Categorieën
2023 Highlights

De kunst van de bruikleen: Morandi en Nederland

In Museum Belvédère in het Friese Oranjewoud, vlakbij Heerenveen, opent op 17 juni de tentoonstelling Giorgio Morandi en Nederland. De titel maakt nieuwsgierig: wat had deze beroemde Italiaanse schilder met Nederland?

Heeft hij ons land bezocht? Die kans is klein, want Giorgio Morandi was een huismus van het zuiverste water. Hij woonde zijn hele leven in Bologna en zelfs vakanties bracht hij vlakbij zijn woonplaats door. Naar verluidt overwoog Morandi in 1954 naar Nederland te reizen, om te zien hoe zijn kunst eruit zag in het Nederlandse licht. In dat jaar vond in het Haags Gemeentemuseum namelijk een grote Morandi-tentoonstelling plaats – de eerste buiten Italië. Na afloop van die tentoonstelling schonk Morandi een van zijn schilderijen aan het museum, een karakteristiek stilleven. Een primeur bovendien, want geen enkel ander Nederlands museum bezat toen een schilderij van hem.

Maar hoe zit dat vandaag eigenlijk? Welke schilderijen van Morandi kun je als Nederlandse museumbezoeker tegenkomen? En wat hangt er bij Nederlandse verzamelaars thuis? Voor een antwoord op die vragen hoef je binnenkort niet meer te graven in vuistdikke handboeken. Een trip naar Oranjewoud is dan genoeg. Daar hangen vanaf 17 juni bijna alle Morandi’s in Nederlands bezit: negen van de elf in Nederland aanwezige schilderijen. Ze zijn afkomstig uit vijf musea en uit twee particuliere collecties. Eén schilderij hoeft voor de tentoonstelling niet te reizen, dat maakt deel uit van de collectie van Museum Belvédère, dat het werk in 2018 cadeau kreeg van een particuliere verzamelaar.

Er is dus altijd een Morandi in Oranjewoud te zien, maar straks zijn dat er negen. Negen schilderijen die veel meer zijn dan de som der delen, vertelt Han Steenbruggen, directeur van Belvédère. Omdat die schilderijen samen het verhaal vertellen van de bijzondere band tussen Morandi en Neder­ land. Vanaf die belangrijke solotentoonstelling in Den Haag, en zijn vriendschap met de Russisch­-Nederlandse kunsthan­delaar Vitale Bloch, tot en met de betekenis die Morandi nu voor Nederlandse musea en verzamelaars heeft. En zijn in­ vloed op (hedendaagse) Nederlandse kunstenaars die, niet toevallig, ook vertegenwoordigd zijn in de collectie van Museum Belvédère. De focus van het museum ligt namelijk op kunst waarin verstilling centraal staat; kunst die bewijst dat je met weinig veel kunt zeggen – de kunst waarvan Mo­randi volgens kenners de grootmeester was. Daarom is Mu­seum Belvédère een prachtige plaats om het verhaal van Morandi en Nederland te vertellen.

Giorgio Morandi Museum Belvedere Belvédère Oranjwoud Vereniging Rembrandt
Giorgio Morandi, Natura Morta, 1955, Collectie Museum Belvédère

Kunstmuseum Den Haag leent daarvoor graag zijn Morandi (en een tweede stilleven van de kunstenaar) uit aan de collega’s in Oranjewoud, zegt Doede Hardeman, hoofd collecties bij Kunstmuseum Den Haag. Want in de context van de ten­toonstelling vertellen die twee schilderijen een nieuw ver­haal, een ander verhaal dan thuis in Den Haag. Ze krijgen er als het ware een betekenislaag bij.

Buitenkans

Een tentoonstelling als ‘Morandi en Nederland’ laat zien dat het Nederlands kunstbezit meer belangrijke kunstwerken omvat dan algemeen bekend is. En dat deze werken samen oneindig veel nieuwe, inspirerende verhalen kunnen vertel­len. Daarvoor moeten ze wel even uit hun reguliere context worden gehaald. Door ze gezelschap te geven van verwante kunstwerken uit andere collecties, zoals in het geval van ‘Morandi en Nederland’. Of door het kunstwerk tijdelijk te verplaatsen naar een historische plek waarmee het werk verbonden is. Zoals bij ‘Titus is weer thuis’ in Museum Rembrandthuis, waar tot en met 4 juni het schilderij Titus aan de lezenaar te zien is. Na 368 jaar is dat meesterwerk terug­ gekeerd naar de plaats waar het is gemaakt: naar het huis waar de afgebeelde jongen en zijn wereldberoemde vader jarenlang hebben gewoond.

