Categorieën
2024 Stories

Kunstmarkt: gedeeld kunstbezit

Kunst kopen kan op verschillende manieren. Naast het aanschaffen van een werk voor je eigen collectie is het tegenwoordig ook mogelijk een aandeel te kopen in een werk dat ver buiten je financiële bereik ligt. 

Veel mensen die over een kunstbeurs lopen of een bezoek brengen aan een expositie, meten hun interesse in een werk af aan de hand van de vraag of ze het in huis zouden willen hebben. Begrijpelijk: houvast is altijd handig. zeker in een branche waarbij het aanbod en de diversiteit enorm is en de transparantie gering. Al zou een dergelijke afweging ook moeten gaan over een aantal intrinsieke belevingsaspecten. Zoals: hoe verhoudt het werk zich tot de tijdsgeest waarin het gemaakt is? En is het verhaal dat de kunstenaar wil vertellen voldoende interessant en uitdagend?

Maar los daarvan, terugkomend op die eerste vraag: het is begrijpelijk dat een kunstwerk als eerste een emotie oproept, en daarmee wellicht het verlangen een werk te bezitten. Alleen: stel nou dat je heel graag een werk van bijvoorbeeld Mondriaan zou willen bezitten, of een Picasso, dan wordt het lastig. Althans, dat lijkt zo. Tegenwoordig zijn er diverse mogelijkheden om via gedeeld eigendom toch een werk te bezitten dat anders onbereikbaar zou zijn.

Kunst delen

De reden om mee te doen aan een model voor gedeeld eigenaarschap kan divers zijn. Zo geven particuliere kunstliefhebbers al van oudsher werken uit hun collectie in bruikleen aan musea. Meestal gaat het dan om kunst met een hoge historische waarde, om zo een breder publiek ervan te laten genieten. Eigenlijk wordt het eigendom dan – al dan niet voor langere tijd – gedeeld met het museum, en daarmee met het publiek. Financiële redenen kunnen ook een motief zijn: verzekeringen voor museale stukken kunnen hoog oplopen, en zoiets waardevols in je huis hebben hangen kan ook een last zijn.

Zoals internet- en cryptokunstenaar Rafaël Rozendaal (1980) het verwoordt: ‘Eigendom is een gevangenis vol verplichtingen.’ Rozendaal introduceerde een radicaal nieuwe methode om zijn kunst te kunnen delen. Om de verhoudingen tussen kunstenaars, instituten en liefhebbers transparanter en democratischer te maken, gebruikt Rozendaal vanaf begin 2000 websites als canvas voor zijn kunstwerken, zodat deze voor iedereen met toegang tot het internet te bekijken zijn. Rozendaal verkoopt de domeinnaam van de website waar het werk op staat, met als bijkomende voorwaarde dat het werk altijd openbaar toegankelijk moet blijven. De kunstenaar creëerde daarvoor het Art Website Sales Contract, dat eveneens openbaar is en door iedereen te gebruiken.

Na aankoop wordt de naam van de eigenaar in de broncode en in de titel van de pagina gezet. Maar de website blijft voor iedereen te zien. Een voorbeeld is ifnoyes.com, een werk uit 2013 en inmiddels van eigenaar gewisseld, maar nog immer voor alle internetgebruikers waar ook ter wereld te bezoeken. Zo heeft Rozendaal inmiddels meer dan 50 miljoen kijkers naar zijn werken getrokken – meer dan het totale aantal bezoekers dat het Stedelijk Museum in haar hele bestaan heeft binnengehaald.

Jeannette ten Kate Jan Robert Leegte Tableau Magazine
Jan Robert Leegte, Compressed Landscapes, 2021, still van website, collectie Cultural Heritage Agency of the Netherlands in langdurige bruikleen aan Centraal Museum Utrecht, courtesy Upstream Gallery

Toch is er telkens maar één eigenaar. De koper deelt dus het kijkplezier, maar omarmt ondertussen meer dan iemand anders het creatieve proces van de kunstenaar en het specifieke werk. Dat is een nieuwe manier om te kunnen genieten van kunst, en in feite een gemoderniseerde versie van het in bruikleen geven van een werk.

Inmiddels omarmen musea deze vorm van gedeeld eigenaarschap ook. Zo toonde het Van Gogh Museum in 2021 een tentoonstelling met werk van internetkunstenaar Jan Robert Leegte (1973), te zien op vijf schermen. Leegte verbindt al vanaf 1997 kunsthistorische stromingen met het internet. Voor deze expositie gebruikte de kunstenaar een algoritme en vijf zoektermen (zonsopgang, landschap, maan, bos en bergen) om een reeks van veranderende beelden te creëren, die altijd doorgaat. De serie, getiteld Compressed Landscapes refereert aan de onderwerpen die voor de impressionisten aan het eind van de 19e eeuw belangrijk waren. De creatie van het werk is een continu proces, dat zich constant vernieuwt en ook voor de kunstenaar onvoorspelbaar is. Het kunstwerk is nog steeds te vinden op het internet, op de website compressedlandscapes.com. Tevens zijn ook alle vijf onderdelen via de site van het van Gogh Museum te vinden. Dus wie is er dan de eigenaar van dit werk? De kunstenaar, het museum of de kijkers?

Het gedeelde eigenaarschap van een kunstwerk heeft zich in de afgelopen tien jaar snel ontwikkeld. Een van de voornaamste redenen is om er geld mee te verdienen. Om kunst als belegging te gebruiken is overigens niets nieuws – alles wat een waarde vertegenwoordigt is immers aantrekkelijk om te verhandelen of in te investeren. Het is echter de vraag of dat bij kunst loont.

Jeannette ten Kate Picasso Tableau Magazine
Pablo Picasso, Family of Saltimbanques, 1905 © 2012 Estate of Pablo Picasso / Artists Rights Society (ARS), New York. Chester Dale Collection

Kunst als belegging

Het eerste kunstbeleggingsfonds werd in 1904 opgericht in Parijs door kunstverzamelaar en zakenman André Level. Onder de naam La Peau de l’Ours (naar het spreekwoord: gij zult de huid niet verkopen voordat de beer is geschoten), kocht Level samen met elf andere investeerders van het fonds werk aan van jonge opkomende kunstenaars van toen, zoals Picasso, Matisse, Gauguin, Van Gogh, Derain en Dufy. De werken werden tien jaar lang bewaard en uiteindelijk in maart 1914 geveild, vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Deze veiling was een groot succes. Opvallend was dat ook de kunstenaars deelden in de winst: bovenop de aankoopprijs kregen zij 20% van de winst. Zo bracht het inmiddels wereldwijd beroemde schilderij La Famille de Saltimbanques, uit de Blauwe Periode van Picasso, 11.500 francs op, terwijl het negen jaar daarvoor was aangekocht voor maar 1.000 francs. De destijds nog jonge kunstenaars kregen hierdoor niet alleen meer aandacht; ook werd het nut van het Franse systeem van het droit de suite (volgrecht) bewezen, dat nu als Europese regel geldt.

Vervolgens werden in de loop van de eeuw meerdere kunstfondsen opgericht, maar die waren echter zelden succesvol. Dit had uiteenlopende redenen: kunst is in tegenstelling tot liquide middelen niet snel verhandelbaar, de looptijd tussen aan- en verkoop was vaak te lang, waardoor inflatie en lopende kosten de resultaten ondermijnden; of er werden verkeerde werken aangekocht (bijvoorbeeld door gebruik te maken van adviseurs die verschillende belangen vertegen- woordigden) of er werd in enkele gevallen ronduit gefraudeerd door de managers.

