Best bijzonder als je in een uithoek van België een belletje krijgt met de vraag of je directeur van TEFAF Maastricht en New York wilt worden. Dominique Savelkoul zat goed op haar plek als directeur van Mu.ZEE in Oostende en het Permekemuseum in Jabbeke. Op zoek naar een andere baan was zij niet. Toch kon ze de lokroep van ’s werelds grootste kunstbeurs niet weerstaan. Een hevig wow-gevoel leidde september jl. tot haar benoeming als algemeen directeur bij TEFAF. Bijzondere bijkomstigheid voor de Belgische Savelkoul: haar familie komt oorspronkelijk uit Nederlands Limburg. Dat schept een band. ‘TEFAF is natuurlijk de absolute top. Een hele eer om deze grande dame van de kunstbeurzen te mogen leiden.
Koorddansen
Als wereldspeler staat TEFAF mondiaal in de kijker. Bij bijeenkomsten van de Board of Trustees komen de leden uit de hele wereld. Met haar enorme ervaring is Savelkoul beslist geen onbekende op dit speelveld. Zij bekleedde tal van functies in de kunstensector. Haar carrière verbond haar als directeur, adviseur of bestuurder aan onder meer het Festival van Vlaanderen, de National Gallery in Londen, de Vlaamse Minister van Cultuur, de Ruhrtriennale, Bozar Brussel en de adviesraad voor de kunsten van de Belgische senaat. Hoe gaat zij deze brede ervaring inzetten voor TEFAF? ‘Een rechtlijnige loopbaan heb ik niet gehad, zie ook weer deze minder evidente stap. Koorddansen is mij als changemanager echter niet vreemd. Ik zie TEFAF als een volgende stap in een voor buitenstaanders waarschijnlijk ietwat bizar rijtje van zeer gevarieerde jobs. Een rijke schakering aan kennis en netwerken die ik ten volle ga inzetten voor TEFAF.’
Portret Dominique Savelkoul
(foto Jitske Nap)
Focus op nieuwe generaties
Een nieuwe directeur komt vaak met nieuwe ideeën. Zo zijn er plannen om de maatschappelijke impact van TEFAF – met de F van Foundation – verder te vergroten. Er suddert van alles, naar verluidt. Afkomstig uit een andere sector en een ander land lijkt Savelkoul het voordeel te hebben van een onbeschreven blad. “Dat betekent dat ik tijdens een korte inwerkperiode onbevangen naar alles heb gekeken en als een spons heb opgenomen. Zo is een beeld ontstaan hoe we aan de absolute top kunnen blijven en sommige dingen nog beter kunnen doen. Speerpunten: duurzaamheid en de jongere generaties. Die moeten we aantrekken en laten zien dat we bewust bezig zijn met de toekomst en actuele thema’s. We hebben het dan over jongere kunst- en antiekhandelaars, verzamelaars en conservatoren. Voor die laatste groep bieden wij een programma aan – de TEFAF Curator Course – om hen inzicht te geven hoe het eraan toegaat in de kunstmarkt. Verder organiseren we op maat gemaakte rondleidingen voor emerging collectors en bieden we opkomende galeries een platform om te leren van de expertise en kennis van gevestigde namen via TEFAF Showcase.’
Internationale benchmark
Het behoud en verder uitbouwen van de grote kracht van TEFAF als leidende mondiale kunstbeurs staat centraal in de toekomstvisie van Savelkoul. ‘Zo was ik laatst in Japan in een museum waar de directeur mij vertelde dat hij elk jaar onze beurs bezoekt om kunst te kopen. Dan besef je weer dat TEFAF een wereldspeler is. Met onze toppositie zien veel andere beurzen ons als voorbeeld, als referentie. Dat moeten we minstens in stand houden. Ons streven naar excellentie vraagt alle aandacht. Uiteraard focussen we sterk op het kiezen van de juiste galeriehouders en op de professionaliteit van de vetting commissies bij het keuren van alle objecten. Ook zijn we constant op zoek naar nieuwe stabiele inkomstenstromen om de kosten voor de exposanten zoveel mogelijk te drukken. De meesten komen van ver en hebben veel kosten: gespecialiseerde transporten, verzekering van de kunstwerken, hotelovernachtingen, standbouw en de vierkante meterprijs.’
