Met 21 kunstmusea op 2,5 uur rijden van Utrecht is het Ruhrgebied een interessante bestemming voor Nederlandse kunstliefhebbers. Met grootse musea als het Folkwang in Essen, maar ook kleine parels als Emil Schumacher Museum in Hagen is het aanbod divers.
Wat de Ruhrkunstmusea bindt is het feit dat ze allemaal hedendaagse kunst in de collectie hebben. Deze 21 musea werken samen sinds de regio in 2010 culturele hoofdstad was en vieren het vijftienjarig jubileum met een gezamenlijke tentoonstelling in Villa Hügel in Essen. De villa, gebouwd tussen 1870 en 1873, is een groot landhuis met tuin van Alfred Krupp en zijn erfgenamen; een familie van ondernemers in de staalindustrie die vier generaties lang in de villa woonde. Het enorme landhuis met 399 kamers is met het rijke interieur op zich al een bezienswaardigheid, met onder meer een collectie Vlaamse tapijten in de tuinkamer, een zwembad en een bibliotheek. Daarnaast is het sinds 1953 in gebruik voor wisselende kunsttentoonstellingen en evenementen.
Voor de expositie ’21×21′ koos elk museum een werk uit de collectie dat typerend is voor het museum. Twintig andere musea reageren daarop met een werk uit hun collectie. Zo onstaat een breed beeld van hedendaagse kunst met namen als Martin Kippenberger en Rosemarie Trockel, maar bijvoorbeeld ook Kurt Schwitters. Het toont de rijkdom en veelzijdigheid van wat er aan moderne kunst te zien is in de regio.
Rijk verleden
De herkomst van deze collecties is verweven met de geschiedenis. Dankzij de mijnindustrie heeft het Ruhrgebied veel industrieel erfgoed dat deels nog te bezoeken is. Denk bijvoorbeeld aan Zollverein, dit voormalige kolen- en cokes-fabriekterrein in Essen was ooit de grootste mijn van Europa en is door UNESCO aangemerkt als werelderfgoed en een bekende toeristische trekpleister. Het geld dat met al die industrie werd verdiend werd echter ook de basis voor veel kunstverzamelingen in het Ruhrgebied.
Karl-Ernst Osthaus bijvoorbeeld was een rijke erfgenaam van
een familie die een aantal fabrieken bezat en hij begon met het verzamelen van kunst van de avant-garde. In zijn woonplaats Hagen liet hij hiervoor een huis met museum bouwen door Henri van de Velde: Museum Folkwang. Bewust hier en niet in Berlijn, want daar was al genoeg cultureel aanbod.Voor de entree maakte George Minne een marmeren versie van zijn beroemde Fontein der geknielden (1898). Osthaus liet hier als een van de eersten werk van Vincent van Gogh en Edward Munch en tentoonstellingen van het expressionisme zien. Het gebouw in art nouveau stijl werd al snel te klein en Van de Velde mocht daarna nog een villa voor Osthaus bouwen. Toen Osthaus overleed was de stad Hagen financieel niet in staat de collectie over te nemen, de stad Essen kon dat wel en zo belandde het Folkwang Museum in Essen. Daarover later meer.
Het gebouw in Hagen werd Museum Osthaus, breidde later uit met een moderne aanbouw en heeft een mooie kunstcollectie vanaf het Duits expressionisme tot nu, met uiteraard werk van kunstenaars als Emil Nolde en Max Pechstein, maar ook Andy Warhol.
Gerhard Richter, Mutter und Tochter, 1965, olie op
doek, 180x110cm © Gerhard Richter, coll. Ludwiggalerie Schloss
Oberhausen
Nieuw Duitse abstractie
Ernaast staat sinds 2009 bovendien het Emil Schumacher Museum. De informele schilderkunst van Schumacher was internationaal bekend en op alle biënnales te zien. Hij begon in 1932 maar stopte met kunst maken toen de nazi’s aan de macht kwamen. Net als sommige andere kunstenaars had hij in die periode een andere baan en werd de kunst een hobby, zodat hij zich niet aan de regels van het regime moest houden. Na de oorlog was het voor velen een verrassing te zien welke kunst intussen ook in Duitsland was gemaakt. In 1955 was een eerste tentoonstelling van abstracte kunst uit Duitsland te zien in Parijs. Een opvallend breed overzicht van …
Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
- Villa Hügel, Essen, ’21×21, Die RuhrkunstMuseen auf dem Hügel’, 11 april – 27 juli
- Folkwang Museum, Essen, ‘William Kentridge’, 4 september – 18 januari
- Emil Schumacher Museum, Hagen: ‘Paris 1955 – German Abstract Artists at the Centre of Modernism’, 13 april – 3 augustus
- Osthaus Museum, Hagen, ‘Von Renoir bis Warhol’, 18 mei tot 12 oktober
- Kunstmuseum Bochum, ‘Maya Deren en Stano Filko’, 26 april to 21 september