De kunstmarkt was en is weinig transparant. Dat maakt het een risicovolle onderneming om in kunst te investeren puur en alleen vanwege financieel gewin, zonder rekening te houden met de wezenlijke, intrinsieke waarde ervan. Maar aan het begin van de 21e eeuw was er sprake van een opleving van alternatieve beleggingsfondsen (als alternatief voor de financiële markt). Zo ook voor kunst. Doordat websites als ArtPrice en Artnet voor meer transparantie zorgden, werd het veel makkelijker om prijzen en opbrengsten te achterhalen en te volgen. Daarbij werd de markt voor hedendaagse kunst inmiddels omarmd door liefhebbers vanuit de hele wereld.

Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Jeannette ten Kate is kunstadviseur op de mondiale kunstmarkt, oprichter van The Art Connector en directeur van The Arts Club en International Arts Club. Ze werkte bij veilinghuizen Sotheby’s en Glerum Auctioneers. Sinds twintig jaar heeft ze haar eigen bedrijf.

Categorieën
2023 Stories

Gekkigheid op de kunstmarkt

Gekkigheid doet zich voor wanneer bijzaken het oorspronkelijke doel overschaduwen. In de afgelopen decennia heeft het financiële aspect van kunst steeds meer aandacht gekregen op de internationale kunstmarkt, met alle gevolgen van dien.

Tegenwoordig is het heel normaal voor alle spelers op de markt om rapporten in te zien over de enorme opbrengsten/uitgaven binnen de kunstbranche, lijsten met recordbedragen, de bestverkopende kunstenaars en vooral degenen die het snelst in waarde stijgen. En dit alles staat nog los van bijvoorbeeld de overvloed aan kunstfondsen, of de zelfopgelegde regels van galeries die moeten voorkomen dat mensen kunst kopen louter om deze vervolgens met winst door te verkopen. Veilinghuizen hebben op hun beurt complexe financiële strategieën ontwikkeld om klanten aan te trekken en te behouden. Hoe is het zover gekomen?

Kunst wordt al van oudsher gebruikt als een vorm van investering. Aan het begin van de 17e eeuw werd in Amsterdam voor het eerst het begrip ‘kunsthandelaar’ geïntroduceerd. In vergelijking met andere delen van Europa, waar kunst voornamelijk in opdracht werd gemaakt voor de adel, de kerk en het hof, was Amsterdam uniek. Hier was geen hof en de gereformeerde kerk verbood religieuze afbeeldingen. Kunsthandelaars boden werken te koop aan die al voltooid waren en tentoongesteld werden, vaak in dicht opeengepakte rijen van de grond tot aan het plafond. Dit zorgde voor een bloeiende kunsthandel in Amsterdam, waar vertegenwoordigers van hoven uit heel Europa naartoe kwamen om aankopen te doen.

Echt of niet

De waardering van kunstwerken werd toen bepaald door dezelfde factoren als nu: de populariteit van de kunstenaar, het formaat en het onderwerp. Stillevens en landschappen waren het goedkoopst, historie- en genrestukken het duurst – vooral als er veel figuren op stonden, omdat portretten moeilijker te maken zijn en meer tijd kosten. Het was ook mogelijk om rechtstreeks bij de kunstenaar te kopen, wat altijd goedkoper was dan via een tussenpersoon.

Kunstmarkt Jeannette ten Kate Tableau Magazine
Vincent van Gogh, Irissen, 1889, collectie Getty Museum

Een opmerkelijk voorbeeld daarin vormt Adriaen Banck, een verzamelaar die het schilderij Suzanna en de Ouderlingen rechtstreeks van Rembrandt kocht voor 500 gulden in 1659, en het een jaar later alweer voor 60 gulden meer verkocht. Voor die tijd een behoorlijke winst binnen een korte tijd. Werken die volledig door de meester zelf geschilderd werden, waren vanzelfsprekend veel duurder dan kopieën gemaakt door leerlingen. Soms was het verschil echter moeilijk te zien: in 1671 verkocht kunsthandelaar Gerrit Uylenburgh dertien schilderijen als zijnde volledig van de hand van verschillende meesters, dus niet van de leerlingen, aan de keurvorst van Brandenburg. Maar de hofschilder twijfelde aan de echtheid. Dit leidde dit tot een conflict waarbij beide partijen een commissie aanstelden om de authenticiteit te bepalen. Zelfs gerenommeerde schilders als Johannes Vermeer en Ferdinand Bol werden erbij betrokken, maar de echtheid kon niet worden vastgesteld en de werken werden terug genomen.

Wist maken

De belangrijkste omslag op de kunstmarkt was de veiling van de Scull-collectie in 1973 bij Sotheby’s in New York. Deze controversiële gebeurtenis wordt gezien als de start van een nieuw marktmodel, de basis voor de vorm die wij nu nog steeds kennen. Vanaf de jaren 60 verzamelden Ethel en Robert Scull kunst van abstract-expressionisten en Pop Art-kunstenaars. Met een aantal van hen waren zij ook bevriend geraakt, waardoor het weleens voorkwam dat het echtpaar tegen gereduceerde prijzen werk mocht aankopen. In oktober 1973 startte de veiling van vijftig werken die Scull had gekozen als de beste uit zijn collectie. Voorafgaand aan de verkoop was een grootse marketingcampagne opgezet door Sotheby’s, inclusief prominent geplaatste advertenties, speciale ontvangsten en een dikke veilingcatalogus. Los van het feit dat zo’n promotie nog niet eerder was vertoond, was het ongekend dat zo kort na de aankoopdatum kunst van jonge kunstenaars op de veiling werd aangeboden. Op dat moment was Pop Art nog in volle bloei, en bovendien populair, maar voor het publiek was niet duidelijk waar het gekocht kon worden. Deze veiling, en daarbij opgeteld de manier waarop de verkoop kenbaar werd gemaakt, trok daardoor een groot publiek. Het werd een gigantisch succes met een totaalopbrengst van 2,2 miljoen dollar, destijds een record.

Een werk van Cy Twombly werd bijvoorbeeld verkocht voor 40.000 dollar, meer dan vijftig keer de aankoopprijs van 750 dollar. Een schilderij van Jasper Johns, dat was aangekocht voor 10.000 dollar, werd afgehamerd voor 240.000 dollar. In de daaropvolgende periode groeide de kunstmarkt snel. Het aanbod aan hoogwaardige kunstwerken was echter schaars en de concurrentie binnen het veilingwezen was hevig, zelfs met maar twee grote spelers op de markt. In de strijd om de hoogste opbrengsten en beste verkopen te bewerkstelligen verzonnen Sotheby’s en Christie’s steeds meer methodes.

Kopen op krediet

In de jaren 80 introduceerde Sotheby’s bijvoorbeeld een Financial Services-afdeling die krediet verleende om kunstwerken mee aan te kopen. Kopers in het hoogste segment kregen de mogelijkheid om voorafgaand aan de veiling krediet te krijgen ter waarde van 50% van de hamerprijs, waarbij het aangekochte werk als garantie diende. Met dit systeem financierde het veilinghuis in feite zijn eigen verkopen. Dit bleek echter al snel riskant te zijn.

Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Jeannette ten Kate is kunstadviseur op de mondiale kunstmarkt, oprichter van The Art Connector en directeur van The Arts Club en International Arts Club. Ze werkte bij veilinghuizen Sotheby’s en Glerum Auctioneers. Sinds twintig jaar heeft ze haar eigen bedrijf. 

Categorieën
2023 Stories

De post-Covid kunstmarkt in beweging

We waren er zo van overtuigd: de pandemie zou alles veranderen. We zouden bewuster omgaan met het milieu, minder vliegreizen maken, vaker de auto laten staan, meer online vergaderen en tot een democratischer verdeling komen tussen de haves en have nots. Er zou meer aandacht zijn voor kansarme bevolkingsgroepen, en we zouden de wereld in breder perspectief gaan zien dan alleen vanuit de westerse denkbeelden.

Interessant om nu, twee jaar na dato, in kaart te brengen of die veranderingen inderdaad zijn doorgekomen en hoe zij zich binnen de kunstmarkt hebben gemanifesteerd.

