Een distelvlinder fladdert niet zomaar wat rond van tuin naar tuin. Het is een wereldreiziger die tijdens zijn leven, dat vijf weken duurt, wel 4000 kilometer af kan leggen. Op zoek naar bloemen reist hij elk jaar tussen Afrika, het Midden-Oosten en Europa. Het is de langste migratie in zijn soort. Fotograaf Lucas Foglia volgde de distelvlinders en verbindt hun verhaal met dat van de mens in haarscherpe foto’s.
De serie Constant Bloom is vanaf 17 mei te zien in het Fotomuseum Den Haag.
Tussen achtertuin en klimaat
Waarom koos hij specifiek dit onderwerp? Foglia: In de fotoseries die ik tot nu toe heb gemaakt ging het altijd al over de relatie tussen mens en natuur, gezien vanuit de mens. Na twintig jaar wilde ik het perspectief omdraaien en vanuit de natuur kijken. Mensen denken bij natuur altijd of heel klein of heel groot: aan hun eigen tuin, of aan het klimaatprobleem. Deze fotoserie laat zien hoe zowel mens als natuur, over de grenzen van landen en continenten verbonden zijn.’ De distelvlinder is bovendien een bekende vlinder, eentje die van oudsher op veel schilderijen en vanitas stillevens is afgebeeld en altijd gezien werd als iets Europees. Recent onderzoek (2024) maakte echter duidelijk dat de vlinder veel verder trekt. De vlinder volgt de seizoenen mee van bloem naar bloem, van Kenia tot Noorwegen en weer terug.
Lucas Foglia volgde het spoor van de distelvlinders. Wetenschappers die onderzoek deden naar deze vlinder tekenden voor hem een kaartje van hun route. In de fotoserie reis je met de vlinders mee. Maar niet alleen met de vlinders. Het traject van de distelvlinder is verbonden met de menselijke nederzettingen en bewegingen. Door het veranderende klimaat is hun route veranderd en zijn ze meer afhankelijk van de bloemen die mensen kweken in tuinen, parken en boerderijen.
Onderweg logeerde Foglia soms bij de wetenschappers, soms bij vrienden. Iedereen die hij sprak had zelf grote veranderingen in het weer ervaren. Hij kwam veel vluchtelingen tegen op de route en besloot hun reis te verbinden met die van de vlinder.
Over de grens
Foglia verweeft deze verhalen met elkaar en toont ook de mensen die hij op zijn reis tegenkomt. De wetenschappers die met een vlindernet klaarstaan, de bewoners van de omgeving waar de vlinder langskomt en de mensen die proberen te verhuizen. Hij wisselt af tussen details en grote lijnen in een reeks betoverende beelden. Soms heeft de vlinder de hoofdrol, soms het landschap en soms de mens.
De tentoonstelling in Fotomuseum Den Haag opent met een foto van een vlinder in de hand van een onderzoeker, net voordat deze hem weer vrijlaat. De vlinder is klein en delicaat in de grote hand. Haarscherp gefotografeerd, we zien zelfs het oog dat ons aankijkt. In een foto ernaast zijn de rollen omgedraaid. De natuur is groots en de mens klein. Op een uitstekende rots in een weids landschap zien we twee figuren, de een met een vlindernet, de ander met een geweer. Een wat vreemde combinatie, maar Foglia legt uit dat de soldaat de onderzoekers beschermt tegen de stropers die illegaal op olifanten jagen.
Er zijn meer van deze contrasten. Beelden van een aangespoelde binnenband en reddingsvest op het strand en doodskisten voor verdronken vluchtelingen op Lampedusa, tegenover een spelend kind en een vlinder in een weiland. Een blik van bovenaf op de Middellandse Zee, waar niet alleen de distelvlinder overheen trekt, maar ook veel mensen. Ver van bovenaf ziet de zee er kalm en sereen uit in het stralende zonlicht.
Er is ook een foto van Ter Apel. Heel sober met alleen een bordje dat de weg wijst naar het centrum en – de andere kant op – naar de vluchtelingenopvang. Zo heeft de fotograaf bewust locaties uitgezocht die met de migratie van mensen te maken hebben. Foglia: ‘Ik heb ook een foto gemaakt van een vlinder in een wijk waar Oekraïense vluchtelingen wonen. Het verschil tussen hoe zij worden ontvangen en hoe andere vluchtelingen in Ter Apel, is schrijnend.’
