide hij het roer om en legde hij zich volledig toe op de schilderkunst. Hij verhuisde naar Amsterdam waar hij schilderlessen genoot van zowel Martin Monnickendam als zijn mentor Simon Maris, en hij werd een gewaardeerd lid van Arti et Amicitiae. Vanaf 1929 tot aan zijn dood bracht Groeneveld elke zomer, van begin juni tot medio september, door in de culturele hoofdstad van Europa: Parijs. Daar laafde hij zich aan het bourgondische leven en kreeg hij de bijnaam ‘le peintre Hollandais’.

Dankzij Simon Maris maakte Groeneveld kennis met Piet Mondriaan, van wie hij in de jaren 30 schilderlessen kreeg. Hieruit ontstond een vriendschap, waarbij Groeneveld om de week een les volgde die werd afgesloten met culinaire hoogstandjes in een van hun favoriete restaurants. De voormalige boter- en kaashandelaar mengde zich in het culturele leven en ontmoette opmerkelijke figuren zoals Ernest Hemingway en de schilder Salvador Mundi. Groenevelds artistieke focus lag voornamelijk op het schilderen van Parijse stadsgezichten, waarbij hij flanerende dames en karakteristieke straten in een naïeve stijl vastlegde, spelend met perspectief en kleur.

De Amsterdamse verzamelaar had dit werk natuurlijk niet zonder reden aan de muur gehangen

Het schilderij in kwestie is hier een goed voorbeeld van en moet zijn vervaardigd na 1929 en voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Het werk biedt een blik op Rue d’Odessa in Montparnasse. Rond 1900 werd Montparnasse het internationale centrum voor avant-gardekunstenaars, als opvolger van de wijk Montmartre.

Het uithangbord van Académie André Lhote

Een opmerkelijke kunstenaar in deze straat was de beroemde kubist en theoreticus André Lhote (1885-1962). In 1925 richtte hij zijn eigen kunstenaarsopleiding op, de Académie André Lhote op nr. 18 in de Rue d’Odessa. Gedurende zijn carrière zou hij vele honderden kunstenaars van over de wereld onderwijzen en inspireren. Lhote schreef theoretische verhandelingen over de schilderkunst, zoals Traite du Paysage in 1939, organiseerde buitenlandse lezingen en wist daardoor een grote groep internationale kunstenaars van Turkse, Zweedse, Egyptische en zelfs Japanse origine te overtuigen lessen te volgen. Hij was vooral populair bij vrouwen, omdat zij geweerd werden bij reguliere opleidingen zoals de nationale kunstacademie de École des Beaux-Arts. Nederlandse leerlingen van André Lhote zijn Charlotte van Pallandt, Sárika Góth Sierk Schröder en Anne Marie Blaupot ten Cate. Groeneveld schilderde waarschijnlijk toevallig Lhote’s uithangbord. Het is niet bekend of de twee kunstenaars elkaar persoonlijk hebben gekend.

De Amsterdamse verzamelaar had dit werk natuurlijk niet zonder reden aan de muur gehangen. Hij wist dat ik een bijzondere band heb met André Lhote door de vondst van een olieverfschilderij van Lhote in de zomer van 2020 en mijn academische onderzoek naar André Lhote en zijn relatie met Nederland. Het vooropgezette plan van de Amsterdammer was geslaagd. Hij was een schilderij lichter en ik een pakket bubbeltjesplastic onder mijn arm rijker. De volgende afspraak staat gepland en het blijft altijd weer een feest om te zien waar ik dit keer mee thuis zal komen.

Bob Scholte is een van de jongste kunsthandelaren van Nederland. Als historicus en kunsthistoricus onderzoekt, verzamelt en verkoopt hij kunstwerken uit de 19e- tot halverwege de 20e eeuw, met een extra focus op Nederlandse oude meesters. In deze column doet Bob verslag van zijn avonturen in de kunstwereld.

Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Lees meer ...

Graduation Shows Afstudeershows Afstudeertentoonstellingen Kunstacademies Tableau Magazine

Column Collect: een zomer vol talent

Deze zomer vindt de Biënnale van Venetië plaats, dé kans bij uitstek voor kunstliefhebbers, verzamelaars en professionals om de laatste ontwikkelingen binnen de hedendaagse kunstwereld te ontdekken. De Biënnale is niet alleen artistiek inhoudelijk een

Lees verder »
Manifesta 15 Tableau Magazine

Manifesta: meer dan kunst

Kunst kan een ander verhaal vertellen. Het kan verbinden. Dat is de vaste overtuiging van Hedwig Fijen, oprichter en directeur van Manifesta. Manifesta werd opgericht in de jaren 90, toen na de val van de

Lees verder »
Lee Ufan Rijksmuseum Tableau Magazine

Lee Ufan: Relatum

Relatum heet de serie werken die Lee Ufan deze zomer exposeert in de tuinen van het Rijksmuseum. Een serie sculpturen waar hij sinds de jaren 70 aan werkt. De titel vat samen waar het om gaat:

Lees verder »