Categorieën
2024 Stories

Naer het leven: de wonderlijke wereld van Roelant Savery

Betoverende landschappen, fabelachtige dierstukken en adembenemende bloemstillevens. Je komt ze tegen in het oeuvre van Roelant Savery, een pionier in de Hollandse schilderkunst. Met zijn brede belangstelling voor flora en fauna, legde hij de basis voor nieuwe genres en maakte furore als hofschilder van keizer Rudolf II in Praag.

Roelant Savery (1578-1639) is geen onbekende in de wereldberoemde collectie van het Mauritshuis. In 2016 werd, net voor de opening van de TEFAF, zijn Vaas met bloemen in een stenen nis onder grote belangstelling aangekocht. De verwerving van dit grote bloemstilleven uit 1615 was een mooi eerbetoon aan Savery, die de allereerste schilder was van dit nieuwe genre in de Hollandse en Vlaamse schilderkunst. Conservator Ariane van Suchtelen licht toe waarom het hoog tijd werd voor een speciale tentoonstelling: ‘Savery verdient grotere bekendheid. Begin 17e eeuw was hij een heel belangrijke kunstenaar, een pionier van diverse onderwerpen die toen echt nieuw waren in Nederlandse schilderkunst.’ De tentoonstelling ‘Roelant Savery’s Wonderlijke Wereld’ in het Mauritshuis laat je kennismaken met deze ‘alleskunner in de kunst’ aan de hand van ruim veertig schilderijen en tekeningen.

Op de vlucht

De fascinerende levensreis van Roelant Savery begint in 1578 in het Vlaamse Kortrijk in de Zuidelijke Nederlanden, midden in de Tachtigjarige Oorlog. Er heerst grote politieke en religieuze onrust en de protestantse kunstenaarsfamilie Savery slaat op de vlucht voor de katholieke Spaanse troepen. Het gezin vindt in 1584 een veilig heenkomen in de creatieve broedplaats Haarlem. Roelant is dan zes jaar oud. Enkele jaren later gaat hij in de leer bij zijn tien jaar oudere broer Jaques, met wie hij rond 1590 naar Amsterdam verhuist. Hun schilderstalent en gedeelde interesse voor landschappen, planten en dieren valt op. Ook over de grenzen. Een uitnodiging van keizer Rudolf II om aan zijn hof in Praag te komen werken bereikt beide broers. In 1603 overlijdt Jaques echter plotseling aan de gevolgen van de pest. Roelant trekt alleen naar de Bohemen, een avontuur dat ruim tien jaar zal duren. Het wordt zijn meest creatieve periode.

Naar het hof

Als fervent verzamelaar van kunst, wetenschappelijke instrumenten, planten en dieren, liet Rudolf II zich graag omringen door kunstenaars en wetenschappers. Ariane van Suchtelen heeft wel een vermoeden waarom ook Savery welkom was aan zijn hof: ‘Waarschijnlijk zocht de keizer een goede Nederlandse landschapskunstenaar én een kunstenaar die in de voetsporen kon treden van de beroemde Pieter Bruegel de Oude, een meester die door Rudolf zeer werd bewonderd’.

Roelant Savery Mauritshuis Tableau Magazine
Roelant Savery (toegeschreven), Een dodo met enkele andere vogels, ca. 1630, collectie Natural History Museum Londen

Als schilder introduceerde Roelant Savery nieuwe onderwerpen

Het werk Dansende boeren voor een Boheemse herberg uit 1610 is ook uit deze tijd. Het toont een uitbundig dorpsfeest met een vrolijke massa mensen die drinken, eten, dansen en vrijen. Het is in een heel verfijnde techniek en met opvallende, levendige kleuren geschilderd. Roelant Savery volgde met zijn voorstelling het voorbeeld van zijn grote landgenoot Bruegel, maar de Boheemse herberg en het landschap ogen niet bijzonder Vlaams.

Vanuit de gedachte om het natuurschoon van zijn land te ‘verzamelen’ stuurt keizer Rudolf II zijn hofschilder in de warme maanden van 1606 en 1607 naar Tirol om daar het landschap van de Alpen in beeld te brengen. Savery moet er zijn ogen hebben uitgekeken. ‘Vooral de zichtbare wereld, de natuur, had Roelants belangstelling. Hij ontdekte nieuwe landschappen waaronder watervallen, nieuwe mensen, te veel om op te noemen’, vertelt Van Suchtelen. De landschappen van Savery zijn vaak sprookjesachtig, met felblauwe luchten, wonderlijke vergezichten en Romeinse ruïnes. Hij was nooit in Italië geweest, maar kende de antieke wereld van prenten. Tijdens zijn verblijf aan het hof legt Roelant Savery ook Praag en omgeving vast, de vroegste groep topografische tekeningen van de stad. Deze zijn zonder meer schilderachtig te noemen en geven een beeld van de Karelsbrug, de toegangspoort van het beroemde Strahovklooster en de Praagse burcht met het woonpaleis van Rudolf II.

Pionier van het bloemstilleven

Als ware pionier van het bloemenstilleven, kon Savery in Praag zijn hart ophalen. In de paleistuinen werden bloemen van over de hele wereld gekweekt, het perfecte speelveld voor zijn gedetailleerde natuurobservaties.

Verder lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Roelant Savery’s Wonderlijke Wereld
Mauritshuis
t/m 20 mei 2024