Projecten als deze wekken niet alleen de interesse van museumbezoekers, maar prikkelen ook de fantasie van de conservatoren. Dat ene topstuk uit dat ene Nederlandse museum, als ze dát nou eens tijdelijk in bruikleen konden krijgen, zodat het kan hangen naast een specifiek werk in hun eigen collectie. Dan zou er een fantastisch, nieuw verhaal verteld kunnen worden.

Precies daarom bestaat de actie ‘Buitenkans’, een nieuw initia­tief van de Turing Foundation en de Vereniging Rembrandt. Vorig jaar nodigden zij musea uit om een kernachtige ten­toonstelling te bedenken rond een iconisch kunstwerk uit een ander Nederlands museum. De voorstellen werden door een vakjury beoordeeld, waarna de geselecteerde projecten financiële steun ontvingen voor de uitvoering. Zodat projec­ten die anders moeilijk uitvoerbaar waren, gerealiseerd kon­ den worden. Het zal niet verbazen dat ‘Morandi en Nederland’ en ‘Titus is weer thuis’ bij de uitverkozen Buitenkans­ projecten van dat jaar horen. Beide illustreren wat de initia­tiefnemers met ‘Buitenkans’ willen laten zien: dat de Nederlandse musea samen een schat aan rijkdommen her­bergen. En dat die musea samen een overkoepelend geheel vormen van één grote, ijzersterke kunstcollectie; die steeds mooier en betekenisvoller wordt als musea hun kunstschat­ten nog meer met elkaar delen.

Meer lezen? Bestel een losse editie of haal hem in de winkel.

Giorgio Morandi en Nederland  
Museum Belvédère, Oranjewoud
17 juni t/m 24 september 2023

Categorieën
2020 Stories

Museum Online: Museum Belvédère

Museumbeleid 

Op welke manier is het museum in ontwikkeling?
“Wij kijken steeds verder en steeds breder door ons meer internationaal te oriënteren en niet alleen Friese kunst tentoon te stellen. We hebben bijvoorbeeld nu een solo tentoonstelling van de Franse kunstenaar Martin Jarrie. De kunstenaars van buiten Friesland die we integreren in onze programmering hebben een betrokkenheid met een plek waar ze zijn geboren of wonen. Die mentaliteit en authenticiteit vinden wij belangrijk.” 

 

Museum Belvedere
Martin Jarrie, Rode kool, 2018 

Heeft de crisis consequenties voor uw organisatie?
“Ja, grote consequenties. Relaties & contrasten is voor ons een belangrijke tentoonstelling waar we veel energie in hebben gestoken. Die zou maar twee weken na de heropening van 1 juni blijven staan. Daarom verlengen we de tentoonstelling. De tentoonstelling over 75 jaar bevrijding hebben we doorgeschoven naar de zomer. Hetzelfde geldt voor het Jan Mankes project dat nu in 2021 gepland staat. Afspraken met bruikleengevers zijn daardoor anders ingevuld. Bovendien heeft ons museum een zekere kwetsbaarheid. Onze organisatie is gebaseerd op verschillende sponsoren en donateurs. We hebben in vergelijking met andere particuliere musea geen grote geldschieter die het hele museum draagt. Elf weken dicht zijn, snijdt wel in het vlees.” 
 

Huidige tentoonstellingen 

Momenteel zijn er twee tentoonstellingen te zien in Museum Belvédère, kunt u er iets meer over vertellen?
“De Martin Jarrie tentoonstelling is een buitenbeentje. Ik heb die ingeblazen gekregen van één van mijn goede relaties Hans Boer, die gastcurator is. Enerzijds is het kunst die heel anders is dan wij vaak tonen, maar anderzijds heeft Jarrie een warme band met zijn geboorteplek de Vendée. Tot op de dag van vandaag put hij inspiratie uit de boerenomgeving en zijn jeugdjaren. Dat sluit aan op onze tentoonstellingen die veelal gaan over de natuur, landschap en ecologie. Stilistisch en qua vorm levert het heel andere kunstwerken op, maar dat vind ik zelf wel spannend.”

“De tentoonstelling Relaties & contrasten gaat over de privé collectie van Hans en Cora de Vries. Wij hebben een lange traditie van tentoonstellingen uit particuliere collecties. Bij voorkeur een collectie die totaal afwijkt met in dit geval Armando en Karel Appel, maar die ook raakvlakken heeft met onze collectie zoals Gerrit Benner en Thijs Rinsema. Dat vind ik interessant – dat er verbindingen zijn en dat er tegelijkertijd uitstapjes zijn. Dat het je perspectief op scherp zet. We streven naar herkenbaarheid en verwondering inéén. Het moet niet voorspelbaar worden.” 

