Categorieën
2024 Columns

Textielmania: textiel is helemaal terug

Textieldesign is terug, of eigenlijk nooit weggeweest. Vast staat dat een hele generatie jonge ontwerpers en kunstenaars zich de afgelopen tijd weer op het medium heeft gestort. Op de verschillende afstudeerpresentaties werd de toepassing van textiel het afgelopen jaar breed omarmd. Van hele conceptuele en experimentele onderzoeken tot vakkundige meesterwerken.

Opvallend is de schaal waarop wordt gewerkt. Vaak durven de makers het monumentale formaat aan en creëren wand­ tapijten die in een kerk of kasteel niet zouden misstaan. De allegorische werken van Jeroen van den Bogaert bijvoorbeeld vormen een intrigerende combinatie van symbolen en gebaren uit heden en verleden. Voor historische beelden gebruikt hij verschillende archieven, hedendaagse foto’s verzamelt Jeroen online, beide categoriseert hij vervolgens opnieuw per thema. Zo’n thema, bijvoorbeeld ‘de val’, wordt vervolgens uitvergroot in een textiele compositie. De beelden uit verschillende tijden verweeft hij letterlijk, waarbij je ziet dat er nog steeds veel overeenkomsten zijn ook al is de leefwereld van de mens door de tijd heen ingrijpend veranderd.

High tech experiment

Niet zelden zijn deze kunstenaars en ontwerpers in het Textiellab in Tilburg te vinden. Naast traditionele technieken als breien en tuften biedt dit maaklab ook de mogelijkheid om te experimenteren met high tech machines, 3D­-geweven constructies, vernieuwende borduurmethoden en lasersnijden. Waar ooit spin­- en weef­getouwen werden aangedreven door een stoommachine, vind je hier nu computergestuurde apparatuur gericht op innovatieve maakprocessen. Zie het Textiellab als een ultramoderne werkplaats in een voormalige textiel­ fabriek waar eeuwenoude ambachten heruitgevonden worden. En dit zorgt voor een heuse revival.

Terwijl Van den Bogaert nadrukkelijk historische referenties in zijn ontwerpen verwerkt, zijn de abstracte werken van de Italiaanse Francesca Franceschi bijna futuristisch te noemen. Ze specialiseerde zich in pattern design en illustratie en dat is aan haar werk af te lezen. Evenals haar jarenlange ervaring in de mode en de textielindustrie, waar ze onder andere voor het kleurrijke label Vlisco werkte. De optische kleden van Franceschi zijn geïnspireerd op eigentijdse elektronische muziek en de emoties die deze klanken bij de luisteraar op kunnen roepen. De fluorescerende kleuren komen niet in de buurt van de tapijten van weleer net als de materialen (acryl en lurex) die ze regelmatig toegepast. Het resultaat is licht, speels en kleurrijk, en eveneens vervaardigd in het TextielLab in Tilburg.

Waar spin- en weefgetouwen ooit werden aangedreven door een stoommachine, vind je hier nu computergestuurde apparatuur

Uniek of in oplage

Vaak zijn deze stukken uniek of alleen in beperkte oplage te krijgen. Maar ook via merken is er veel moois te vinden. Familiebedrijf EE Exclusives in Heeze ontwikkelt met high tech weefmachines duurzame jacquardstoffen voor speciale projecten op het gebied van mode en interieur. Rond 1900 begonnen als textielfabriek Van Engelen & Evers werkt de onderneming vandaag de dag samen met topontwerpers als Walter van Beirendonck, Inside Outside, Viktor & Rolf en Hella Jongerius. Het bedrijf staat bekend als hofleverancier, maar als kunstenaar, designer of architect kun je hier ook je eigen stoffen laten produceren. Via online kunstgalerie WEEEF is een fijnzinnige selectie textiele werken te koop van onder andere Kiki van Eijk, A + N Studio en fotografenduo Scheltens & Abbenes. Een meer dan indrukwekkende lijst Nederlandse designers heeft zich ook aan Moooi Carpets verbon­ den. Naast Marcel Wanders en Studio Job vind je onder andere Celia Hadeler, Studio Rens, Mae Engelgeer en Ruben de Haas in hun collectie. Onder de titel Your Own Design werden op OBJECT in Rotterdam begin dit jaar twee nieuwe creaties van Nynke Koster, bekend van haar rubberen afgietsels van historische ornamenten, en de jonge illustrator Samira Charroud gelanceerd. Moooi Carpets begeleidt de designers bij het ontwerptraject en de productie van de kleden, vaak vinden ze vervolgens hun weg naar internationale beurzen en klanten.

Toch een voorkeur voor het verleden? Op de TEFAF worden elk jaar verschillende historische tapijten getoond, zoals bij De Wit Fine Tapestries oftewel De Koninklijke Manufactuur De Wit uit Mechelen. Al meer dan een eeuw specialiseren zij zich in het verhandelen en restaureren van antieke maar soms ook klassiek moderne wand­ tapijten, met een groot team van onder andere kunsthistorici. Ze hebben al meerdere grote tentoonstellingen over het onderwerp samengesteld en regelmatig worden hun werken aangekocht door toonaangevende musea wereldwijd.

Anne van der Zwaag is curator, publicist en eigenaar/directeur van designbeurs OBJECT en kunstplatform BIG ART. Ze maakt tentoonstellingen, schrijft boeken en columns, adviseert bedrijven en zit in allerlei besturen en adviescommissies. Daarnaast verzamelt ze kunst en design.