Hij ziet meer parallellen tussen de reis van de vlinder en die van de mens. ‘Als je een vlinder vangt tijdens migratie, dan blijft de vlinder tegen de wand van het potje waar je hem in stopt aanvliegen, die probeert toch verder te komen. Met mensen is dat eigenlijk net zo’, zegt hij. Nadat de grens tussen Griekenland en Turkije dichtging, groeide het aantal mensen dat de Middellandse Zee overstak. Mensen stoppen niet met proberen.’
Schoonheid en hoop
Wie nu denkt dat het een fotoserie is met veel schrijnende beelden, heeft het mis. Er zijn prachtige detalis van vlinders en rupsen op een struik, insectensporen in de uitgestrekte Sahara en vrolijke mensen tijdens een fragment uit hun dagelijks bestaan. Uit de hele tentoonstelling spreekt veel hoop en schoonheid. Dat zit zowel in de schoonheid van de natuur als in een universeel herkenbaar mensbeeld. Een man die de zee inloopt om te gaan zwemmen, een vader die zijn dochter vasthoudt, een groep jongeren die bijkomt van een avond uitgaan.
Toch zit die andere laag er steeds doorheen. De jongeren zitten voor een restant van de Berlijnse muur, een wetenschapper met een net is op zoek naar vlinders in een overwoekerde ruïne, vijf vrouwen uit Palestina lopen door de overblijfselen van een Romeinse tempel in Jordanië.
Het is de tijd die verstrijkt en het leven dat doorgaat. En daarmee ook een oproep verder te kijken dan de eigen generatie naar de wereld als geheel. Eén wereld die van iedereen is.
Foglia ziet de trek van de vlinder als een metafoor voor hoe alles verbonden is in de wereld. ‘Ik probeer schoonheid te gebruiken om over wereldproblemen te praten. Onderweg werk ik met veel mensen samen, die verschijnen ook in de foto’s. Ik hoop dat die intimiteit het makkelijker maakt om je in de grote thema’s te verplaatsen.’ De mensen in zijn foto’s worden allemaal met naam genoemd. Hij blijft weg van anonieme beelden en clichés. ‘Aan de Middellandse Zee zag ik veel journalisten die een foto willen maken van een volle boot met vluchtelingen. Bij mij is er een ook een bootje met mensen, maar het zijn vissers die terug thuis komen.’ Zo persoonlijk is het in zijn werk. En dat werkt.
Lucas Foglia maakte meerdere series over de relatie tussen mens en natuur en trekt er altijd een lange periode voor uit. Voor A Natural Order bijvoorbeeld reisde hij vier jaar door de Verenigde Staten om mensen te fotograferen die off the grid leven in een duurzaam zelfgebouwd huis. In Frontcountry portretteert hij het landelijke westen van Amerika, dat we kennen uit de films als de wereld van ranches, paarden en een eindeloos landschap. In Human Nature onderzoekt hij de dubbele verhouding tussen mens en natuur. Enerzijds de positieve invloed van natuur op onze gezondheid en ons verlangen naar wilde natuur en anderszijds de gevaren en dreiging die van de natuur uitgaan. Ook in deze serie is dat allebei aanwezig.
De foto’s zijn haarscherp. Door soms meerdere opnamen te combineren in één beeld heeft dat een grote scherptediepte. Het maakt ze nog indringender, alsof je ernaast staat.
Met elke serie is hij zo’n drie tot vier jaar bezig en steeds gaat hij ervoor op reis en verdiept zich in het perspectief van de mensen die hij onderweg ontmoet. Met Constant Bloom kiest hij een ander vertrektpunt, dat van de natuur, maar maakt opnieuw verbinding met iedereen die hij tegenkomt. Net als die vlinder die van tuin naar tuin trekt, over grenzen heen. Vandaag kan de distelvlinder op een bloem in jouw tuin zitten, volgend seizoen boven de Middellandse Zee, naar Marokko of Jordanië en weer verder. De route is niet elk jaar hetzelfde, maar past zich aan aan de klimaatomstandigheden. Geleid door instinct en wat mogelijk is. De vlinder vliegt naar waar de bloemen zijn.
Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.
Lucas Foglia, Vlindervlucht
17 mei — 28 september 2025
Fotomuseum Den Haag
Tevens verschijnt het boek Constant Bloom bij Nazraeli Press en is er een show bij Galerie Caroline O’Breen in Amsterdam, 22 mei – 21 juni.