Nieuwe kopers, nieuwe hypes

De overgang naar online, gestuwd door de pandemie, trok een nieuwe, relatief jonge kopersgroep aan. Opgegroeid met internet en gewend aan het gemak van online kopen, ging deze groep veel makkelijker over tot aankoop vanaf een scherm, dan tijdens een fysieke veiling op vastgestelde tijden of bezoek aan een galerie. Met name jonge Aziaten, vooral afkomstig uit China maar in het Westen opgeleid, kochten kunst van eveneens jonge kunstenaars. Hierbij zagen we een voorkeur voor werk dat het goed doet op Instagram: helder van kleur en met aantrekkelijke voorstellingen. Dit soort ‘happy art’ werd goed verkocht in de prijscategorie tussen 50.000 en 1 miljoen dollar en ontwikkelde zich tot een nieuwe trend. Deze zette door in 2021 en had tot gevolg dat jonge kunstenaars van nog geen veertig jaar al werken verkochten voor meer dan 500.000 dollar. Toen deze kunstenaars door de explosieve waardestijging onbereikbaar werden, gingen de nieuwe kopers gretig op zoek naar ultra contemporary art – werk van de allerjongste generatie, vaak nog jonger dan dertig jaar. Dit wordt ook wel red-chip kunst genoemd, gemaakt door kunstenaars die snel beroemd worden en veel aandacht krijgen op sociale media-platforms. Via deze platforms promoten ze hun eigen werk, en behalen zo enorme commerciële successen. Het tegenovergestelde is blue chip-kunst, gemaakt door gevestigde namen als Andy Warhol, Mark Rothko, en Jeff Koons, die op veilingen voor recordresultaten wordt verkocht. De blue chip-kunstmarkt kent veel vraag en weinig aanbod.

Jeannette ten Kate Kunstmarkt Tableau Magazine
Kerry James Marshall, Untitled, Sotheby’s London, 27 juni 2023, USD 3.918.643

Red chip-kunstenaars zijn doorgaans nieuw op de markt en zoals gezegd relatief jong. Ze hebben zoveel volgers en succes op sociale media, dat hun werken het traditionele proces overslaan en nu al de veilingen hebben bereikt, waar ze eveneens voor duizelingwekkende prijzen worden verkocht. Maar niet alleen online zijn deze kunstenaars populair: ze worden inmiddels ook opgepakt door topgaleries als David Zwirner en Larry Gagosian. Dit betekent dat red chip-kunstenaars tegelijkertijd verschijnen op de primaire als op de secundaire markt. Ofwel: ze worden bij een galerie getoond en ook op de veiling verkocht.

De red chip-kunstenaars staan nog vol in hun ontwikkeling, waardoor het lastig te voorspellen is wat hun volgende stap zal zijn. Dat betekent dat het voor hen ook moeilijk is om de steun en het vertrouwen te krijgen van non-profit instituten als musea en internationale kunstevents. Ervaring leert dat het heel moeilijk is om als kunstenaar relevant te blijven, wanneer de support van en opname in musea, handel en gerenommeerde collectioneurs ontbreekt. De red chip-trend spitste zich in 2022 verder toe op kleurrijke, abstracte voorstellingen, veelal gemaakt door vrouwelijke kunstenaars. Een verandering ten opzichte van het realisme dat in de jaren daarvoor populair was.

Een nieuwe, hybride markt

De opkomst van online platforms had niet alleen impact aan de koperskant, maar leidde tot een verandering in het gehele verkoopsysteem. Het aantal online verkopen steeg exponentieel: na een langzaam groeitraject in de meeste jaren tot aan de coronacrisis in 2019, bereikte de opbrengst van online verkoop een historisch hoogtepunt van 12,4 miljard dollar in 2020 – een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor. Hoewel de enorme toename in online verkopen daarna stagneerde, is de markt post-corona niet meer teruggezakt naar het oude niveau. Het aantal online kunstaankopen bleef aanzienlijk hoger dan in 2019 of enig vorig jaar: in 2021 was de totale omzet 13,3 miljard dollar. De online-markt lijkt zich dus definitief gevestigd te hebben.

Toen de markt vanaf 2021 geleidelijk heropende, was er een hybride vorm ontstaan waarin men inzette op fysieke events zoals beurzen en veilingen, maar ook investeerde in digitale oplossingen als online viewing rooms. Daarnaast maakten zowel kunstenaars als kopers gebruik van de nieuwe, online verkoopplatforms, die functioneren zonder tussenkomst van de galerie. Het werd steeds makkelijker, maar ook steeds breder geaccepteerd om kunst via een scherm te kopen. Dat gezegd hebbende, blijkt toch dat de duurdere verkopen meestal offline blijven. We zien hier dat digitale technologie vooral wordt ingezet om fysieke verkoop te ondersteunen. De mogelijkheden om bijvoorbeeld verfstructuur vanaf een scherm te kunnen zien, worden steeds beter. Zo wordt technologie gebruikt om een bezichtiging op afstand zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren, maar in het hogere segment worden werken vaak ook in het echt bekeken.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Jeannette ten Kate is kunstadviseur op de mondiale kunstmarkt, oprichter van The Art Connector en directeur van The Arts Club en International Arts Club. Ze werkte bij veilinghuizen Sotheby’s en Glerum Auctioneers. Sinds twintig jaar heeft ze haar eigen bedrijf.

Categorieën
2023 Stories

De galerie: verkopen is niet het enige doel

Door de jaren heen is het idee van de galerie als steriele white cube met een ondoorgrondelijke medewerker en onbegrijpelijke kunst aan de muur sterk veranderd. Althans, daar doen de galeries zelf hard hun best voor. Begrippen als transparantie, toegankelijkheid en drempelverlaging staan inmiddels hoog op hun prioriteitenlijst.

Toch wordt dat niet altijd zo ervaren door de bezoekers. Nog steeds vindt men het lastig zomaar een galerie binnen te stappen. Zo vragen velen zich af of je mag komen kijken met de intentie de kunst te zien in plaats van te kopen en of er een bepaalde mate van kennis van je wordt verwacht. Of het gebruikelijk is om naar de prijs te vragen en, als je tot kopen overgaat, om een eventuele korting te bespreken. Des te meer reden om de galeries en hun organisatie eens onder de loep te nemen, en uit te leggen hoe zij werken en wat hun verwachtingen zijn.

Ten eerste is het belangrijk om te weten dat een galerie samenwerkt met de kunstenaar. Dat wil zeggen: de galerie koopt de kunst niet op, maar geeft het een podium. Als het werk niet wordt verkocht, gaat het weer terug naar de kunstenaar. Dit betekent dus dat het risico gedeeld wordt, met dien verstande dat de kosten wel verschillend kunnen zijn. De maandelijkse kosten die de galerie maakt wat betreft huur, opslag, verzekering, personeel, administratie en marketing, gaan altijd door, ongeacht de inkomsten. Daar komen kosten voor een stand op een beurs en bijbehorend transport en personeel nog bij. Vandaar dat een 50/50-verdeling van de opbrengst van de verkopen op zich een redelijke verdeelsleutel is. Tenminste, als de galerie de kunstenaar daadwerkelijk ondersteunt, door inderdaad deel te nemen aan bijvoorbeeld beurzen of online platforms. En, wellicht nog belangrijker: door contact te hebben en onderhouden met museale instituten en bedrijfscollecties, nationaal en internationaal. Daar gaat veel tijd en moeite in zitten, maar het levert wel aandacht op voor de kunstenaar – en daarmee een vergrote kans op deelname aan exposities die los staan van de markt. Wat weer een meerwaarde geeft aan de naam van de kunstenaar en diens werk, maar ook nieuwe, creatieve uitdagingen voor de maker met zich meebrengt.