Meer lezen? Neem een abonnement of koop een losse editie in de winkel.

Categorieën
2022 Columns

Textielkunst in Column Collect

De opmerkzame beursbezoeker heeft het de afgelopen jaren al gezien: textielkunst is aan een comeback bezig. De hang naar ambacht en ‘aanraakbare’ kunst heeft een vlucht genomen. Er was niet alleen meer tijd om stil te staan bij het maken en het materiaal, ook verlangen verzamelaars wereldwijd naar kunst die tastbaar en tactiel is. Hedendaagse (digitale) disciplines als fotografie en videokunst maken plaats voor wollen wandtapijten en zijden textielcollages. De hand van kunstenaar mag weer te zien zijn, inclusief kleine afwijkingen die horen bij het maakproces. Imperfectie en intimiteit winnen het van gelikte, perfecte beelden. Textiel is hip & happening en heeft het gedateerde, soms wat kneuterige imago voorgoed van zich afgeworpen.

BEROEMDE VOORBEELDEN

Koningin van de textielkunst is ongetwijfeld Sheila Hicks, deze inmiddels 87-jarige Amerikaanse kunstenaar staat bekend om haar grote, immersieve installaties van allerlei soorten textiel. De toeschouwer wordt opgeslokt door haar kleurrijke werelden van wol en moet van goeden huize komen om de verleiding van het aanraken van de stof te weerstaan. De werken van Hicks zijn niet alleen visueel overweldigend, ze verraden ook haar oog voor het ontwikkelen van nieuwe technieken. Hicks heeft gedurende haar carrière onderzoek gedaan naar talloze weeftechnieken die geworteld zijn in culturen over de hele wereld. Deze kennis en kunde is duidelijk terug te zien in haar werk. Een voor de privéverzamelaar wat meer hanteerbare vorm van textielkunst is het wandtapijt, waar onder andere de in Antwerpen wonende, Nigeriaanse kunstenaar Otobong Nkanga uitzonderlijke exemplaren van maakt. Haar werk is bekroond met diverse prijzen en menig top-museum heeft een van haar gelaagde wandkleden in de collectie. Nkanga reflecteert in haar textielwerk onder meer op de relatie tussen mens en natuur en de uitputting van natuurlijke bronnen. Het delven van grondstoffen en de ongelijke verdeling van de welvaart die hieruit voortvloeit is een terugkerend thema in haar werk. Haar wandtapijten vieren de schoonheid en rijkdom van de natuur, maar waarschuwen ook voor de schaduwzijde die het winnen hiervan met zich meebrengt.

Turner Prize-winnaar Grayson Perry hanteert een andere manier van verhalen vertellen in zijn grote wandtapijten. Deze enorme lappen geborduurde stof lezen als een graphic novel, waarin absurde situaties en een duizelingwekkende hoeveelheid personages vrolijk over het doek tuimelen. Zijn werk leest als een reis door een andere wereld, waarin maatschappijkritiek en humor hand in hand gaan. Zijn kleurrijke werken doen denken aan een hedendaagse versie van het beroemde tapijt van Bayeux uit 1060, waarin de Slag bij Hasting in gedetailleerd borduurwerk verbeeld is.

Maar de wereld van de textielkunst is groter dan enkel geweven garen, zo laat Billie Zangewa zien. In onder andere de collectie van het Stedelijk Museum Amsterdam is delicaat, intiem werk van deze Zuid-Afrikaanse kunstenaar te zien. De fragiele zijden textielcollages tonen alledaagse taferelen, zoals een moeder die haar zoon helpt met huiswerk aan de keukentafel of een stel dat ’s ochtends samen de krant leest. Het zijn scènes uit het leven van Zangewa zelf, intiem maar door de alledaagsheid van het onderwerp universeel herkenbaar.

Ook in Nederland is textielkunst in opmars. Zo creëert aanstormend talent Afra Eisma fantasiewerelden van textiel waarin patronen, gedaantes en kleuren de kijker verwelkomen. De kleurrijke, handgemaakte textielwerken nodigen uit tot aanraken; ze zijn zacht en aaibaar. Met een zogenaamde ‘tufting-gun’ schiet Eisma de draden wol door het doek dat opgespannen is in een houten frame.

CONSERVEREN VAN TEXTIELKUNST

Textiel is kwetsbaar en vereist van de verzamelaar een goede verzorging. Het materiaal is fragiel en veroudert vaak sneller dan metaal of verf. Door veroudering, veel licht en hoge luchtvochtigheid ontstaat er een toenemende verzwakking van het materiaal die niet altijd met het blote oog zichtbaar is. Met als gevolg dat de flexibiliteit en veerkracht van textiel vermindert, waardoor het bros of hard wordt. De stof kan hierdoor splijten of verkleuren. Dit resulteert uiteindelijk in vezelbreuk en vezelverlies, waardoor het textiel uit elkaar kan vallen. Dit kan voorkomen worden door het textiel niet in direct zonlicht te hangen, te zorgen voor een lage luchtvochtigheid, het werk voorzichtig schoon te maken en het gelijkmatig op te hangen om spanning in de stof te vermijden. De verzamelaar doet er goed aan informatie over de samenstelling van de stof en het conserveren hiervan in te winnen bij de kunstenaar of galerie. Niet alleen krijgt men hierdoor extra inzicht in het materiaal, het verlengt ook de levensduur van het kunstwerk.

Meer columns lezen? Bestel dan hier de losse editie! Wil je op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen op het gebied van kunst? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief of abonneer je op Tableau Magazine.