Tableau Podium: Joyce Overheul

Door

In Tableau Podium vertelt een kunstenaar over een recent project. Deze keer: Joyce Overheul.

Activistische kunstenaars zijn er niet alleen maar om het behang van de salon te voorzien van bloemige motieven, ze poeren waar het pijn doet en stellen de kijker bloot aan ongemak. Kunstenaar Joyce Overheul houdt zich bezig met seksisme, emancipatie en feminisme en komt mensen van allerlei gezindten tegen.

Waarom maak je niet gewoon iets moois, iets met bloemen? Waarom moet het al-tijd zo zeikerig en over van die vrouwen-onderwerpjes gaan?’Toen ik deze vragen voorgeschoteld kreeg door een oudere kunstenaar tijdens een expositie in een bunker, wist ik dat ik de goede snaar geraakt had. Ik had een werk tentoongesteld wat seksisme in kleding aankaartte: zakken in mannenkleding zijn doorgaans veel groter dan zakken in vrouwenkleding. Dat scheelt grofweg 40%, terwijl onze spullen even groot zijn. Hoe dat ooit ontstaan is, komt uit de tijd van 17e-eeuwse korsetten toen er geen buidels onder strakke baleinen pasten. Maar waarom die zakken honderden jaren later nog steeds een probleem zijn, is mij en vele anderen een frustrerend raadsel.

Joyce Overheul, Men on Pedestals, 2020, fluweel, 118x82cm

VERSCHILLENDE IDEALEN

Anderen frustreert het dan blijkbaar weer dat ik me bezighoud met ‘vrouwenonderwerpjes’. Het mannelijk ongemak is waar mijn werk de laatste tijd vaak over gaat, en dan vooral de mate waarin vrouwen daar last van hebben. Maar ook de ideaalbeelden waarvan we vinden dat we daaraan moeten voldoen. De mannelijke acteurs die zichzelf te klein van stuk vinden en dus op filmsets op kistjes gaan staan omdat ze anders niet boven hun vrouwelijke tegenspeler uittorenen. Is het dan zo erg als een man kleiner is dan een vrouw? Of de online vrouwenhaat die zich uit bij ‘alfamannen’ op YouTube, als tegenreactie op het opkomende feminisme en de toenemende onafhankelijkheid van de moderne vrouw. Kennelijk voelen zij zich bedreigd. In hun video’s gaan macho types met lange baarden en patserige sportauto’s los over hoe verschrikkelijk vrouwen zijn, hoe dom en simpel ze zijn en hoe je ze kunt manipuleren en naar je hand kunt zetten. Je voelt een overgebleven pijn van een stukgelopen relatie, maar toch worden de alfamannen boos als een vrouw hen afwijst. En het gedrag dat ze in de video’s als oplossing aanprijzen maakt de kans op een afwijzing intussen alleen maar groter. Waardoor ze nog bozer worden. En zo is de cirkel weer rond. Ze willen nodig zijn vanuit hun traditionele rol als man, maar de moderne vrouw zit daar niet altijd meer op te wachten.

DE PLUMEAU VAN MORGEN

Als stereotype man heb je het tegenwoordig zwaar, met verschuivende genderrollen, traditionele patronen die overboord worden gegooid en steeds meer ambitieuze vrouwen op de werkvloer op hoge posities, waarvan jij vroeger veel meer kans had om daar te belanden. Maar gelukkig kun je altijd nog op mannencursus zodat je je meer een échte man kan voelen, met een diepe stem en een baard (zie tv-programma Tegen-licht, de uitzending Alfamannen van maart 2020). Ik heb het hier natuurlijk over een niche, gelukkig is lang niet iedereen zo. Maar die niche is tegenwoordig wél groeiende, met inspiratiebronnen als Jordan Peterson en Thierry Baudet, die met hun oerconservatieve gedachten de vrouw liever achter het aanrecht en in de kraamkamer zien. Laten we vooral het moment niet vergeten waarop Baudet in een artikel voor The Post Online stelde ‘dat ze (vrouwen, red.) helemaal niet willen dat je hun ‘nee’, hun weerstand respecteert: de realiteit is dat vrouwen overrompeld, overheerst, ja: overmand willen worden.’ Tijden veranderen. Het haantje van vandaag is de plumeau van morgen, aldus Dolly Bellefleur. Gelijke rechten en gelijke behandeling is een recht voor íedereen. Ongelijkheid, seksisme, feminisme, machtsverhoudingen en emancipatie zijn regelmatig terugkerende thema’s binnen mijn werk. Vaak gaat mijn werk ook over de manier waarop mensen omgaan met situaties, of dat nou activisten in Iran zijn die strijden voor vrouwenrechten, of hoe ik zelf omga met vrouwenhaat in YouTube video’s. Qua materiaalgebruik ben ik flexibel, ik kijk naar wat het beste bij het onderwerp past. De laatste jaren is dat steeds vaker textiel.