Jeannette ten Kate Hoe werkt een Galerie Galeries Kunstmarkt Tableau Magazine
Harm van den Dorpel, Mutant Garden Seeder, 2021, courtesy Upstream Gallery

De aandacht voor de kunstenaar is een belangrijk punt bij galeries, waar ze hoog op inzetten. Vanzelfsprekend willen ze graag ervaren collectioneurs en kunstprofessionals binnenkrijgen, maar evengoed geïnteresseerd zijn in nieuw publiek. Het doel is tweeledig, namelijk verkopen (nu of in de toekomst), maar ook het onder de aandacht brengen van kunst bij een breed publiek. Alleen is een galerie ook weer geen museum, dus de ontvangst van te veel bezoekers gaat ten koste van de individuele aandacht.

Kunst moet gezien worden

Sebastiaan Brandsen, senior director bij Galerie GRIMM, ziet dat ook zo. Om binnen te komen in de galerie moet je eerst aanbellen bij het statige pand aan de Keizersgracht. Op het eerste gezicht is de locatie dus niet heel toegankelijk. Toch staat GRIMM juist heel erg open voor alle publiek, ook voor wie alleen even wil kijken. Want, zegt Brandsen: ‘Kunst kan niet bestaan als het niet gezien wordt.’ Los daarvan wil de galerie bezoekers een bijzondere ervaring bieden, onder andere door de tijd voor ze te nemen, informatie te geven en vragen te beantwoorden. Dat wordt lastig als er grote groepen mensen binnen zijn. Het aanbelsysteem helpt wel om de gewenste sfeer te kunnen behouden. ‘En verder hopen we dat door mond-op-mond-reclame meer mensen de weg naar de galerie weten te vinden.’

Kunst kan niet bestaan als het niet gezien wordt

Ook bij Galerie Fons Welters is de zichtbaarheid van buitenaf klein. De ingang aan de Bloemstraat wordt gevormd door een kunstwerk van Joep van Lieshout. Een opvallende onderbreking van het straatbeeld, dat je tegelijkertijd het zicht op wat binnen gebeurt volledig ontneemt. Maar daarachter blijkt de ruimte verrassend groot. Nick Terra, directeur van de galerie, heeft een duidelijke visie: ‘De galerie is een ruimte waarmee je een platform geeft aan kunstenaars waar je in gelooft. Niet alleen om te verkopen – dat is een middel om het bedrijf te kunnen blijven runnen. Mijn doel is de kunst voor het publiek toegankelijk maken en mensen ermee aan te spreken.’ Voor Terra is het belangrijk dat geïnteresseerden zich welkom voelen. Hij ziet de galerie ook als een plek die onderzoek faciliteert: zo liggen er boeken klaar waar iedereen in kan bladeren en worden vragen met liefde beantwoord. Want kennis geeft begrip, en daarmee langer kijkplezier.

Een vergelijkend onderzoek bij verschillende galeries geeft helder inzicht in wat de kunstmarkt te bieden heeft en in hoe het ‘systeem’ werkt. Ook wordt duidelijk dat iedere galerie een eigen focus heeft en daarmee een eigen identiteit heeft gecreëerd.

Meer dan kijken

Zo is Upstream Gallery gespecialiseerd in digitale kunst. Oprichter Nieck de Bruijn is zich er terdege van bewust dat de opkomst van deze kunststroming – en NFT’s in het bijzonder – een radicale verandering in de kunstbeleving betekent, en dat dit veel vragen oproept. Daarom besteedt Upstream veel aandacht aan het uitleggen ervan. De galerie doet dit zowel online via de website als door het organiseren van fysieke events. Want behalve een specifieke kunstenaar vertegenwoordigen, wil de galerie ook dienen als kenniscentrum voor de gehele digitale-kunststroming.

Jeannette ten Kate Hoe werkt een Galerie Galeries Kunstmarkt Tableau Magazine
Michael Bailey-Gates, Ethyl Eichelberger Angels, 2019, courtesy The Ravestijn Gallery © Michael Bailey-Gates

Als kunstadviseur merk ik zelf ook dat er veel vooroordelen bestaan over digitale kunst. Dit komt vooral doordat deze geassocieerd wordt met cryptovaluta en gehypete NFT’s, die om commerciële redenen worden verhandeld, zoals de Bored Apes. Zonde, want aan het begin van een nieuwe kunststroming, waarin baanbrekende ontwikkelingen elkaar in rap tempo opvolgen, is het juist een uitdaging om met gedegen kennis een doordachte analyse te maken. Dit geeft beter inzicht in het onderwerp, maar ook in de tijdsgeest in het algemeen. Het is daarom bijzonder waardevol dat de galerie haar ervaring en kennis toegankelijk maakt.

The Ravestijn Gallery, gespecialiseerd in photo-based art, is eveneens een galerie die de boodschap hoog in het vaandel heeft staan. Het merendeel van de door hen vertegenwoordigde kunstenaars richt zich op de diversiteit binnen de maatschappij, zowel de kwetsbare kant daarvan als de consequenties van menselijke gedrag. Veelal zijn de foto’s het creatieve resultaat van een specifiek onderzoek, of willen zij bepaalde situaties onder de aandacht brengen. Dergelijke kunst geeft inzicht en zet je aan het denken. Het voornaamste is dan ook dat het gezien wordt, zonder toeschouwers gaat de boodschap verloren.

Het kijken naar kunst en het ontwikkelen van begrip voor zowel vorm als inhoud, geeft de geest creatieve vrijheid en positieve energie. Daarom is het belangrijk om veel te zien zonder alleen het kopen als doel te hebben. De maat waarmee je meet is dan slechts wat je mooi vindt, terwijl kunst zoveel meer kan betekenen. Zo’n instelling kan je beleving dus begrenzen.

Jeannette ten Kate Hoe werkt een Galerie Galeries Kunstmarkt Tableau Magazine
Melanie Bonajo, ‘When the body says Yes’, Big Spoon, 2022, courtesy de kunstenaar en AKINCI

Backoffice van de kunstenaar

Ook Renan Beunen, mede-eigenaar van AKINCI Gallery, ziet het belang van de combinatie tonen en informeren. De exposities van AKINCI zijn museaal opgezet en bij de kunstenaars is het onderliggende concept van het werk even belangrijk als de vorm, soms zelfs belangrijker. Het geven van achtergrondinformatie is daarom essentieel. En dat geeft de galerie graag. ‘Verkopen is noodzakelijk, maar het plaatsen van hun werk in musea, biënnales of de Documenta is onze belangrijkste drijfveer. Wij willen voorzien in de behoefte om de tijd te nemen en over meer informatie te beschikken, voordat tot aanschaf wordt overgegaan. Wij verkopen ook meer aan instituten en musea dan aan particulieren. De meeste tijd gaat zitten in het op de juiste manier onder de aandacht brengen van onze kunstenaars, met dit doel in gedachten. Wij werken samen met onze kunstenaars, maar fungeren tegelijkertijd als agent.’

Een goed voorbeeld van hoe de galerie als agent kan optreden, vormt AKINCI’S begeleiding van Melanie Bonajo tijdens de Biënnale van Venetië van 2022, toen Bonajo was geselecteerd om Nederland te vertegenwoordigen. Beunen: ‘Tijdens de Biënnale waren we de backoffice van Melanie, maar vooral achteraf toen een hele stroom aan expositieaanvragen losbarstte, was het zaak om alles na Venetië goed te organiseren en te begeleiden met en voor de instituten die op verschillende plekken in de wereld haar werk zullen presenteren.’

