Ruim zestig hectare maar liefst is het terrein van Museum Insel Hombroich. Ter vergelijking: dat is 85 voetbalvelden, of ruim twee keer de beeldentuin van het Krôller-Müller Museum. Insel Hombroich is een weids landgoed waar natuur, kunst en architectuur elkaar ontmoeten en versterken.
Smalle paadjes slingeren tussen het hoge gras en de weidebloemen, langs vennetjes en door bossen om dan ineens uit te komen bij een paviljoen. Een paviljoen dat soms alleen dat is: een ruimte om te ervaren, en soms gevuld is met kunst. Hoewel gevuld niet het goed woord is, want alles krijgt hier veel ruimte. De natuur net zo goed als de kunst en de architectuur.
Museum Insel Hombroich – vlakbij Dusseldorf op twee uur rijden van Utrecht – bestaat sinds 1982 en is een initiatief van Karl-Heinrich Müller (1936-2007). Hij kocht een verlaten landgoed en bouwde in de jaren daarna zijn domein verder uit. Landschapsarchitect Bernhard Korte restaureerde de tuinen van het originele Insel Hombroich park dat dateert uit 1816, en kunstenaar Erwin Heerich kreeg van Müller de opdracht enkele paviljoens te bouwen waar hij kunst uit zijn collectie kon tonen.
Heerich had een atelierwoning op het terrein en ontwierp tien gebouwtjes. Sommige staan als een folly in de natuur, zijn in één blik te overzien en laten je binnen vooral de ruimte en het licht ervaren. Andere hebben verrassende hoeken en wendingen en zijn in gebruik als kleine tentoonstellingsruimtes. Waar overigens nergens bordjes hangen bij de werken of enige andere toelichting. Wie meer wil weten moet dat online nazoeken.
De enorme omvang van het terrein maakt dat er goed ronddwalen is. Er zijn kleine vennetjes en stromende beken die uitlopers zijn van de rivier de Erft, grote open velden waar het gras hoog is en gemengd met veldbloemen, bijzondere bomen en planten. En ergens halverwege je wandeling stuit je op een houten barak met rondom objecten en assemblages van Anatol Herzfeld, die net als Heerich vanaf het begin een atelierwoning op het terrein had.
Ruimte ervaren
In 1994 kocht Müller ook het nabijgelegen Raketenstation, een voormalige NAVO-basis, die na het tekenen van het kernwapenverdrag tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie in 1987 werd ontmanteld en inmiddels was overwoekerd. In samenwerking met verschillende kunstenaars en architecten werd het terrein van het Raketenstation opnieuw ingericht en meerdere van hen kregen er ook een atelier. Daarnaast is er een gasthuis, een archief, een café, een expositieruimte en een muziektheater. Er is meer dynamiek en de natuur en architectuur zitten dichter op elkaar dan op het Museum Insel, maar ook hier blijft het uitbundig. Strak gemaaide grasvelden kom je hier niet tegen.
Een tentoonstelling in het Siza huis laat (tot februari 2025) meer werk van Erwin Heerich zien. Onder andere mooie objecten in karton die een kleine versie van de paviljoens zijn, en gaan over het zichtbaar maken van ruimte. Dat is ook het thema van de twee stervormige constructies van Katsuhito Nishikawa die elders op het terrein staan. Bij de een vormt een koepel het dak van een klein theater. Bij de variant ernaast is de koepel omgekeerd en maakt zo de ruimte eronder onbruikbaar, maar geeft door een uitsparing onderin wel prachtig uitzicht op de hemel erboven.
Katsuhito Nishikawa Tilapia, 1996-2001, beton en roestvrij staal
Naast Heerich kregen ook andere kunstenaars en architecten de gelegenheid te bouwen op het terrein. En in 2002 verwierf Müller een stuk land tussen het Raketenstation en het Museum Insel in en wist de twee zo met elkaar te verbinden tot een totaal van 64 hectare. Hij vroeg Per Kirkeby vijf gebouwen te ontwerpen voor dit deel van het terrein.
De enorme omvang van
het terrein maakt dat het
er goed ronddwalen is
Drie woningen in de voor Kirkeby typerende donkerrode baksteen staan in het hoge gras. Grote huizen zijn het, met ramen, deuren en een huisnummer naast de bel. Maar het ziet er verlaten uit; als een spookstad en je kunt nauwelijks naar binnen gluren. Ook niet bij het paviljoen van de Kahmen Collection iets verderop. Ze zijn alleen met rondleiding te bezoeken. Jammer, want je wordt er nieuwsgierig van en ze lijken zo het tegendeel van de werken Heerich: een ruimte die je juist niet kunt kennen, een gebouw dat je buitensluit.
Het Feld-Haus is wel regelmatig open en ook door Kirkeby ontworpen in dezelfde stijl. Binnenin is het Museum for Popular Imagery gevestigd, met een vreemde verzameling aan prenten: religieuze afbeeldingen van Jezus en Maria en in de andere helft een kleine expositie over super-insecten, dat wil zeggen Spiderman en andere exoten uit de wereld van Marvel. Waarom hier? Omdat het …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
