De Florentijnse Michelangelo di Lodovico Buonarotti Simoni (Michelangelo voor intimi) wordt al eeuwen gerekend tot de primus inter pares onder kunstenaars. Hij was schilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, architect en bij ons 21e-eeuwers vooral bekend als man achter de fresco’s in de Sixtijnse kapel. Michelangelo kreeg het grootste deel van zijn opdrachten van pausen en kardinalen, al hadden de hoge heren van het Vaticaan het niet zo op met zijn voorliefde voor het mannelijk naakt.
Michelangelo (1475-1564) was al op jonge leeftijd voorbestemd voor een leven in de kunst. Op zijn 13e ging hij in de leer bij de gevierde frescoschilder Domenico Ghirlandaio, die hem al gauw doorstuurde naar het hof van de Florentijnse Lorenzo de’ Medici. Hier, in het paleis van de belangrijkste familie in Florence, legde hij de basis voor zijn latere succes als kunstenaar. Door de politieke onrust vertrok Michelangelo in 1494 via Venetië en Bologna voor het eerst naar Rome, waar hij op 24-jarige leeftijd de beroemde Pietà vervaardigde voor de grote Sint-Pietersbasiliek. Na drie jaar in Rome reisde hij terug naar Florence en maakte daar misschien wel zijn meest bekende sculptuur: de kolossale David. De wijde bekendheid van het marmeren beeld zorgde ervoor dat Michelangelo niet veel later door paus Julius II weer werd teruggehaald naar Rome om diens graftombe te ontwerpen.
Het plafond van de Sixtijnse kapel
Nog druk met de schetsen voor het pauselijke praalgraf, kreeg Michelangelo in 1508 van Julius II ook de opdracht om het plafond van de Sixtijnse kapel te beschilderen. De kapel, onderdeel van het Pauselijk Paleis, wordt nog steeds gebruikt als pauselijke hofkapel en als conclaaf: de afgesloten ruimte waar kardinalen samenkomen voor het kiezen van een nieuwe paus. Het plafond was een hele uitdaging door de vele welvingen van nissen, ribben en ramen. Verdeeld over drie segmenten ontwierp Michelangelo 25 fresco’s die samen het verhaal vertellen van de schepping, de zondeval en de belofte van de verlossing van de mens, zoals beschreven in het boek Genesis. In het midden van het plafond prijkt de beroemde afbeelding van de schepping van de man, door middel van de uitgestrekte vinger van God en de achteroverleunende, spiernaakte Adam.
Uiteindelijk werkte Michelangelo vier jaar aan het plafond, waarna hij terugkeerde naar Florence. De jaren die volgden werden gekenmerkt door meer politieke onrust met verschillende pausen, een nieuwe Florentijnse republiek en de (niet altijd succesvolle) expansiedrang van de De’ Medici. Uiteindelijk werd Michelangelo in 1534 teruggevraagd door Rome voor zijn tweede aandeel in de Sixtijnse kapel. Dit werd Het Laatste Oordeel, een gigantisch fresco op de westmuur achter het altaar. Het bijna 14 meter hoge werk verbeeldt de dag des oordeels, waarop God zal oordelen over de mens na de wederkomst van Jezus. In het midden van het werk, met opgeheven rechterarm, staat Jezus met links naast hem Maria. Onderaan het fresco, aan weerszijden van het altaar, zijn de hemel (linksboven) en de hel (rechtsonder) afgebeeld. Rondom Jezus staat, zit en hangt een scala aan heiligen en martelaars, allen met kenmerkend attribuut. Zo is er de apostel Bartholomeus, met zijn gevilde huid als vaatdoek in de hand, en de heilige Katharina, met een deel van het rad waarop zij zou zijn gemarteld.
Teveel naakt
Ondanks de goedkeuring van de opvolger van Julius II, paus Paulus III, was een groot deel van het Vaticaanse gevolg flink ontstemd over het vele naakt in Michelangelo’s ontwerp. Het ongewoon afgetrainde lichaam van Jezus had meer weg van mythische Griekse helden, dan van een pas aan het kruis gestorven martelaar. Alleen Maria lijkt zich aan de kuise kledingvoorschriften van het Vaticaan te hebben gehouden. Waar eerder het naakt werd gevierd als hoogtepunt van kunst uit de klassieke oudheid, werd het adamskostuum in religieuze kunst na het Concilie van Trente (1545-1563) zelfs volledig uitgebannen. Het Renaissancehumanisme dat Michelangelo aanhing werd gezien als een broeinest van het Protestantisme en stond daarmee haaks op de belijdenis van het katholieke Vaticaan. Het was vooral Biagio da Cesena, priester aan het Vaticaanse hof, die zijn afkeer niet onder stoelen of banken stak. Toen het fresco bijna af was zou zelfs hij …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