Durf te vragen

Vanzelfsprekend kan een galerie niet voortbestaan als er geen geld wordt verdiend. Bovendien zijn de verkoopresultaten ook een graadmeter voor wat men over heeft voor de desbetreffende kunstenaar, wat weer zijn weerslag vindt in de stijging van de vraagprijzen. Hoe meer de aandacht van belangrijke spelers op de kunstmarkt bewezen is, hoe hoger de prijzen worden. Toch zullen de galeries zich ervoor inzetten om die niet te snel te laten stijgen. Het is voor de kunstenaar en dus ook voor de galerie van belang, dat het werk zo breed mogelijk gedragen wordt en bereikbaar blijft voor zowel het publiek als de musea. In de extreme gevallen dat er meer vraag is dan aanbod werkt dat weer anders. Dan wordt door de galerie en de kunstenaar gekozen wie het werk ‘mag’ hebben.

Jeannette ten Kate Hoe werkt een Galerie Galeries Kunstmarkt Tableau Magazine
Levi van Veluw, In the depths of memory, 2023, courtesy Galerie Ron Mandos. Foto: Michèle Margot

Om te begrijpen wat bepalend is voor de prijs en waarom iets gemaakt is en wat de kunstenaar wil vertellen, is dus het goed om veel te zien, onder andere in de galerie. En daarbij geldt: durf vragen te stellen. Niet alleen naar de vraagprijs, maar ook naar het cv van de kunstenaar, om inzicht te krijgen in zijn of haar trackrecord. En in de betekenis van het werk; wat wil dit werk zeggen en waar past het binnen het oeuvre. En als je dan tot kopen wilt overgaan, is vragen naar de ‘beste prijs’ niet ongebruikelijk. Al wordt het niet aangemoedigd en zijn er geen vaste regels voor, kortingen zijn zeker bespreekbaar binnen de kunstwereld. Als er veel tijd en werk vooraf is gegaan aan de productie of kostbare materialen zijn gebruikt, dan is de kans op korting klein. Een galerie zal ook eerder geneigd zijn een korting te geven aan trouwe klanten dan aan wie voor het eerst langskomt.

Kortom: een galerie heeft een heel eigen betekenis, die lastig is te vergelijken is met welke andere branche dan ook. In feite vervult de galerie de rol van winkel, expositieruimte en agentschap tegelijk. Deze driedeling is goed zichtbaar bij Galerie Ron Mandos. De grote ruimte aan de Prinsengracht wordt optimaal ingezet. De exposities zijn spectaculair en tijd, kosten noch moeite worden gespaard om met de kunstenaars een museale show neer te zetten. Daarnaast besteedt de galerie veel tijd aan het verstrekken van informatie, zowel aan de bezoekers in de galerie als via sociale media en door bijvoorbeeld art talks te organiseren op zondagmiddag. Zonder verdere verplichtingen. Dus: schroom niet om een galerie te bezoeken. Ontspanning, kennis, het levert je sowieso iets op. En het kost je niets.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Jeannette ten Kate is kunstadviseur op de mondiale kunstmarkt, oprichter van The Art Connector en directeur van The Arts Club en International Arts Club. Ze werkte bij veilinghuizen Sotheby’s en Glerum Auctioneers. Sinds twintig jaar heeft ze haar eigen bedrijf.

Categorieën
2023 Stories

Kunstmarkt: het taxeren van kunst

Een van de kernthema’s in het vak van adviseur is het taxeren van kunst. Wat bepaalt de waarde van een kunstwerk en hoe kan het dat er soms diverse prijzen aan hetzelfde kunstwerk gehangen kunnen worden? Als kunstadviseur is een van mijn belangrijkste taken om klanten te behoeden voor het kopen van overpriced kunst en de juiste balance in value for money voor ze te vinden. Ook moet ik als taxateur goed op de hoogte zijn van prijzen van kunst en hoe die tot stand komen.

Zoals in iedere economische branche is er ook binnen de kunstmarkt een financiële waardering mogelijk, en zijn er vaststaande methodes waar volgens gemeten wordt. Niet ‘wat de gek ervoor geeft’ dus, of natte-vinger-waardering van de kunsthandelaar. Natuurlijk gebeurt dat weleens, maar het is aan de adviseur om dat te herkennen.

De belangrijkste factor die meespeelt bij het taxeren van kunst is de naam van de kunstenaar. Dat is in feite het merk, dat een bepaalde waarde vertegenwoordigt. De intrinsieke waarde – namelijk de prijs voor een doek, verf of kwast – is immers min of meer hetzelfde voor welk schilderij dan ook. Om te onderzoeken wat de meerwaarde van de naam van de kunstenaar is, kijken experts in eerste instantie naar veilinguitslagen: wat brachten vergelijkbare werken van dezelfde maker op? Dit is de meest objectieve manier om de waarde te toetsen, want aangezien een veiling een openbaar platform is zijn de resultaten makkelijk vindbaar en valt daarmee goed te vergelijken. Het is dus de consensus van de kopers op de openbare markt die uitwijst wat men over heeft voor het werk van een bepaalde kunstenaar.

Daarnaast lezen we uit veilingresultaten af welk soort werk binnen het oeuvre van die kunstenaar als het meest belangrijke wordt gezien. Iedere kunstenaar beleeft een bepaalde periode waarin zijn format en technische vaardigheden het best op elkaar zijn afgestemd. Als die kunst dan ook nog eens de tijdsgeest vertegenwoordigt, dan worden werken uit die periode de norm waaraan we zowel de financiële als de artistieke waarde afmeten.

Taxeren van Kunst Kunst Taxeren Tableau Magazine Mondriaan Jeannette ten Kate
Piet Mondriaan, Boerenerf in het Gooi geflankeerd door jonge boompjes, 1901-1902, verkocht voor 68.000 dollar © 2022 Christie’s Images Limited

Mondriaan

Laten we Mondriaan als voorbeeld nemen voor het taxeren van kunst. Mondriaans sleutelwerken zijn de geometrische composities met horizontale en verticale zwarte lijnen en rode, gele en blauwe blokken, die hij maakte vanaf 1920. Dit zijn schilderijen die voort­ komen uit een nieuwe kunsttheorie, die inmiddels bekend staat als neoplasticisme of Nieuwe Beelding. Deze theorie werd door Mondriaan en Theo van Doesburg ontwikkeld in 1919, en vormde het uitgangspunt voor de groep kunste­ naars die zich bewoog rondom het tijdschrift De Stijl – zowel schilders als architecten en toegepaste kunstenaars.

Die nieuwe theorie betekende een buitengewoon belangrijke en grensverleggende visie op de benadering en toepassing van kunst, en bleek tevens een briljant antwoord vanuit de kunst op de chaotische, naoorlogse tijdsgeest van toen. Belangrijk om te vermelden is dat er gewoonlijk een heel proces aan voorafgaat, voordat een kunstenaar in staat is om tot zo’n prestatie te komen. Zo ook bij Mondriaan, die aan het begin van de 20e eeuw weliswaar verdienstelijke, maar verre van kunsthistorisch­ belangrijke landschappen schilderde. Met de tijd kwam hij echter steeds verder in zijn zoektocht naar de weergave van de essentie van het leven, waarbij hij steeds rigoureuzer in zijn stijl werd. De waarde die de naam van de kunstenaar vertegenwoor­digt, wordt dus bepaald aan de hand van zijn belangrijkste werk. Daarnaast geldt: hoe dichter de datum van vervaardi­ging ligt bij de oorsprong van de stijl, des te hoger de museale waarde. Afgelopen november 2022 werd het duur­ste werk van Mondriaan ooit verkocht, Compositie No. II uit 1930, bij Sotheby’s New York afgeslagen voor 51 miljoen dollar.