Joyce Overheul, Utility Box on Enghelab Street, 2019, organza, borduurgaren, glaskralen, 436x230cm, collectie Museum de Fundatie Zwolle en Heino/Wijhe, verworven met steun van de VriendenLoterij

VERHALEN VERTELLEN

Ik hou van het narratief van textiel, hoe vrouwen van oudsher wandkleden maken om verhalen te kunnen vertellen, hoe technieken doorgegeven werden van generatie op generatie. Hoe met het internet technieken en vindingen online gedeeld worden, zodat de gaten in de keten van het doorgeven van informatie weer opgevuld kunnen worden en de kennis kan blijven voortbestaan. De naaimachine waarmee ik werk komt uit 1873, het jaar waarin de slavernij definitief werd afgeschaft. Het zou daarna nog 46 jaar duren voordat vrouwen in Nederland stemrecht kregen… Hoe die naaimachine twee wereld-oorlogen wist te doorstaan en nu ingezet wordt om activistische kunst mee te maken. De link met al deze lagen historie vind ik erg bijzonder. Met elke geregen kraal of borduursteek maak je een connectie met de geschiedenis van die techniek en de geschiedenis van alle vrouwen die jou voorgingen bij het maken van soortgelijke kunst, gebruiksvoorwerpen of kledingstukken. Het gebruiken van historische technieken om agendapunten van vandaag op de kaart te zetten, om zo het heden en het verleden met elkaar te verbinden, vind ik een indrukwekkend iets. Handwerken en textielbewerking werd decennialang afgedaan als ‘vrouwenhobby’, als een minderwaardig ambacht binnen de rest van de kunsten. Ik zie de rol van textiel binnen de kunsten persoonlijk als manier om dit oude ambacht te heroveren, opnieuw te claimen, haast als een daad van ver-zet tegen de ongelijke geschiedenis en huidige giftige cultuur van vrouwenhaat. Meer en meer kunstenaars houden zich bezig met textiel, als een manier om dat wat eerst als ‘hobby’ afgedaan werd, in te zetten om zo hun activisme te uiten en commentaar te leveren op de wereld om hun heen. Het is tijd om serieus genomen te worden. Niet iedereen zal even snel overstag gaan, dat hoeft ook niet, maar de tijd van louter ‘iets moois met bloemen’ is voorbij.

Het werk van Joyce Overheul is van 16 oktober tot en met 6 februari 2021 te zien tijdens een solo-expositie bij Museum De Fundatie, Zwolle.

Meer over haar werk op www.j-o-y-c-e.com

Lees ook de andere afleveringen van Tableau Podium met Lise Sore en Jonat Deelstra

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Lees meer ...

Op zee met Willem van de Velde & zoon

Het voormalige ‘s Lands Zeemagazijn ligt te stralen in de ochtendzon.Het indrukwekkende witgepleisterde gebouw dat in 1656 werd ontworpen door Daniel Stalpaert en dienstdeed als opslagplaats van de Admiraliteit van Amsterdam, biedt nu onderdak aan

Lees verder »

Universiteit Leiden: schatkamer van de fotografie

Universiteit Leiden: schatkamer en kenniscentrum voor fotografie. Fotografie is geaccepteerd als serieus kunstmedium, dat ook als erfgoed wordt verzameld. In Leiden bevindt zich de beroemde Prentenkabinet-fotocollectie: de oudste fotohistorische schatkamer van Nederland, waarin alle belangrijke

Lees verder »

Kunstlunch met Ralph Keuning

Heilige huisjes kraken. Verder kijken dan de kunstzinnige neus lang is. Dat is de opdracht die kunst-omnivoor Floris Kappelle zichzelf stelt tijdens ontmoetingen met prominenten uit de wereld van kunst en cultuur. Liefst in een

Lees verder »