Florale betovering
Wie TEFAF wel eens heeft bezocht weet dat de bezoekerservaring overweldigend is. Reeds bij binnenkomst wordt de bezoeker overvallen door een betoverende bloemenpracht. Wie geen foto maakt bij het florale pièce de resistance is in de minderheid. De totale sfeer en geboden museale kwaliteit bepalen integraal het succes van TEFAF. ‘Heel prettig om op dat niveau te mogen opereren en om te zien hoeveel oog er naar detail gaat, zegt Savelkoul. ‘Daarbij focussen wij altijd inhoudelijk op diversiteit in het aanbod. Uniek is dat we zevenduizend jaar (kunst)geschiedenis brengen waarmee we ons onderscheiden van andere kunstbeurzen. Die brede waaier blijft een unieke aantrekkingskracht. Met als onderdelen Oude Meesters en antiek naast moderne en hedendaagse kunst, juwelen en design.’
Meer kooplustigen
In zeven dagen telt TEFAF zo’n 50.000 bezoekers. Ongeveer zesduizend per dag is voor iedereen een prettig aantal. De uitdaging ligt ‘m in het opvijzelen van het percentage kooplustigen. Die komen uit de hele wereld, evenals de handelaren. Daar zitten zo’n dertig Nederlandse exposanten bij. Wel rijst de vraag of er met zo’n groot overwicht van buitenlandse bezoekers toekomst is voor TEFAF in Nederland. ‘Wat mij betreft is TEFAF door en door Nederlands qua concept. Het succes is te danken aan de Nederlandse no-nonsense aanpak. TEFAF hoort bij Maastricht en bij het MECC. Zolang we ons vinden als partners gaan we door. Een uitdaging blijft bijvoorbeeld het vinden van meer hotelkamers in het hogere segment. Ook over Europese invoervergunningen en de Nederlandse BTW zijn wij voortdurend in gesprek. Over dat soort zaken zitten we aan tafel met andere internationale beursdirecteuren. Kennis moet je delen.’ Vanuit haar brede achtergrond bij musea en overheid lijkt Savelkoul dan ook de ideale initiatiefnemer met een brede blik.
Beloftevolle tendens
In een tijdsgewricht waarin we zien dat verzamelaars veel vaker eclectisch verzamelen dan met een focus op stroming, kunstvorm of tijdsbeeld dringt de gedachte zich op om inzichtelijk te maken wat kunstkopers precies zoeken. ‘We zien een beloftevolle tendens dat men eerder begint met moderne en betaalbare hedendaagse kunst. Om daarna toch dieper de geschiedenis en de materie in te duiken en oudere kunst te gaan kopen. Ondertussen gebeurt er veel op de kunstmarkt, met nogal wat uitdagingen voor antiquairs, handelaren en veilinghuizen. We moeten daarom beter onderzoeken wat de jongere verzamelaar verzamelt en vooral ook: hoe. Gebeurt dat online? Ik geloof dat kunstbeurzen een onvervangbare rol blijven spelen, juist in een tijd waarin de digitalisering van de kunstmarkt in opkomst is. TEFAF is veel meer dan een marktplaats; het is een ontmoetingsplek waar kunstliefhebbers, verzamelaars, museumdirecteuren en experts samenkomen om kennis, ideeën en inzichten uit te wisselen en om persoonlijke relaties op te bouwen. Wie eclectisch verzamelt is thuis op TEFAF. De honger naar kennis blijft.’
TEFAF is veel meer dan een marktplaats
Behind the scenes
Kunst kreeg Savelkoul van huis uit mee. ‘In mijn jeugd bezochten we elke zaterdag een museum. TEFAF stond toen ook al op het programma. Thuis hing er kunst en mijn vader schilderde in zijn vrije tijd. Door die opvoeding heb ik een brede kijk ontwikkeld. Als ik rondloop op TEFAF laat ik me dan ook graag verrassen. Ik verheug mij enorm, op de vetting dagen met meer dan 250 experts uit de hele wereld, op het mogen meemaken behind the scenes van de beurs, op het ontmoeten van alle handelaren, de museumprofessionals en op de ontelbare mooie verhalen. Want kunst gaat over verhalen. Verhalen die verteld moeten worden. Mijn advies aan bezoekers? Neem je (klein)kinderen mee. Doorgeven aan de volgende generatie is essentieel.’
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.