Door het weergaloze aanbod van kunst en antiek op TEFAF is de beurs al decennialang dé plek voor nieuwe acquisities door toonaangevende internationale musea. Grootheden als The Art Institute of Chicago en het Musée d’Orsay hebben in voorgaande jaren werken gekocht voor hun permanente collecties. Het getuigt van de hoge standaard die TEFAF ieder jaar bewaakt.
De lijst van aankopen van TEFAF in 2024 wordt aangevoerd door het Metropolitan Museum, dat met maar liefst drie werken terugkeerde naar New York. Bijzonder was hun aankoop Renaissance Ostrich-egg Flask (ca. 1600) van een onbekende maker, die het museum kocht van Kunstkammer Georg Laue (München en London). De flacon is vervaardigd uit een zeldzaam versierd struisvogelei. Daarnaast heeft het werk een bijzondere herkomst binnen het adellijke Duitse huis Baden, waar het eeuwenlang te zien is geweest in verschillende Wunderkammers van de familie.
Ook is het Metropolitan eigenaar geworden van het werk A Book Peddler (c. 1670-90), gekocht van Galerie Canesso (Parijs). Het werk is een uitzonderlijk portret van een marskramer met een potentiële vorm van dwerggroei. Van de kunstenaar, die ‘Master of the Canesso Peddler’ wordt genoemd, is slechts één ander kunstwerk bekend. Dat het huidige werk een portret is van een ‘eenvoudige’ man en niet van een adellijk persoon, slaat een belangrijke brug tussen kunst uit de 17e eeuw en het realisme uit de 19e eeuw.
Als laatste kocht het Metropolitan Museum een beschilderde crucifix van Galería Caylus (Madrid). Het werk toont een opvallende verstrengeling van schilder- en beeldhouwkunst, doordat de afbeelding van Jezus, als ware het een trompe l’oeil, is aangebracht op een houten crucifix-constructie. Een ander werk van de kunstenaar, Francesco Buoneri (als volgeling van Caravaggio werd deze ook wel ‘Cecco del Caravaggio’ genoemd, actief c. 1610-1620), was eerder in 2016 in het Metropolitan Museum te zien; het huidige Christ on the Cross is het eerste werk van de kunstenaar in de vaste collectie van het museum.
Gesina ter Borch
Naast het Metropolitan kocht ook het Rijksmuseum een belangrijk werk op TEFAF 2024: het enige (bekende) gesigneerde werk van schilderes Gesina ter Borch (1631-1690), Portret van Moses ter Borch als tweejarig kind. Het portret van haar broertje is postuum geschilderd door de Zwolse kunstenares, telg uit de bekende kunstenaarsfamilie Ter Borch. Haar vader was kunstschilder Gerard ter Borch (I) (1552/53-1662), haar broer de zeer bekende Gerard ter Borch (II) (1617-1681). Ook haar jongere broertje Moses (1645-1667) was een veelbelovend schilder.
Het Rijksmuseum beheert al sinds 1886 het familiearchief, waaronder vrijwel het gehele oeuvre van Gesina. Het portret van Moses werd door het Rijksmuseum gekocht van kunsthandel Zebregs&Röell Fine Arts & Antiques (Amsterdam en Maastricht), door wie het werd herkend bij een Franse antiekhandel. Van Gesina heeft het Rijksmuseum reeds 59 losse tekeningen en drie albums met waterverftekeningen in de collectie. Het vermoeden bestond dat zij ook schilderijen maakte met olieverf, maar tot eerder waren deze niet bekend. Dit liefdevolle portret van haar broertje, gemaakt als herinnering vijftien jaar na zijn dood, is het eerste en enige olieverfschilderij dat van Gesina ter Borch bekend is, én gesigneerd. Dit laatste gegeven maakt het schilderij extra bijzonder, gezien zij niet werkte als beroepskunstenaar en haar werken grotendeels binnen de familie hield.
