Tag: Gerbrand Burger

Kunst voor de toekomst

Duurzaamheid in de kunst, wat betekent dat eigenlijk? Gerbrand Burger kiest voor een radicale methode: hij maakt werken van hout en geeft die terug aan het bos, waar ze langzaam mogen vergaan. Maar hij zet zich ook in voor het bos en wil dit beter achterlaten voor volgende generaties. En hij is niet de enige die zo werkt. 

Het is half december en we wandelen door een modderig bos bij Epe als tussen de bomen het werk van Gerbrand Burger opdoemt. Een stellage van houten vormen die haaks op elkaar zijn gestapeld als een enorme stellingkast of de resten van een verlaten huis. Metershoog. Opvallende details zijn de houten ‘strikjes’ waarmee de planken aan elkaar zijn verbonden en de houten boeken die in de stelling liggen. Ook de mix van grillige en hoekige vormen valt op. We kijken naar On a Trajectory Through a Maze Of Trajectories, een beeld van zes bij zes meter gemaakt van dennebomen uit het bos waar we staan. 

Gerbrand Burger experimenteert hier met een nieuwe vorm van kunst maken. Een vorm die duurzaam is. En daar verstaat hij meer onder dan het werken met natuurlijke materialen. Hij denkt na over de hele levenscyclus van het kunstwerk: van het kiezen van het materiaal tot het einde. Er komt een moment dat het hout vergaat en weer onderdeel wordt van de natuur. De titel van het werk verwijst daar naar. Het is een citaat van antropoloog Tim Ingold die schrijft dat objecten en materiaal eigenlijk nooit echt bestaan als af geheel, maar dat ze altijd bezig zijn met worden en al wordend hun eigen traject afleggen door een labyrint van mogelijkheden. Deze sculptuur is dus ook maar een fase onderweg. Burger: ‘Die titel vond ik passend: dat ik het hout een tijdje mag lenen en dat het dan weer ontbindt. Maar dat gaat nog wel tien jaar duren en ik ben heel benieuwd hoe het werk er dan uitziet.’  

‘En er zitten elementen in van kasten. Het was eigenlijk het idee van een opslag, een opslag van kunstobjecten en vormgeving. In het bos in plaats van in mijn atelier.’ En misschien ook wel een opslag van denkbeelden. In een bos dat zelf ook maar een tijdelijke fase is. Achter de sculptuur doemt een aarden stuwwal op uit de ijstijd. Het beeld zelf is in de afgelopen acht maanden nog nauwelijks veranderd. Het zet alle menselijke acties weer even in perspectief. En dat past bij de vertraging waar Burger naar op zoek is. 

Een eigen bos 
Burger droomt van een eigen bos, waar hij hout oogst, er werk van maakt en dat weer terugzet in het bos. Sinds een jaar of vijf werkt hij alleen nog met hout, maar geleidelijk bleek dat hij daar meer mee wilde. 

Het begon allemaal toen hij zijn nieuwe atelier in gebruik nam. Met twee anderen had hij zelf een atelierpand gebouwd en beschikte daarin over een riante ruimte. Alleen: het stond meteen vol. Met materialen waar hij mee werkte en met voltooide kunstwerken. Er was geen ruimte meer om te werken. Burger: ’Ik dacht ik moet het anders aanpakken en ik vroeg me af hoe wil ik nou eigenlijk het liefst werken?’ Het antwoord was dat hij meer met hout, bomen en bos in contact wilde zijn.  

‘Eigenlijk wil ik mijn eigen materiaal verbouwen. Dat was het eerste idee. Maar toen ging ik lezen over bosbeheer en de relatie tussen mens en natuur en toen kwamen er allerlei andere dingen bij kijken zoals nadenken over de lange termijn. Ik las het boek van Roman Krznaric, De goede voorouder, waarin hij een pleidooi houdt om in meerdere generaties te denken en toen kwam er een verlangen bij om het bos zo te beheren dat het ook doorgegeven kan worden en verbetert qua biodiversiteit.’ Vanuit die gedachte ontstond de Thinking Forest Foundation: een totaal duurzame expositieruimte, waar ecologie, hedendaagse kunst en wetenschap elkaar ontmoeten in een productiebos. 

