Vorige zomer verwierf het Stedelijk Museum Schiedam – via Fonds Schiedam Vlaardingen – een originele Daan van Golden als langdurig bruikleen. Het doek beschilderde hij tijdens een verblijf in Japan in 1964 met een regelmatig patroon van gestileerde bloempjes. Het markeert een fundamentele verandering in zijn werkwijze.
Zijn enorme reislust alleen al maakt dat er veel over Daan van Golden (1936-2017) te vertellen valt. En tegelijk zou het wellicht het meest veelzeggend zijn om hier alleen een aankondiging van zijn op handen zijnde overzichtstentoonstelling in Stedelijk Museum Schiedam te noteren. Met lekker veel beeld: een afbeelding van een afbeelding van een afbeelding, de immer roterende puzzel van schilderijen, foto’s, uitsnedes, herhalingen, samenvoegingen, kopieën en hertoepassingen waaruit zijn ruim 60 jaar omvattende oeuvre bestaat. Toen Van Golden zelf woorden moest gebruiken bij het in ontvangst nemen van de PC-Kunstprijs in november 1990 te Amsterdam, kondigde hij na vier regels aan: ‘Ten slotte wil ik eindigen met enkele kunstige wijsheden.’ Waarop hij vijftien kunstenaars, dichters en filosofen citeerde. Dit uitlichten van andermans briljantie weerspiegelt zijn werk misschien wel het best: waarom iets nieuws verzinnen als iets al zo schitterend gemaakt of gezegd is?
Kunst is liefde in elke daad – Paul van Ostayen
Voor hij begin jaren zestig via Turkije naar Azië reist met als eindbestemming Japan – waar hij uiteindelijk twee jaar zou verblijven – schilderde Van Golden in een woest abstract expressionistische stijl en droeg hij de bijnaam les mains sales – de vuile handen. Eenmaal in Japan voelde hij enkel teleurstelling over dit werk en dacht: het is gedaan met de kunst. Maar: een verdwaald stukje inpakpapier op de grond van zijn Japanse atelier bleek juist de markering van een nieuw begin. Bij wijze van ontspannende activiteit besloot hij het na te schilderen. ‘Daarna heb ik nooit meer iets anders gedaan. Ik hoefde niet meer te creëren. Ik vond het rustgevend, meditatief.’ Hij maakte in Japan nog zo’n twintig schilderijen waarbij hij nauwgezet en geconcentreerd patronen van zakdoeken en inpakpapier overbracht op doek.
Daan van Golden – geboren Katendrechter, opgeleid als installateur en tijdens zijn avondacademietijd werkzaam als etaleur – woonde en werkte het grootste deel van zijn leven in Schiedam. Curator Catrien Schreuder van Stedelijk Museum Schiedam: ‘Schiedam is een stad die hem paste.’ Een rustige plek met een rauw randje dat hij herkende van Katendrecht. De liefde tussen Schiedam en Van Golden bleek wederzijds. ‘Hij sloot hier vriendschappen voor het leven,’ aldus Schreuder. ‘Ik waardeerde hem als kunstenaar, maar toen ik in Schiedam ging werken, bleek hij ook een man te zijn die heel zichtbaar was in de stad en altijd een praatje maakte in de supermarkt. Een heel geliefd mens.’ De zorgvuldigheid en aandachtigheid is precies wat ook Van Goldens oeuvre kenmerkt. ‘Zijn werk is krachtig genoeg om op zichzelf te staan. Maak een tentoonstelling over conceptuele kunst en zijn werk past daarin. Dat geldt ook voor Popart en Minimal art. Zijn werk blijft in veel verhaallijnen overeind. Maar juist in Schiedam is het belangrijk om te laten zien hoe zijn leven en werk verbonden zijn.’
Daan van Golden, New Delhi, 1991, PE-papier, chromogene foto, coll. Museum Boijmans Van Beuningen (© foto Studio Tromp)
Jeugd is een Kunst – Oscar Wilde
In Japan gebeurde nog iets belangrijks: begin 1963 schafte Van Golden zijn eerste goede camera aan, misschien wel de meest directe methode om zijn originele manier van kijken naar de wereld vast te leggen. Het meest bekend en geliefd zijn de vele foto’s die hij van zijn dochter Diana maakte, vanaf haar geboorte in 1978 tot haar 18e jaar. We zien hoe een piepkleine baby in een jonge vrouw veranderd; van een slapend popje in de armen van haar door de zon verlichte moeder tot radslagen makend voor een Yves Klein, van onderuitgezakt in melkwit badwater, tot rennend rond een enorme, eeuwenoude boom. ‘Ik voelde me gekoesterd,’ zegt Diana van Golden als haar vader vraagt of ze er last van heeft gehad dat ze zoveel gefotografeerd is en bovendien bij wildvreemden boven de bank belandde. Deze serie zorgvuldig geselecteerde foto’s kreeg uiteindelijk de titel Youth is an art, die zijn fascinatie en liefde voor het volgen van zijn opgroeiende kind universeel maakt.
Tegelijkertijd lijkt Van Golden zelf de kunst van de jeugd nooit helemaal te zijn verloren. Tijdens zijn verblijf in een hotel in Kassel voor zijn deelname aan de Documenta van 1968, checkte hij vervroegd uit vanwege een doorgezakt bed: het resultaat van een sessie salto’s vanaf de kast. Zijn speelse en avontuurlijke geest en zijn wens op zijn eigen pad te volgen, zonder zich veel aan te trekken van gevestigde waarden en verwachtingen, bracht hem de hele wereld over. Van Golden verliet Schiedam regelmatig om op reis te gaan. Bij voorkeur in de winter. ‘Zo bespaarde hij op stookkosten’, weet Schreuder, ‘Hij reisde heel low budget, het liefst door te liften en door bij mensen op de bank te slapen.’ Van Goldens reislust begon al op jonge leeftijd en getuigt van een ontembare levensvreugde en nieuwsgierigheid. Een veelvraat wat betreft ervaringen, een monnik als het gaat om concentratie, kwaliteit mijlenver boven kwantiteit verkiezend.
Als ik geen blauw heb, neem ik rood – Picasso
Blauw was, in navolging van Van Goldens held Yves Klein belangrijk in zijn werk en een van de mooiste voorbeelden is zijn ingreep in de Hortus Botanicus in Amsterdam in 1987. ‘Ik ging erheen en dacht: wat moet ik hier doen, het is al zo prachtig.’ Omdat de kronkelige paadjes hem aan het Mexicaanse rivierengebied Agua Azul deden denken, waar hij in 1980 met een vliegtuig overheen was gevlogen, transformeerde hij met negentigduizend kilo blauw geschilderde kiezels de paadjes in meanderende riviertjes. ‘Ik had stenen in water veranderd en iedereen kon erop lopen.’
Maar Picasso’s citaat gaat natuurlijk over meer dan enkel kleur. Het zegt ook iets over …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
Daan van Golden, The Original
Stedelijk Museum Schiedam, 22 maart t/m 14 september 2025