Voor de waardebepaling van ander werk geldt vervolgens dat hoe verder de datum van vervaardiging af ligt van de vervaardigingsdatum van de belangrijkste (oftewel duurste) verkoop, hoe verder de prijs zakt. Zo werd tijdens een online veiling van Christie’s afgelopen oktober 2022 een doek van Mondriaan met de titel Boerenerf in het Gooi, gemaakt in 1901/1902, verkocht voor circa 68.000 dollar. Een enorm verschil met het bedrag dat voor Compositie No. II werd betaald. In zo’n geval betaal je een relatief hoog bedrag voor alleen de naam van de kunstenaar, en niet zozeer voor de kwaliteit of het kunsthistorisch belang van het werk. Een dergelijk werk is bepaald niet waardevast: er zal altijd vergelijkbare kunst te krijgen zijn. Dat is anders voor de dure ‘sleutelwerken’ – die zitten vaak vast in musea en instituten en komen nauwelijks meer op de markt. Door schaarste zullen die altijd een hoge, of zelfs stijgende waarde vertegenwoordigen. Overigens zegt dit alles vanzelfsprekend niets over wat een koper zelf het mooist vindt – het verklaart slechts de prijsverschillen.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Kunstmarkt Stories

Kunstmarkt: kunst kopen… en dan?

Met een wereldwijde omzet van 69.1 miljard dollar in 2021 (volgens de jaarlijkse kunstmarkt-analyse in opdracht van Art Basel) is de kunstmarkt uitgegroeid tot een serieuze economische branche. Het verdient dan ook aanbeveling om een weloverwogen keuze te maken bij het aankopen van een kunstwerk.

Hoewel booming, is de kunstmarkt tegelijkertijd weinig transparant en is het als koper lastig om er je weg in te vinden. Want, nog los van de uitdaging om iets te kiezen uit het enorme aanbod: hoe zit het met de waarde, en wat betekent het vage begrip ‘kwaliteit’?
In de 23 jaar dat ik werkzaam ben als kunstadviseur, heb ik goed in kaart kunnen brengen waar de onzekerheden en vragen van kopers liggen. Men gaat er vaak vanuit dat een kunstadviseur alleen maar in de arm wordt genomen voor aankopen met beleggingsdoeleinden. Dat beeld is te beperkt. Maar natuurlijk wil niemand te veel betalen en dus is dat een van de hoofdredenen om een adviseur te raadplegen.

KENNIS UIT ERVARING

Hoe komt een aankoopadvies tot stand? Een goede adviseur maakt gebruik van kennis, verkregen uit ervaring. Op enkele basisregels na is het vak van kunstconsultant niet te leren uit boekjes of opleidingen. In een complexe en weinig transparante markt brengt iedere transactie weer een andere uitdaging met zich mee. Dus geldt: hoe meer je hebt meegemaakt en hoe meer risicokennis je in je database hebt verzameld, des te beter je je klanten kunt bijstaan. Hierbij is het belangrijk dat die ervaring is opgedaan binnen het gehele spectrum van de markt, namelijk zowel als koper én verkoper van kunst, en bij zowel galeries als in de kunsthandel en op veilingen. Daarnaast is kennis over het kunstaanbod op diverse platforms van groot belang. Dat wil zeggen dat een adviseur zoveel mogelijk moet zien, en op de hoogte moet blijven door het nieuws te volgen, artikelen in tijdschriften en op internet te lezen en contact te onderhouden met professionals uit alle delen van de markt. Ook hier geldt weer dat relevante kennis over recente stromingen, hypes en prijsschommelingen alleen in de praktijk is op te bouwen, en het daarom veel tijd vraagt om die kennis actueel te houden.

Relevante kennis van de kunstmarkt is alleen in de praktijk op te bouwen.

Kunst verzamelen Tableau Magazine
Hans Op de Beeck, Tatiana (soap bubble) (small version), 2018, courtesy kunstenaar en Galerie Ron Mandos. Speciale versie in commissie voor privécollectie aangekocht in 2021

KENNIS EN ERVARING

Voor mij was de eerste en beste leerschool het veilingwezen, waarin ik elf jaar heb gewerkt. Als een relatief groentje werd ik na een jaar stage bij Sotheby’s verantwoordelijk voor de moderne/hedendaagse kunstafdeling bij veilinghuis Glerum (het huidige AAG) in 1990. In de jaren 90 werden de veilingen bepaald door kenners zoals kunsthandelaren en gespecialiseerde verzamelaars, en was er van een particuliere ‘eindmarkt’ nog geen sprake. Bovendien was er nog geen internet en kon research alleen fysiek worden gedaan in archieven en de database van het RKD in Den Haag. Kortom, er was weinig transparantie.

En van die ondoorzichtigheid werd zeker gebruik gemaakt. Het kwam dan ook regelmatig voor dat er valse werken werden aangeboden, al dan niet door onwetende, goedbedoelende particulieren of gelukzoekers die dachten een vondst te hebben gedaan. Het herkennen van valse handtekeningen, ‘oud gemaakt’ doek, gebleekte aquarellen of overschilderde reproducties is alleen te leren door er heel veel van te zien. En niet in de laatste plaats via de hard way: door fouten te maken en daarmee geconfronteerd te worden. Nadat echtheid is vastgesteld, wordt aan de hand van het trackrecord van de kunstenaar op eerdere veilingen de waarde van een werk bepaald. Eerdere opbrengsten vormen bewijs van wat kopers op de openbare markt over hebben voor een kunstenaar. Ook wanneer het stuk is gemaakt is bepalend. Zo is een doek van Karel Appel uit de periode 1949-1952, toen de schilder deel uitmaakte van de internationale Cobra-groep, meer waard dan een vergelijkbaar werk uit bijvoorbeeld de jaren 80. Factoren als formaat, conditie en techniek wegen ook mee in de waardebepaling. Daarnaast spelen de geschiedenis en herkomst van het werk een cruciale rol. Het onderzoek naar dergelijke factoren is gelukkig veel gemakkelijker geworden door het internet, en met behulp van blockchain-technologie zal de transparantie alleen maar toenemen.

MEEDENKEN

De kunstmarkt en haar spelers zijn net als kunststromingen constant aan verandering onderhevig. Rond de millenniumomslag ontstond er ook een omwenteling in de kunstmarkt: eigentijdse kunst kreeg meer en meer aandacht, en werd omarmd door nieuwe kopersgroepen uit alle delen van de wereld. Hierdoor verschoof niet alleen het aandachtsgebied, maar onderging de hele kunstmarkt een enorme schaalvergroting.

Verder lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Categorieën
2022 Kunstmarkt

Hypes op de kunstmarkt

Hypes op de kunstmarkt komen en gaan. De reden waarom iets een hype wordt verschilt, en ook het effect wisselt. Soms heeft een hype een blijvende invloed, soms ebt het weer weg.

Het is herfst 1991 en in de veilingzaal van het een jaar daarvoor opgerichte Veilinghuis Glerum verschijnt onverwacht een groep Indonesiërs. Niet afkomstig uit Den Haag, waar het veilinghuis op dat moment resideert, maar direct overgevlogen uit Indonesië zelf. Het doel van de overtocht werd al snel duidelijk: het opkopen van Indonesische kunst. Dat wil zeggen: schilderijen en werken op papier met Indonesische voorstellingen, die veelal waren gemaakt door Westerse kunstenaars. Het resultaat van hun komst leidde tot een schok: van het ene op andere moment brachten werken die tot dan hooguit een paar duizend gulden waard waren, opeens bedragen van vele tienduizenden en meer op. Het was de start van een nieuwe markt waarin uiteindelijk tientallen miljoenen omgingen, en die ook nu nog floreert.

Op dat moment was echter nog niet duidelijk waar het naartoe zou gaan. Het was chaos: wie waren de kopers en waar waren ze in geïnteresseerd? Een tijdlang leek het alsof alle kunst met een Indonesische voorstelling, ongeacht wie de maker was, verkocht werd voor bedragen die nooit eerder in dat genre behaald waren. De media stonden bol van de meldingen over steeds weer nieuwe prijsrecords. Toch werd er ook sceptisch gereageerd: men vroeg zich in groeiende mate af wanneer er een eind zou komen aan deze ‘hype’.

