Expressieve verbeelding: Rodin in dialoog met verleden en heden

Door

Auguste Rodin Bergen CAP Floor Wiegerinck
Auguste Rodin, Monument des Bourgeois de Calais, 1889, 3e gieting Fonderie nationale des Bronzes de Bruxelles, 1905-06, Museé Royal de Mariemont, Mariemont (B). Foto: Kevin Rinclin Photography.

Lange tijd is de wereld nog niet klaar voor Rodin. Hij wordt tot drie keer toe geweigerd door L’école des Beaux Arts in Parijs en veel van zijn werk stuit op onbegrip. Maar zoals altijd kruipt het bloed waar het niet gaan kan en blijft hij staan voor zijn gedachtegoed, terwijl hij zich langzaam ontwikkelt tot een van de grootste beeldhouwers aller tijden.

Deze zomer viert Bergen het genie van Auguste Rodin (1840-1917) met een grote overzichtstentoonstelling ter gelegenheid van de heropening van het Museum voor Schone Kunsten. Het museum is nu onderdeel van een cultureel complex: het CAP wat staat voor Culture, Art et Patrimoine. Rodin is een logische keuze omdat hij een periode in België woonde en werkte. Tijdens deze periode ontwaakt het bijzondere talent van Rodin door meesters van de renaissance zoals Van Dyck, Dürer maar vooral Rubens. Zijn tijd in Brussel en omstreken wordt een kantelpunt in zijn carrière, het moment dat hij uit de schaduw stapt van zijn leermeester. ‘Rodin. Een Moderne Renaissance’ toont meer dan 200 werken die niet alleen een dialoog aangaan met meesterwerken uit de renaissance – een grote inspiratiebron voor Rodin – maar ook met het hedendaagse werk van Berlinde de Bruyckere.

Auguste Rodin Bergen CAP Floor Wiegerinck
Berlinde de Bruyckere, Arcangelo I, en Arcangelo II, 2022-2023. Foto: Floor Wiegerinck.

Het begin

Rodin groeit op in een zeer gelovig en arm gezin in Parijs. Als tiener gaat hij naar La Petite École, een gratis school voor tekenkunst en wiskunde. Hier leert hij de basistechnieken voor decoratieve beeldhouwkunst en hij volgt een intensieve tekenopleiding. Hij leert om te tekenen naar geheugen. Voorbeelden vindt hij onder andere in het Louvre en met name kunst uit de Oudheid en Renaissance kopieert hij veelvuldig. Zijn docenten Horace Lecoq de Boisbaudran en Jean-Baptiste Carpeaux moedigen hem aan om zich aan te melden bij L’École des Beaux Arts. De afwijzingen en de noodzaak om te voorzien in zijn eigen levensonderhoud en dat van zijn geliefde Rose Beuret houden hem klein.

In 1864 treedt hij in dienst van Albert Ernest Carrier-Belleuse, een gevestigde beeldhouwer met een grote reputatie. In 1871 vertrekken meester en assistent naar Brussel om daar de Beurs te decoreren. Rodin blinkt uit, maar zelf ambieert hij het echte kunstenaarschap. Vanaf dat moment neemt hij eigenaarschap van zijn talent en dwingt hij de wereld steeds vaker om te zien wat hij ziet, om de wereld te beleven zoals hij die beleeft. Hij streeft expressie en emotie na, een intuïtief begrijpen. En laat zien dat er maar zo weinig voor nodig is om een idee te vangen in een beeld.

Eind 1871 exposeert Rodin voor het eerst onder zijn eigen naam. Vooral bustes die nog een sterke link vertonen met Carrier-Belleuse, met wie hij inmiddels heeft gebroken. In 1874 maakt hij monumentale werken onder Antoine-Joseph van Rasbourg en krijgt hij de ruimte om te werken aan zijn eigen projecten, waarvan De man met de gebroken neus een voorbeeld is. Hij spaart genoeg geld om een reis te maken naar Italië en hij raakt in de ban van Michelangelo en Donatello. Eenmaal terug in Parijs maakt hij De Bronstijd, een slanke naakte jongen in contrapposto houding die zijn haar met een zelfbewust gebaar naar achter strijkt. De link met Donatello is makkelijk gelegd en de jonge man ademt de zwoelheid van De stervende slaaf van Michelangelo.

Rodin exposeert het werk in 1877 op de Salon in Parijs maar het wordt ontvangen met onbegrip. Critici beschuldigen Rodin ervan dat hij afgietsels maakte van het lichaam van model Auguste Neyt. Rodin antwoordt op deze kritiek door in 1880 een nieuw naakt te presenteren, Johannes de Doper, qua formaat net iets groter dan levensgroot. Een stille sneer naar de mensen die zijn kunde hadden aangezien voor bedrog. Het bewijs van zijn expertise is terug te zien in de vele écorchés, studies van spieren en botten, die Rodin maakte voordat hij begon met modelleren.

Auguste Rodin Bergen CAP Floor Wiegerinck
Auguste Rodin, Désert. Simon, 1896-1900, collectie Musée Faure, Aix-les-Bains ©

Toch vraagt de Franse Staat in 1880 Rodin om De Bronstijd in brons te gieten en krijgt hij de opdracht om de deuren voor het nog te bouwen Musée des Arts Décoratifs te ontwerpen. Rodin krijgt de vrije hand voor de invulling en hij kiest het thema ‘Inferno’ van Dante Alighieri. Hij stort zich vol overgave op deze hellepoort en grijpt terug op alles wat hij tot dan toe maakte. Oude tekeningen van studies en reisdagboeken knipt hij uit en plakt hij in collages bij elkaar om nieuwe ideeën te laten ontluiken. Later staan deze studies bekend als zijn ‘zwarte tekeningen’, collages die enkel met grijs, zwart, sepia en wit zijn beschilderd. Hij volgt het voorbeeld van Lorenzo Ghirberti’s deuren van het baptiserium in Florence, maar laat toch al snel de kadering los. Hij modelleert tientallen figuren die al dan niet onderdeel worden van de poort. Voorbeelden hiervan, die uiteindelijk ook opzichzelfstaande kunstwerken worden, zijn De Denker, Ugolino en Paolo en Francesca (later De Kus). Pas na zijn dood wordt de Hellepoort definitief in brons gegoten, maar dient nooit als toegangspoort.

Lichaam en lijden

Het thema voor de poort kiest Rodin niet toevallig. Hij heeft een fascinatie voor angst, lijden en erotiek en vooral hoe het lichaam zich verhoudt tot deze emoties. Ook in de tentoonstelling vormt het lichaam de rode draad en hoe het werk van Rodin een dialoog aan kan gaan met het verleden of juist het hedendaagse werk van Berlinde de Bruyckere. Ook zij is geïnspireerd door de renaissance en hoewel veel van het werk in de tentoonstelling voor het eerst aan het publiek getoond wordt zijn de gelijkenissen tussen de tekeningen van Rodin en De Bruyckere opvallend. Soms lijkt het alsof creativiteit en inspiratie in de lucht hangen, zo voor het grijpen, niet gebonden aan tijd en ruimte. Het is maar wie ervoor openstaat, wie pikt het op en zet het om in een beeld?

Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Rodin. Een moderne Renaissance. In dialoog met Berlinde de Bruyckere
CAP / Musée des Beaux-Arts Bergen
t/m 18 augustus 2024

Lees meer ...