Met ruim 7000 werken is de Amsterdam UMC collectie een van de grootste bedrijfscollecties van Nederland. Samengesteld uit verschillende deelverzamelingen verrijken de kunstwerken de vele gangen en pleinen van het ziekenhuis.
Grootste openbare
museum
van Nederland
De kunstcollectie van het Amsterdam UMC ontstond begin jaren 80 op basis van de toenmalige 1%-regeling voor beeldende kunst. Eerst met de realisatie van zestien sculpturen van bekende kunstenaars als Carel Visser en André Volten. En toen was daar Pim Brummelkamp, vermaard chirurg en kunstverzamelaar. Door zijn toedoen ontstond de inmiddels befaamde Amsterdam UMC-collectie, op dit moment met ruim 7000 kunstwerken een van de grootste bedrijfscollecties van Nederland met hedendaagse kunst. Inclusief de collectie van het gefuseerde VUMC.
Veelzijdige mix
Met een aanzienlijk budget ging Brummelkamp op pad, geen wonder dat de galeries hem graag zagen komen. Naast die zestien beelden moest er immers ook tweedimensionale kunst aan de muren komen. De overheid stemde in op basis van het verouderde adagium dat mensen in een ziekenhuis tot kunst gebracht moesten worden. Naast de aanschaf van nieuw werk werden ongeveer 3600 kunstwerken in bruikleen gegeven uit de overvolle depots van de BKR, een andere overheidsregeling uit die tijd. Met uiteindelijk circa 35 kilometer aan gangen en pleinen was er namelijk genoeg ruimte in het voormalige AMC om veel kunst te plaatsen. Brummelkamp en collega René Marti gingen toen ook werken uit hun eigen collectie ophangen in de openbare ruimte van het ziekenhuis. Zo ontstond in een paar jaar een mix van privéwerken, BKR-werken en 1%-werken. Ongeveer 85% van de collectie is tegenwoordig permanent te zien in de openbare ruimte van Amsterdam UMC.
Vanaf de jaren 90 besloot de Raad van Bestuur om beheer en behoud van de collectie te professionaliseren. De afdeling Kunstzaken werd opgericht. Er kwamen medewerkers, publicaties en tentoonstellingen. Onder leiding van Sabrina Kamstra, curator en hoofd Kunstzaken Amsterdam UMC, werd een nieuwe visie ontwikkeld: ‘Wat ik begin deze eeuw aantrof was een semi-openbare privécollectie, ingedeeld in kunsthistorische stromingen. De ontwikkeling in de hedendaagse kunst was echter veel meer gebaseerd op de individuele ontwikkeling van kunstenaars. Een nieuwe focus was gewenst, en wel op maatschappelijke ontwikkelingen in de Nederlandse hedendaagse kunst. We zijn toen naast tweedimensionaal werk ook fotografie en videokunst gaan verwerven. Ook werd het opdrachtgeverschap opnieuw geïntroduceerd. Juist in een ziekenhuis moet je site specific werken en in gesprek gaan met kunstenaars over de functie van de ruimte, over wie daar langskomen, en wat je aan waarde kunt toevoegen.’ Vanuit haar curatorschap realiseerde Kamstra in al die jaren zo’n vijftig opdrachten. Steeds vanuit de gedachte dat kunst in een ziekenhuis totaal anders functioneert dan in een museum.
Depot Kunstzaken (foto © Christian van der Kooy)
Diverse culturele achtergronden
Kamstra beseft terdege dat de meeste mensen doorgaans niet voor de kunst naar het ziekenhuis gaan. En ook niet voor hun plezier. ‘Juist daarom is het zo belangrijk om heel prudent om te gaan met wat we laten zien. Ondertussen is de vraag naar kunst groter dan wat we kunnen bieden. Zo krijgen we verzoeken van nieuwe of verbouwde afdelingen om iets moois aan de muur. Dan kijken we of er budget is om werk aan te kopen of een opdracht te geven. Daarbij hanteren we als speerpunt vrouwen in de kunst en mensen met een diverse culturele achtergrond. Wij willen echt alle Nederlanders verzamelen, zeker ook omdat we ons bevinden in de Bijlmer. Dan maak je die link met al die nationaliteiten.’ De grote vraag die Kamstra zich altijd heeft gesteld: waarvoor zet je kunst in? Word je een betere arts als je naar kunst kijkt? En heeft kunst een positief effect op patiënten?
In een ziekenhuis
functioneert kunst anders
dan in een museum
Het symposium dat ze in september organiseert heet niet voor niets ‘Waarom Kunst in het Ziekenhuis’?, gevolgd door een publicatie en een podcastserie. Kamstra: ‘We vinden het belangrijk om zoveel mogelijk patiënten, studenten en artsen te bereiken met kunst. Bijvoorbeeld met kunstroutes die we hebben uitgezet. Verder kijken we hoe we kunst kunnen inzetten voor onderwijs en onderzoek. Kunst wordt bij ons dus heel specifiek ingezet met oog voor het doel. Zie onze verpleegafdelingen die nu worden verbouwd. Waar eerst onze Zero-collectie hing met werk van Jan Schoonhoven, Armando en Henk Peeters zien we nu het project Flower Field van Elspeth Diederix. In haar tuin kweekt ze medicinale planten die een relatie hebben met de afdeling waar het werk komt te hangen. Het resultaat is zes fotowanden, tot stand gekomen in samenwerking met onze ziekenhuisapotheker Reinier van Hest, dit vanwege de wetenschappelijke onderbouwing.’
Kamstra somt een waslijst aan projecten op. Zoals het plaatsen van het beroemde beeld AIDS Sculpture van General Idea bij de hoofdingang, geleend van de Hartwig Art Foundation voor vijf jaar. Een sterk statement dat typerend is …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