 

Museum Belvedere
Karel Appel, Rencontre dans la nuit, 1961, olieverf op doek,
114 x 147 cm, collectie de Vries 

Bij de tentoonstelling Relaties & contrasten bieden jullie een virtuele 360º tour. Voor Martin Jarrie verschijnen er video’s over zijn kunst. Is dat een nieuwe stap?
“We maken al langer filmpjes. Wij hebben iemand in huis die dat heel graag doet, dus het idee om iets digitaals met Martin Jarrie te doen lag al in de planning. Daar hebben we nu zwaarder op ingezet. Voor de virtual reality tour geldt dat bezoekers door de tijdelijke sluiting de tentoonstelling niet konden zien. Om toch mensen ervan op de hoogte te brengen, hebben we de VR-tour bedacht. We hebben Merijn de Boer van Indietopdia de opdracht gegeven om een 360º tour te maken. Hopelijk geeft het een trigger om de kunstwerken in het echt te gaan zien.”
 

Toekomstplannen en tradities 

Naast een museumrestaurant bieden jullie een hotelarrangement aan. Voeren jullie actief beleid om verschillende faciliteiten samen te brengen?
“Wij zijn een klein museum met een team van zes mensen. Wij willen en doen heel veel, maar we kunnen niet alles. We werken veel samen met andere instellingen zoals het Oranjewoud festival en hotel Golden Tulip. De droom is om meer aanwezig te zijn in het natuurrijke gebied. Dat zal ook gebeuren, maar dat zijn extra projecten naast wat we allemaal al doen. We onderzoeken met een organisatie uit de provincie hoe we meer gebruik kunnen maken van het museumpark. Het wordt niet direct een beeldentuin, maar we denken na over een betere verbinding tussen het museum en het landgoed.” 

 

Museum Belvedere
de zwanen van Roger Raveel voor het Museumcafé 

Is het project van Ids Willemsma, die recent een klompenpad maakte voor de ingang van het museum, daar ook een voorbeeld van?
“Willemsma is één van de belangrijkste Friese beeldhouwers die spontaan dit project aanbood. Dat heeft iets bijzonders opgeleverd: een cirkel met zijn eigen verzamelde klompen. Dit soort ad-hoc situaties faciliteren we heel graag. We staan open voor elke kunstenaar die een goed idee heeft. Voorwaarde is wel dat het project haalbaar is op praktisch en financieel niveau.” 

 

Museum Belvedere
installatie met klompen van Ids Willemsma

“Wij hebben een heel bijzondere relatie met onze kunstenaars. Tijdens de crisis hebben we aan 120 kunstenaars paneeltjes gestuurd ter grootte van een smartphone met het verzoek die te beschilderen. We hebben inmiddels 80 inzendingen op pocket formaat binnen. Die gaan we straks te koop aan bieden. Dat zijn van die activiteiten die wij als museum ontplooien met de kunstenaars. Als een kunstenaar enthousiast is, goede kwaliteit biedt en het te faciliteren is door ons: kom maar op!” 

 

Museum Belvedere
Han Steenbruggen (foto: John Stoel)

Museum Belvédère 
Oranje Nassaulaan 12
8448 MT, Heerenveen-Oranjewoud

Openingstijden:
Dinsdag t/m zondag 11.00-17.00 uur.
Op maandag gesloten.
Reserveren:  https://www.museumbelvedere.nl/

Meer lezen uit de reeks Museum online? Klik hier! 
 

Categorieën
2019 Tentoonstellingen - Nationaal

Jubileum Expo in Museum Belvedere

In de beide vleugels van Museum Belvedere is een ruime keuze uit de vaste collectie te zien, met vertrouwde werken en verrassende vondsten van onder meer: Willem van Althuis, Jan Altink, Gerrit Benner, Christiaan Kuitwaard, Jan Mankes, Roger Raveel, Hendrik Werkman, Jan Wiegers, Robert Zandvliet en vele anderen.

De tentoonstelling belooft veel goeds voor de toekomst. Directeur-conservator Han Steenbruggen: ‘We kijken niet meer achterom. We hebben in slechts vijftien jaar een prachtige collectie opgebouwd en een duidelijk profiel neergezet. Dit is wie we zijn en wat we doen. Nu gaan we door.’ Museum Belvédère wil een thuishaven zijn voor Friese en Noord-Nederlandse kunstenaars en streeft ernaar hun werk te tonen in relatie tot het werk van geestverwanten uit binnen- en buitenland.

De jubileum expositie Van Thom tot nu-verzamelde werken is te zien tot 15 december 2019 in Museum Belvedere. Ga voor tickets of meer informatie naar www.museumbelvedere.nl