KUNSTHISTORISCHE WAARDE

Inmiddels zijn we dertig jaar en een behoorlijk aantal hypes verder. Sterker nog: ook nu, anno 2022, wordt de kunstmarkt weer sterk beïnvloed door een trend. Wat we onder een hype verstaan wordt door de Van Dale als volgt beschreven: ‘Iets nieuws dat tijdelijk sterk de aandacht trekt, maar weinig voorstelt’. Hypes kunnen na een afkoelingsperiode (deels) verworden tot een trend.
Terug naar de jaren 90. Al snel bleken de eindkopers vermogende particulieren uit Indonesië te zijn. Veelal ‘nieuwe rijken’ die voor het eerst serieus kunst gingen verzamelen. Zij waren vooral geïnteresseerd in het terugkopen van hun eigen culturele erfgoed en geschiedenis: schilderijen met kleurrijke voorstellingen van ‘Mooi Indië’, doorgaans gemaakt door professionele kunstenaars die binnen de Westerse kunstgeschiedenis niet grensverleggend waren en daarom in Nederland geen grote bekendheid genoten.

Willem Gerard Hofker, Bali, Poera Tjampoean Oeboed, 1945,
conté potlood en gouache op papier, 54,5×36,5cm, 31 mei 2015,
Christie’s Hong Kong, hamerprijs HKD 375.000 © Christie’s

Het gevolg was dat Indonesische voorstellingen van kunstenaars als Rudolf Bonnet en Willem Gerard Hofker verkocht werden voor bedragen die konden oplopen tot honderdduizenden guldens, terwijl voor Nederlandse taferelen van dezelfde makers hooguit een paar duizend gulden werd betaald.
Als de waarde van een kunstwerk louter is gebaseerd op de afbeelding, is het de vraag in hoeverre die waardevast is. Normaliter hangt de waarde samen met het belang van de kunstenaar, met name in kunsthistorische zin. Dat bepaalt ook de mate van interesse bij de toonaangevende verzamelaars, instituten en musea, waardoor de naam van de kunstenaar gevestigd en blijvend geladen wordt. Ontbreekt het kunsthistorisch belang, maar worden er wel bedragen betaald alsof er sprake zou zijn van een belangrijk trackrecord, dan is de kans aannemelijk dat het gaat om iets tijdelijks dat derhalve onderhevig is aan de hype van het moment.

In het geval van de Indonesische markt is een aantal kunstenaars, zoals Bonnet, Hofker en bijvoorbeeld A.J Le Mayeur de Merprès, door de Indonesische verzamelaars en instituten wel degelijk beschouwd als van (kunst)historisch belang. Om die reden zijn topwerken binnen hun oeuvre ook nu nog enige tonnen waard. De hype betrof vooral de minder kwalitatieve schilderijen van deze kunstenaars en nog meer het werk van niet-toonaangevende kunstenaars, die in de jaren 90 voor tienduizenden guldens en meer werden verhandeld en nu voor nog geen duizend euro te slijten zijn.
De Indonesische markt bestond vooral uit een regionale wisselwerking tussen Nederland, Indonesië en Singapore. Maar aan het begin van deze eeuw ontstond een nieuwe hype met een veel grotere impact, die gelijktijdig inzette met de explosieve toename in interesse voor de hedendaagse kunst mondiaal.

HANDEL

Vanaf circa 2003 werd de kunstmarkt overspoeld met nieuwe kopers uit alle delen van de wereld, die al snel doorkregen dat op een kunstwerk ook winst te maken was. Nog niet eerder was er op zo’n grote schaal door particulieren kunst gekocht en in korte tijd weer verkocht. Het ene na het andere recordbedrag volgde elkaar op. De vraag oversteeg het aanbod, bizarre situaties werden genormaliseerd. Bijvoorbeeld wachtlijsten, waarbij je als je aan de beurt was direct moest beslissen over de aankoop, ook al was het werk nog niet gezien en de informatie marginaal. Met name de groeiende vraag naar werk van Chinese kunstenaars was opvallend.

Verder lezen over hypes op de kunstmarkt? Bestel dan hier de losse editie

Categorieën
2022 Kunstmarkt

Ultra hedendaagse kunst en andere trends

De kunstmarkt bestaat eigenlijk uit allerlei deelmarkten met verschillende onderwerpen, kopers, verkopers en opbrengsten. Om een goed beeld te krijgen van de laatste ontwikkelingen, is het van belang de segmenten afzonderlijk te bekijken. We gebruiken daarvoor de verdeling die de veilingen aanhouden. Het nieuwe genre ultra hedendaagse kunst blijkt het snelst groeiende segment.  

De mondiale markt voor beeldende kunst (inclusief digitale kunst) als geheel is in de eerste helft van 2021 ten opzichte van het jaar daarvoor over de hele linie gegroeid. Volgens een onlangs verschenen rapport van Artnet (het grootste internationale kunstmarktplatform) is er niet alleen sprake van een stijging in omzet van 140%, maar werd er ook 12% meer aan kunst uitgegeven dan in dezelfde periode in 2019, toen de markt booming was en covid-19 nog onbekend.

Deze toename is op meerdere manieren te verklaren. Om te beginnen was er in de afgelopen jaren een groeiend tekort in het aanbod binnen het hogere segment. Met name op de veilingen werd steeds minder kwalitatief hoogstaand werk aangeboden. Niet alleen omdat men tijdens een crisisperiode pas zeldzaam werk zal verkopen als het noodzakelijk is, maar ook omdat belangrijke collecties steeds vaker als onderpand dienen voor leningen en om die reden ‘vast’ zitten. De vraag naar topwerken bleef echter wel bestaan en nam in 2021 zelfs exponentieel toe: lage rentes op de bank en angst voor inflatie deden de interesse in bezit sterk groeien. Hierdoor zagen we het vertrouwen in de kunstmarkt afgelopen jaar weer terugkeren, wat zijn weerslag heeft gehad op het aanbod.

Daar komt bij dat veilinghuizen afstand hebben gedaan van hun pre-covid-systeem. Naast de fysieke veilingen worden online en hybride verkopen georganiseerd, waardoor er een veel hogere verkoopfrequentie is dan voorheen. De toenemende focus op andere collectables zoals sneakers, handtassen en horloges, speelt daarbij ook zeker een rol.

Larva Labs, 9 crypto punks, geveild bij Christie’s New York 11 mei
2021, lot 0011A, 9 Cryp- topunks: 2, 532, 58, 30, 635, 602, 768,
603 and 757 non-fungible tokens van elk: 24 x 24 pixels. gemint
op 23 juni 2017, © Christie’s

ULTRA HEDENDAAGSE KUNST

Toch ontwikkelen de verschillende segmenten van de beeldende kunstmarkt zich elk op een andere manier. Zo is het nieuwste genre, de ‘ultra hedendaagse kunst’ van kunstenaars geboren na 1974, meteen het snelst groeiende segment. Hieronder vallen ook de cryptokunstenaars. Opvallend is dat de twee hoogste opbrengsten binnen deze sectie, in de eerste helft van 2021 zijn betaald voor non-fungible tokens (NFT’s): namelijk 69 miljoen dollar voor Beeple’s JPG-collage Everydays – The First 5000 Days en 17 miljoen dollar voor 9 Cryptopunks van Larva Labs. Daarna volgen twee fysieke werken: Collector I van Adrian Ghenie (1977) werd geveild voor 8,5 miljoen dollar; een werk van Jonas Wood (1977) bracht ruim 6,5 miljoen dollar op. Hoe snel de groei is blijkt uit het feit dat de omzetten nu al evenredig zijn met die van de markt voor oude meesters! De ontwikkelingen binnen dit segment zijn voor een groot gedeelte toe te schrijven aan een belangrijke groep nieuwe kopers: de Millennials, ook wel Generatie Y genoemd (geboren tussen ca. 1984-2001). Deze jonge, vermogende verzamelaars geven meer en makkelijker geld uit aan kunst dan traditionelere kopers momenteel doen. Oprichter van onderzoeks- en advieskantoor Arts Economics Dr. Clare McAndrew, schrijft in haar Mid-Year Review 2021 – dat zij opstelde in opdracht van Art Basel – dat ruim een derde van de Millennial-kunstkopers meer dan 30% van hun geld in kunst heeft geïnvesteerd in de eerst helft van 2021. Ter vergelijking: dit is 10% meer dan Generatie X (geboren tussen ca.1965-1983) en meer dan het dubbele van het bedrag van de ‘Boomers’ (geboren tussen 1946-1964).

