Langs de oevers van de Maas ontmoeten kunst en natuur elkaar in België in een reeks monumentale kunstwerken van Mark Dion, Laure Prouvost, Adrie Tirtiaux, Germaine Kruip, Koen Vanmechelen en Jennifer Tee.
Dit is het beverbos zegt gids Michiel terwijl hij wijst naar een groepje bomen en struiken aan de oever van de Oude Maas bij Stokkem. We lopen een deel van de LangeAfstandWandelingMaasvallei, die in totaal 137 kilometer is tussen Thorn en Maastricht. De helft aan de Belgische zijde, de andere helft op Nederlands grondgebied. Een wandeling langs de oever van de Maas, langs grindgaten en kleine dorpen. Een stille omgeving waarin de rivier gemoedelijk stroomt. Vandaag dan, want diezelfde rivier kan bij veel regen en smeltwater ook meer dan verdubbelen en heeft dan een verwoestende kracht. Het is bijna niet voor te stellen dat het pad waar we lopen dan niet meer te zien is, al is er ook nu veel stroming.
De Maas is op dit stuk niet bevaarbaar. Links en rechts ervan liggen kanalen ter compensatie. De met de hand uitgegraven Willemsvaart die door Willem 1 werd aangelegd aan de westzijde en het Julianakanaal in het oosten, dat werd gegraven nadat België onafhankelijk werd en er een nieuw kanaal kwam op Nederlands grondgebied. De Maas vormt de grens tussen beide landen.
Sinds 2006 wordt er samengewerkt aan een park en een landschap waarin de rivier meer ruimte krijgt. De grindwinning die langs de oever van de Maas plaatsvindt, laat diepe plassen na aan de randen van de rivier. Meer dan voorheen werkt de grindindustrie nu in goed overleg met waterschap en natuurbeheer, zodat het landschap behouden blijft en ruimte geeft aan flora en fauna. Driehonderd galloway runderen grazen in het park, net als een kudde konikspaarden. Ook veel vogels en andere dieren vinden er een plek.
Langs de oever verrijzen daarnaast zes monumentale kunstwerken. Het project Kunst aan de Maas, dat kunstcentrum Z33 uit Hasselt in samenwerking met Regionaal Landschap Kempen en Maasland ontwikkelde, nodigde kunstenaars uit te reageren op het rivierlandschap.
Mens en water
Bij ’t Veerke, een pontje dat fietsers en wandelaars over de Maas brengt tussen Rotem (B) en Grevenbricht (NL), doemt aan de horizon een werk van Koen Vanmechelen op dat eind mei 2026 is onthuld. Vanmechelen brengt in het metershoge bronzen beeld verschillende symbolen uit de omgeving samen. Temidden van zandzakken ligt op een door een bever aangevreten boomstronk een nest met daarin een groot ei. Vanmechelen: “Future Fossile gaat over het gevecht tegen het water. En het is een monument voor de bever. Op de resten van zandzakken groeit een wilg, een boom die staat voor kracht en overleven. Het gaat om het samenleven van mens, water en natuur en daar een nieuwe balans in vinden.” Het ei bovenop is het nieuwe begin. De grindwinning heeft hier plaats gemaakt voor een vogelreservaat en de rivier krijgt de ruimte die ze nodig heeft. Het ei komt in veel van zijn werk terug. Biodiversiteit is een van zijn thema’s en in The Cosmopolitan Chicken Project zet hij zich sinds 1998 in om wereldwijd nationale en regional kippenrassen met elkaar te kruisen tot één kosmopolitische kip. Hij woont bovendien (deels) in de regio: zijn atelier Biomista is in Genk. Van ver af al te zien is het werk Future Fossile een landmark in de omgeving.
Subtieler en meer poëtisch is het werk dat Laure Prouvost maakte in Kinrooi. Moeder! Oui dream till the end is een onderwaterwezen, met een vorm tussen mens en octopus. Prouvost: “Ik kom eigenlijk uit de film en maak verhalend werk. Dit gaat om het idee dat we als mens als kleine visjes starten en uitgroeien tot een zoogdier. Het gaat over zorgen en moederschap maar ook over consumentisme. Ze houdt zich vast aan een berg gravel.” Het beeld ligt in het water, een diep meer dat door gravelwinning is ontstaan en dat dient als graveldepot. Bij hoogt water steekt alleen het vlaggetje van het beeld er nog bovenuit.
Het werk verbindt onderwaterleven en de mens met elkaar. De Maas wordt in de regio vaak als Moeder Maas omschreven, de rivier die zorgt voor een vruchtbare omgeving. Het zorgzame en beschermende kenmerkt ook dit beeld. Op een van de armen rust het begin van een nest. Een koppel meerkoeten heeft daar intussen bezit van genomen en op voortgebouwd.
Leegte
Germaine Kruip werkt vaak met licht en geluid en koos ook aan de Maas voor een geluidskunstwerk. Het verdwenen geluid van de bel waarmee een veerpont werd geroepen krijgt een echo in haar werk. Van messing maakte ze een lange pijp die rechtop hangt tussen twee palen. Met een messing stok kun je het instrument bespelen: door ertegen te slaan klinkt een toon die lang nagalmt. Met de eenvoudige lijnen is de installatie ook een visuele echo van het landschap.
De omgeving van de Maas is vrij leeg. Het landschap is….
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
