Verscholen in een dichtbegroeid Noors bos, circa 70 km boven Oslo, ligt het Kistefos Museum – een plek waar natuur, kunst en architectuur in elkaar overvloeien. Kistefos is geen traditioneel museum. De buitenruimte herbergt meer dan vijftig kunstwerken van internationaal gerenommeerde kunstenaars, waarvan de meeste speciaal voor deze unieke omgeving zijn gemaakt. Je wandelt er tussen de dennenbomen, langs stromend water, en stuit plots op een sculptuur van Anish Kapoor, een installatie van Olafur Eliasson of een speelse fontein van Jeppe Hein.
Van fabriek tot kunstparadijs
Kistefos is ontstaan vanuit de privécollectie van Christen Sveaas, een Noorse zakenman en fervent kunstverzamelaar. Zijn grootvader richtte in 1889 de houtverwerkingsfabriek Kistefos Træsliberi op, gelegen aan de kronkelende rivier Randselva in Jevnaker. Toen de fabriek in 1955 werd stilgelegd, raakte het terrein in verval. In de jaren 90 besloot Sveaas het industriële erfgoed te behouden en te combineren met zijn passie voor hedendaagse kunst. Hij richtte in 1996 het Kistefos-Museet op, waarmee hij zijn collectie toegankelijk maakte voor het publiek.
De artistieke focus van Kistefos ligt op hedendaagse, internationale kunst, met werken die vaak in dialoog staan met de natuur en de industriële omgeving. Zo is de oude houtzagerij omgetoverd tot expositieruimte en zijn de authentieke elementen en machines uit die tijd nog altijd zichtbaar.
Het kloppend hart van Kistefos is zonder twijfel The Twist, een spectaculair gebouw dat fungeert als een brug over de rivier en tegelijkertijd een fraaie, lichte tentoonstellingsruimte is. Als een lint dat zich om zijn eigen as heeft gedraaid, verbindt het gebouw de twee oevers van de rivier. De reflecterende oppervlakken en golvende lijnen van The Twist reageren op licht, schaduw en het weer, waardoor het gebouw bij elke stap van aanblik verandert. Het is een ingenieus bouwwerk dat de grens tussen architectuur en sculptuur laat vervagen en de omgeving vol weerspiegelt in de façade.
Oog in oog met de natuur
Tussen alle indrukwekkende kunstwerken is het beeld All of Nature Flows Through Us van Marc Quinn een van de absolute eyecatchers. Midden in de kolkende rivier staat een reusachtig oog, gegoten in brons. Het is niet zomaar een oog: het is de iris van Christen Sveaas, de oprichter van Kistefos. De details in de sculptuur zijn uitzonderlijk, door de schaalvergroting is de structuur haast tastbaar. In de ronde iris zijn fijne lijntjes en reliëf te zien, maar de pupil ontbreekt, op die plek zit een rond gat in de sculptuur. Door deze open ruimte stroomt het water van de rivier waar het kunstwerk in is geplaatst. De natuur stroomt hier door de mens heen en eist de blik van de kijker op. Quinn gebruikt het oog als brug tussen mens en omgeving, en herinterpreteert een geliefd genre in de kunstgeschiedenis: het portret. In een tijd waarin onze ogen een continue stroom van beelden moeten verwerken, nodigt dit beeld ons uit om anders te zien. Het oog is hier niet louter toeschouwer, maar onderdeel van de wereld om ons heen.
En dat is precies wat Kistefos zo bijzonder maakt: als bezoeker wordt je onderdeel van de wereld die Sveaas in dit natuurgebied heeft gecreëerd. In plaats van slechts een toeschouwer te zijn gaat je op in de uitnodigende omgeving en kunstwerken. Op de meest onverwachte plekken is kunst te ervaren: zélfs in de toiletten in The Twist is er geen ontkomen aan. Kunstenaar Tony Oursler toverde deze ruimte om tot een multimedia-installatie waarbij in elke cabine een ander kunstwerk te ervaren is.
Ook Yayoi Kusama – een favoriet in veel (privé)collecties – is vertegenwoordigd in Kistefos met een spectaculaire sculptuur getiteld Shine of Life. Uit het donkere water rijzen felrode, met stippen bedekte tentakels op, alsof een buitenaards wezen zich door de oppervlakte wurmt. Het contrast tussen de vrolijke, kleurrijke vormen en het bosrijke, donkere landschap resulteert in een mix van dreiging en betovering. Kusama’s herkenbare stijl van herhaling, polkadots en heldere kleuren werkt hier hypnotiserend. In de nevelige bossen van Kistefos komt haar werk op een bijzondere manier tot leven en krijgt het een totaal andere lading dan binnen de witte muren van het museum. Het door haar gecreëerde fantasiewezen lijkt zich uitstekend thuis te voelen in de Noorse bossen.
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
Nadine van den Bosch is kunsthistoricus en co-founder van Young Collectors Circle, hét platform voor startende kunstverzamelaars. Daarnaast werkt ze als curator en kunstadviseur voor diverse (bedrijfs)collecties en is ze columnist en tekstschrijver.
Kistefos Museum, Jevnaker, Noorwegen
