Kunst uit het Midden-Oosten is wereldwijd bezig aan een opmars. Internationaal is er meer aandacht voor en in de regio zelf verrijzen steeds meer musea en biennales. De politieke conflicten in de regio maken de kunst uit de regio actueel en urgent.
Ze geldt als een van de belangrijkste kunstenaars uit de Arabische wereld en als een vooraanstaande vertegenwoordiger van het abstract expressionisme. Toch waren de werken van de inmiddels 88-jarige Samia Halaby pas in 2024 voor het eerst te zien op de Biënnale van Venetië.
Het oeuvre van de Palestijnse Halaby (1936) wordt gekenmerkt door geometrische vormen, dynamische composities en krachtige kleurvlakken. In haar schilderijen combineert ze invloeden van vroeg-islamitische architectuur met de sobere esthetiek van het Russische constructivisme. Bovendien experimenteert ze al sinds de jaren 80 met digitale technieken, waarmee ze een pionier werd op het gebied van computerkunst.
Op de Biënnale van Venetië kreeg haar werk een eervolle vermelding van de jury. Volgens het juryrapport is ‘haar toewijding aan de dynamiek van abstractie verweven met haar onwankelbare aandacht voor het lijden van het Palestijnse volk.’ Halaby droeg haar prijs in een Instagrambericht op aan de Palestijnse journalisten in Gaza.
De waardering voor haar werk is ook zichtbaar op de kunstmarkt. Op de veiling Moderne en Hedendaagse kunst uit het Midden-Oosten bij Christie’s in Londen afgelopen oktober, werd haar schilderij Lemon Tree (2011) verkocht voor meer dan drie keer de lage schattingswaarde.
De internationale erkenning die Halaby het afgelopen jaar genoot, past binnen een bredere ontwikkeling: kunst uit het Midden-Oosten staat in de schijnwerpers. De Biënnale van Venetië zag dit jaar een recordaantal kunstenaars uit de regio. Daarnaast kondigde de invloedrijke gallery White Cube een samenwerking aan met de Saoedische Alia Ahmad, organiseerde Pilar Corrias een solo-expositie voor de Iraaks-Amerikaanse Hayv Kahraman en nam Perrotin de Iraanse kunstenaar Ali Banisadr onder zijn vertegenwoordiging.
Ook instellingen zoals het Musée d’Art Moderne de Paris en Tate besteedden aandacht aan kunst uit de regio. En bovengenoemde veiling bij Christie’s vestigde zeven prijsrecords voor zeven verschillende kunstenaars. Volgens Dr. Ridha Moumni, chairman voor het Midden-Oosten en Afrika bij Christie’s, onderstreept het grote succes van de veiling de aanhoudende internationale vraag en interesse in Arabische kunst.
Groeiende interesse
Er is sprake van een groeiende interesse in kunst van kunstenaars uit de regio, bevestigt Marie-Claire Thijsen telefonisch vanuit Londen. De Nederlandse, die voor veilinghuis Christie’s werkt in zowel Engeland als Dubai, is specialist op het gebied van hedendaagse kunst met een focus op het Midden-Oosten.
Christie’s opende in 2005 een kantoor in Dubai en hield daar een jaar later de eerste veiling. Toen de markt voor kunst uit de regio na verloop van tijd afzwakte, werd de veiling in 2019 naar Londen verplaatst. Nu – bijna vijf jaar later – is die veiling in Dubai terug van weggeweest. Daarnaast kondigde Christie’s in september van dit jaar aan zelfs een nieuw kantoor in Saoedi-Arabië te openen.
Die groeiende belangstelling voor kunst uit de regio, evenals de toename van kunstgerelateerde activiteiten in de regio, sluit nauw aan bij bredere trends op de kunstmarkt van de afgelopen jaren.
De Black Lives Matter-beweging, die in 2020 vanuit de Verenigde Staten ook in Nederland voet aan de grond kreeg, dwong musea, galeries en andere vooraanstaande kunstinstellingen kritisch te kijken naar de collectie die zij presenteerden. “Er was urgentie om ook op cultureel vlak onze horizon te verbreden en om verder te kijken dan het westerse canon,” zegt Thijsen. Zo is onder meer het Stedelijk Museum gaan werken aan een ‘verbreding’ van hun collectie. Het gigantische wandtapijt van de Ghanese kunstenaar El Anatsui, dat het Stedelijk vervolgens aankocht, symboliseerde deze verschuiving.
Ook Christie’s poogt bij te dragen aan dat veranderende perspectief en organiseerde deze zomer in Londen in samenwerking met The Visual Arts Commission van Saoedi-Arabië een tentoonstelling rondom het oeuvre van de Saoedische kunstenaar Ahmed Mater (1979). “De allereerste mid-career retrospectief gewijd aan deze iconische kunstenaar uit het Midden-Oosten”, aldus het veilinghuis.
In zijn hedendaagse foto’s, sculpturen en installaties, richt Mater zich op globalisering, artistiek erfgoed en geloof. Zijn foto-drieluik Magnetism (2021), dat de heilige Hajj-bedevaart symboliseert, werd in 2023 voor 119,000 pond boven de hoge schattingswaarde bij Christie’s verkocht: een recordbedrag voor de kunstenaar.
Actualiteit
Naast een groeiend bewustzijn van de rol die musea, galeries en veilinghuizen spelen, hebben geopolitieke conflicten en oorlogen in het Midden-Oosten de regio nog nadrukkelijker op de agenda gezet. Sinds oktober vorig jaar woedt er een brute oorlog in onder meer Gaza. Ook in Libanon werd hevig gevochten en recent kwam er na jaren terreur een einde aan het Assad-regime in Syrië. Het is cru dat er oorlogen en leed voor nodig zijn, maar de conflicten van het afgelopen jaar hebben het werk van kunstenaars uit het Midden-Oosten meer urgentie en relevantie gegeven. “Zo krijgt ook het werk van Halaby de afgelopen jaren meer betekenis”, zegt Thijsen. Door de tragedie in de regio krijgt de kunst een bijzondere gelaagdheid.
“Er is iets heel unieks aan kunstenaars uit deze regio,” vervolgt ze. “Hun werk combineert een eerbetoon aan de rijke kunstgeschiedenis van de regio met …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