In die exploderende, ultra-hedendaagse kunstmarkt spelen ook de communities binnen de cryptowereld een belangrijke rol: computergebruikers van over de hele wereld die kennis en informatie met elkaar uitwisselen. Voor buitenstaanders is het behoorlijk lastig om grip te krijgen op dit soort groepen: er is vrijwel geen fysiek contact en de anonimiteit wordt nog eens versterkt door de toepassing van pseudoniemen (gebruikersnamen) en avatars (gepersonaliseerde illustraties die een computergebruiker online representeren). Bovendien zijn deze jonge kopers nog te kort actief om hen te kunnen doorgronden, en verdelen zij hun aandacht ook nog eens onder verschillende collectables als items uit computergames en baseball-kaarten. In dit segment is dus vooral het gedrag van de kopers interessant. Het is nog volstrekt onvoorspelbaar waar het naar toe gaat en wat de volgende trend zal zijn, maar zij die dat bepalen zullen ook de decision makers van de toekomst zijn. Daarom is het goed en leuk om deze ontwikkelingen op de voet te blijven volgen.

Chen Danqing, Tibetan Series – Shepherds, 1980, olieverf op karton,
78,6×52,3cm © Poly Auction Hong Kong

HEDENDAAGSE KUNST

De Post War and Contemporary art is het meest succesvolle segment qua omzetten. In principe gaat het om kunst gemaakt in de eerste dertig jaar na de Tweede Wereldoorlog en contemporary refereert aan de periode na 1977. Deze termen worden veelal in combinatie gebruikt omdat het vaak gaat om kunstenaars die startten in de ene periode, maar belangrijk werden in de volgende. Weliswaar markeren ze beide een andere tijdsgeest, maar die zijn ook weer met elkaar verbonden en het werk spreekt veelal dezelfde groep kopers aan.

De lijst van hoogste opbrengsten wordt onverslaanbaar aangevoerd door Jean Michel Basquiat (1960-1988) met vijf werken in de top vijf, waarvan de duurste, In This Case (1983) werd verkocht voor ruim 93,1 miljoen dollar.
Een opvallend feit is dat op de zesde plaats van hoogste opbrengsten van het afgelopen jaar een traditioneel realistisch werk staat van de Chinese kunstenaar Chen Danqing. Dit werk uit zijn Tibetaanse serie uit 1980 bracht op de veiling ruim 25 miljoen dollar op. Het werd in 2007 nog verkocht voor bijna 5 miljoen dollar. Deze waardestijging zou verklaard kunnen worden door wederom een nieuwe groep jonge kopers die zeer actief is. Deze kunstliefhebbers zijn afkomstig uit Azië – voornamelijk uit China, maar ook uit Taiwan en Zuid-Korea – en zij kopen snel en veel, bij voorkeur online. In 2006 was al sprake van een Chinese trend op de wereldmarkt, maar toen ging het vooral om een groep Chinese kunstenaars die in de jaren 90 politiek getinte kunst met een westerse uitstraling maakte. Dit werk werd met name door collectioneurs en instituten van buiten China gekocht. In de meer recente revival zijn het de (jonge) Chinezen zelf die in steeds belangrijker mate meespelen op de mondiale markt. Professionals in de kunstmarkt verwachten zelfs dat zij binnenkort de meest invloedrijke verzamelaars zullen worden, omdat ze ook steeds meer door alle genres heen kopen. In 2020 was een derde van de omzet van de grote veilinghuizen (Sotheby’s, Christie’s, Phillips) afkomstig van kopers uit Azië. Zo staan ook op de lijst met hoogste veilingopbrengsten van het voorjaar van 2021, Chu Teh-Chun (1920-2014) met iets meer dan 29,5 miljoen dollar; en Zao Wou-Ki (1920-2013) met circa 21 miljoen dollar.

In Impressionisme en Moderne kunst, van kunstenaars geboren tussen 1821 en 1910, was het gebrekkige kwalitatieve aanbod in 2020 de grootste uitdaging. Vandaar dat hier de hardste klappen vielen qua omzet. Als er dan wel iets werd aangeboden ging het hard: zo werd Le Pont de Trinquetaille (1988) van Vincent van Gogh verkocht voor 37,4 miljoen dollar, terwijl het al vier keer eerder was aangeboden en met de laatste verkoop in 2004 voor 11,4 miljoen dollar niet als een topwerk werd beschouwd.

Zao Wou-Ki, page3image15648176,13.2.62, olieverf op doek, 129,5×161,5cm, geveild
bij Sotheby’s Hong Kong, 18 april 2021, lot 1021, gesigneerd en gedateerd
in Chinees and Pinyin op achterzijde © Sotheby’s

Verder lezen over ontwikkelingen in de kunstmarkt en nieuwe genres als ultra hedendaagse kunst? Bestel dan hier de losse editie! Wil je op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen op het gebied van kunst? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief of abonneer je op Tableau Magazine.

Categorieën
2020 Tableau

Drie vragen aan… Jeannette ten Kate

1. Wat is jouw rol bij Tableau Magazine en wat is je achtergrond? 
Ik schrijf een column over de kunstmarkt. Ik schrijf over de achtergronden en laat ook mensen aan het woord die betrokken zijn bij de aan- en verkoop van kunst, om zo de brug te bouwen tussen de kunstprofessionals en de in kunst geïnteresseerden.
In het dagelijks leven is dit ook waar ik me mee bezig houd. Ik heb de kunstmarkt inmiddels ruim 30 jaar van diverse kanten meegemaakt en als er één ding is waar de kunstbranche niet goed in is, dan is het transparantie. Uitleggen hoe een prijs tot stand komt bijvoorbeeld, of het verschil tussen kopen bij een galerie of veiling wordt nooit objectief gedaan. Maar de consument krijgt meer vertrouwen als hij beter wordt voorgelicht en zal van de weeromstuit dan ook meer durven uitgeven. Met dat uitgangspunt heb ik nu 22 jaar mijn eigen bedrijf met als doel de kunstmarkt toegankelijk te maken.

2. Wie of wat inspireert jou in de kunst? 
Kunst heeft mij al van jongs af aan geïnteresseerd. Zelf kunst maken kan ik helaas niet, maar ik geniet er wel van en het inspireert mij enorm. Dat hoeft niet perse het uiterlijk van een werk te zijn, maar met name het creatieve proces waardoor het tot stand komt vind ik uiterst boeiend. Hoe kunst op een uitdagende, gedurfde manier een antwoord geeft op de tijdsgeest, daar word ik blij van.

3. Waar werk je nu aan? Hoe houd je je bezig ten tijde van corona? 
Dat betekent ook, dat als alles stil ligt, zoals nu, ik het als een uitdaging zie om daarop in te spelen en oplossingen te vinden. We zijn bezig met programma’s en filmpjes over kunst en met het online aanbieden van de markt en de kunstenaars aan onze klanten.
Daarnaast heb ik nu de tijd en rust om artikelen en rapporten over kunst en de markt te lezen. Ik denk dat als we uit deze crisis komen de wereld is veranderd. Ook daar wil ik me nu al op voorbereiden en nieuwe ideeën ontwikkelen. Dit en natuurlijk de netflix films, thuisyogasessies en experimenten achter het fornuis…

d.d. 3 april 2020