Spiegel in Perzische lijst
Een ander noemenswaardig antiek dat vorig jaar werd verkocht op TEFAF, is een met gelakt hout omlijste spiegel, vervaardigd tijdens de regeerperiode van Shah Abbas I van Perzië, ca. 1610-1620. Het werk werd aangekocht door het Aga Khan Museum (Toronto) van de Lissabonse galeriehouder São Roque. De spiegel zelf is hoogstwaarschijnlijk vervaardigd in Venetië of de vroege Nederlanden, aangezien dit de enige plekken waren waar dergelijke spiegels destijds konden worden vervaardigd. De decoratieve omlijsting is daarentegen afkomstig uit Perzië, af te lezen aan de fraai versierde lijst met elementen typisch voor kunst uit de Safawiden-dynastie.
Onder Shah Abbas I werden verschillende diplomatieke delegaties naar Europa gestuurd, waardoor nauwe banden werden onderhouden met verschillende Europese landen. De open houding van de Shah tegenover het Christendom en de westerse cultuur wordt op een unieke manier verbeeld in de omlijste spiegel van het Aga Khan Museum. Door de westerse spiegel te decoreren met een Perzische lijst, worden twee culturen met elkaar versmolten; een unieke samenkomst van een wereldlijke geschiedenis in dit zeer zeldzame object.
Ook is op TEFAF ruimte voor hedendaagse kunst, zoals het werk Untitled Boy with Strings (2024) door de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Nelson Makamo (1982). Dit werk werd aangekocht door de Kunsthalle Karlsruhe via de galerie TAFETA. Deze galerie specialiseert zich in 20e-eeuwse en hedendaagse Afrikaanse schilderijen en sculpturen vanuit hun galerie in London.
Makamo staat bekend om zijn schilderijen van Afrikaanse kinderen in houtskool en olieverf. De kunstenaar zet zich in om een nieuw beeld te scheppen van deze kinderen: niet langer vanuit een westers perspectief, waar de focus over het algemeen lag op hun behoeftigheid; maar juist meer gefocust op het beeld van de kinderen zelf. De kinderen worden geportretteerd in groepjes of alleen, met indringende blik van dichtbij of juist verder af, spelend met hun leeftijdsgenoten. Het verkochte werk van Makamo, Untitled Boy with Strings, past binnen het streven van de Kunsthalle Karlsruhe om de collectie hedendaagse kunst uit te breiden, waarbij rekening wordt gehouden met inclusie en diversiteit.
Lavina Fontana
Afgelopen November werd door het National Museum of Western Art (Tokyo) een werk aangekocht dat in maart nog op TEFAF hing bij Rob Smeets (Carouge, Zwitserland): Portrait of Antonietta Gonzales (1595), vervaardigd door één van de belangrijkste vrouwelijke schilderessen uit de Italiaanse Renaissance, Lavinia Fontana (1552-1614). Het werk toont de jonge Antonietta in een rijkversierde jurk terwijl zij een brief omhooghoudt, waarmee zij haar schrijfvaardigheid aantoont. Het gezichtje van Antonietta is behaard, veroorzaakt door haar hypertrichose. Fontana wordt over het algemeen gezien als de eerste professionele vrouwelijk kunstenares van West-Europa, gezien zij betaald kreeg voor haar werken en daarmee haar gezin onderhield. Portrait of Antonietta Gonzales is een belangrijke toevoeging aan de collectie werken in de Renaissance stijl van het museum, met een voor Fontana belangrijke rol als vrouwelijke kunstenares.
54,5 x 47 cm.
TEFAF ontvangt elk jaar weer een groot aantal conservatoren, museumdirecteuren en andere kunstprofessionals, die op de beurs in contact komen met de vele galeries voor kunst en antiek. Ook dit jaar zal op TEFAF een divers, uniek en noemenswaardig aanbod tentoongesteld worden, waarvan met zekerheid een deel terecht zal komen in de collecties van internationaal gerenommeerde musea als degene hierboven.
TEFAF Maastricht: 15 t/m 20 maart 2025 (13 en 14 maart alleen op uitnodiging). Koop hier je tickets.
TEFAF New York: 9 t/m 13 mei 2025
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