Via vrienden leerde hij Landgoed Welna kennen en hij vroeg de eigenaren of hij daar een kunstwerk mocht maken en laten staan. Dat mocht en ze bleken ook open te staan voor een verdere samenwerking. In april 2024 plaatste hij zijn beeld en organiseerde het eerste event met de Thinking Forest Foundation. Het ‘denkende bos’ verwijst zowel naar de kennis die in de natuur zelf besloten ligt als naar de onderzoekende aard van het project. De term productiebos krijgt zo ook een dubbele lading: het produceert niet langer alleen hout. 

Drie keer per jaar organiseert Thinking Forest een event. In het voorjaar de presentatie van een nieuw kunstwerk, in 2025 is dat van Germaine Kruip. In de zomer ligt de nadruk op discussie en gesprek en in het najaar is het idee om een workshop met materialen uit het bos te doen. Alle events reflecteren op de thema’s die in het bos spelen. Er is altijd een mix van kunst, natuur en kennis. Kennis zowel op het gebied van natuur als van kunst, omdat het werk in beide werelden een plek heeft. De locatie zelf speelt altijd een belangrijke rol. 

April 2024 was er bij de oplevering van Burgers kunstwerk een ‘deeptime walk’, die elke stap die werd gezet verbond met het verstrijken van twee miljoen jaar. ‘Pas de laatste millimeter van de wandeling van 2,5 kilometer kwamen we aan bij het tijdperk van de industriële revolutie. Dus toen we aankwamen bij het kunstwerk was iedereen zich bewust van de nietige positie van de mens.’ 

In de zomer was Alice Bonnot te gast, een kunstenaar uit Londen, adviseur voor culturele instellingen en kunstenaars voor duurzaam werken en ook specialist van Artlogic, een succesvol software systeem dat veel galeries gebruiken voor voorraadbeheer en contacten. Ook kunstadviseur Siebe Tetteo was aanwezig en de Finse kunstenaar Nina Backman organiseerde een silent meal. Op midzomeravond zaten 25 deelnemers zwijgend aan tafel tussen de bomen. In de regen.  

Najaar 2024 leverde Burger zelf opnieuw als kunstenaar een bijdrage. Onder de titel Dear Wood zong hij een brief aan het bos. ‘Het is een lied dat waarschuwt. Deels met eigen tekst en deels citaten van anderen. Een daarvan is het zinnetje ‘And you may find yourself in an age of mass destruction’, van filosoof Timothy Morton die daarmee weer verwijst naar een songtekst van Talking Heads. De fase waarin we nu zitten is dat we weten dat het helemaal niet goed gaat met de wereld, maar het is nog moeilijk om het onder ogen te zien. Die zin ‘You may find yourself’ benoemt dat. Mijn lied eindigt met het zinnetje: ‘rain on my skin is a place to begin’. Het voelen van de regen op je huid, het hier en nu. Laat ik toch maar beginnen met iets. Met een toekomstbeeld. Zelf iets bijdragen. Dat is een van de redenen waarom ik dit doe: ik wil zo concreet mogelijk iets doen.’ 

Landgoed De Hangar 
Burger is niet de enige die er zo over denkt. Bij Arnhem trekt voorjaar 2024 een paard met eg diepe voren in een akker. Hier experimenteren kunstenaars, architecten en ecologen door middel van de kunsten met andere vormen van landbouw en verbinding met de natuur. De kunstenaars onderzoeken en verbeelden hoe verschillende, ogenschijnlijk tegengestelde, belangen gecombineerd kunnen worden. Ze verwoorden dat zo: ‘Met Landgoed De Hangar willen we een vrijplaats realiseren voor een creatieve meerstemmige community waar volop ruimte is voor experiment, innovatie en kunst die ten goede komen aan de biodiversiteit en natuur van de locatie. Wij denken dat kunstenaars en ontwerpers…

Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Zowel Thinking Forest Foundation als Stichting De Hangar verbinden ecologie met kunst en wetenschap en organiseren incidenteel evenementen. Meer informatie op de websites.
Zondag 2 maart vindt bij De Hangar de finissage plaats van het project SHIFT-RETHINK, met werk van o.a. Frank Bruggeman, Peter Zwaal en Donna Verheijden.